1. Những thay đổi sinh lý và nguy cơ liên quan đến việc dùng thuốc
Người cao tuổi (NCT) thường phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc điều trị y tế, đặc biệt khi dùng nhiều thuốc. Sự biến đổi về cấu trúc và chức năng sinh lý khiến cho việc lựa chọn và sử dụng thuốc trở nên phức tạp hơn. NCT cần sự chăm sóc đặc biệt để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong quá trình điều trị.
Hiểu rõ sự cần thiết của việc quản lý thuốc cho NCT sẽ giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu rủi ro, đặc biệt khi họ dùng nhiều thuốc cùng lúc.
Người cao tuổi (NCT) là đối tượng đặc biệt trong điều trị y tế vì cơ thể có những biến đổi lớn về cả cấu trúc lẫn chức năng sinh lý:
- Mắc nhiều bệnh phối hợp cùng lúc: NCT thường đồng thời bị nhiều bệnh mạn tính (như tăng huyết áp, đái tháo đường, xương khớp, tim mạch…). Do đó, họ phải uống nhiều loại thuốc khác nhau, làm tăng nguy cơ tương tác thuốc bất lợi.
- Suy giảm chức năng gan và thận: Chức năng gan và thận thường hoạt động kém đi theo thời gian. Điều này có thể làm thay đổi quá trình chuyển hóa và đào thải một số thuốc, khiến thuốc có nguy cơ tích lũy trong cơ thể và làm tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn.
- Thay đổi cấu trúc cơ thể: Tổng lượng nước trong cơ thể giảm, trong khi tỷ lệ mỡ cơ thể tăng. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến sự phân bố và nồng độ của một số thuốc trong cơ thể, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị hoặc nguy cơ tác dụng không mong muốn.
- Hạn chế về thể chất và nhận thức: Trí nhớ suy giảm khiến NCT dễ quên lịch uống thuốc hoặc uống nhầm liều. Mắt kém dễ dẫn tới đọc sai nhãn thuốc, cơ tay run hay chứng khó nuốt cũng gây cản trở lớn khi uống các viên thuốc kích thước lớn.
Sử dụng hộp chia thuốc theo ngày giúp người cao tuổi không uống nhầm hoặc quên liều. Ảnh: AI.
2. Sai lầm thường gặp khi người cao tuổi sử dụng thuốc
- Tự ý ngưng thuốc hoặc bỏ liều giữa chừng: Khi thấy các triệu chứng thuyên giảm (ví dụ huyết áp ổn định, đường huyết được kiểm soát), nhiều người tự cho là đã khỏi bệnh và ngừng uống thuốc. Điều này khiến bệnh dễ bùng phát trở lại nặng hơn, thậm chí gây đột quỵ hoặc kháng thuốc.
- Tự ý mua thuốc theo đơn của người khác: Không ít người thấy người quen uống thuốc gì chữa triệu chứng giống mình có hiệu quả liền mua theo. Tuy nhiên, mỗi thể trạng và bệnh lý nền của từng người khác nhau nên việc dùng theo đơn của người khác là rất nguy hiểm.
- Lạm dụng "thuốc bổ" và thực phẩm chức năng: Với quan niệm thuốc bổ hay thảo dược là vô hại nên một số người cao tuổi đã tự ý mua dùng mà không biết rằng các sản phẩm này có thể tương tác với thuốc đang điều trị, làm thay đổi tác dụng hoặc tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn.
- Uống sai giờ và sai liều lượng: Tình trạng tự ý gộp các loại thuốc uống cùng một lúc cho "tiện", hoặc uống tăng liều khi thấy đau nhiều hơn mà không hỏi ý kiến bác sĩ cũng xảy ra khá phổ biến ở lứa tuổi này.
3. Cách sử dụng thuốc an toàn cho người cao tuổi
- Lập và quản lý danh sách thuốc chi tiết rõ ràng gồm tên thuốc, liều lượng, giờ uống và mục đích dùng thuốc (bao gồm cả thuốc kê đơn, thuốc tự mua và thực phẩm chức năng).
Mang danh sách này hoặc cầm theo tất cả các lọ/vỉ thuốc đang dùng mỗi khi đi khám bệnh để bác sĩ nắm rõ tiền sử dùng thuốc, tránh kê trùng lặp hoặc tương tác thuốc bất lợi. NCT thường có thói quen tự mua thêm "thuốc bổ", thuốc đông y hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Nhiều loại thảo dược có thể làm mất tác dụng hoặc gây quá liều thuốc tây y.
- Sử dụng các hộp nhựa có chia ngăn (Sáng - Trưa - Chiều - Tối) cho từng ngày trong tuần. Người nhà nên hỗ trợ chia thuốc sẵn vào các ngăn này để tránh việc NCT uống nhầm hoặc quên liều.
- Cài đặt chuông điện thoại hoặc dùng lịch treo tường nhắc nhở để uống thuốc đúng khung giờ cố định trong ngày nhằm duy trì nồng độ thuốc ổn định. Chia rõ nhóm thuốc uống trước ăn (khi bụng đói), trong/sau ăn (khi bụng no) hoặc trước khi đi ngủ theo đúng chỉ dẫn của chuyên gia y tế.
- Uống thuốc đúng liều lượng, đúng thời gian được hướng dẫn. Tuyệt đối không tự ý bẻ nhỏ, nghiền nát viên thuốc (chỉ thực hiện khi thuốc phù hợp với cách dùng này và được thầy thuốc hoặc dược sĩ hướng dẫn) hoặc ngưng dùng đột ngột.
Đối với các thuốc không có chỉ định bắt buộc phải uống cùng nhau, hoặc các thuốc có nguy cơ tương tác (như thuốc bao dạ dày làm giảm hấp thu các thuốc khác), nên uống cách nhau từ 2 đến 3 giờ.
- Luôn luôn uống thuốc với một cốc nước lọc lớn (khoảng 150-200 ml) để giúp thuốc dễ trôi xuống dạ dày, tránh bị mắc nghẹn ở thực quản gây loét.
- Thảo luận về việc đơn giản hóa đơn thuốc: Trao đổi với bác sĩ để rà soát đơn thuốc, đánh giá sự cần thiết của từng thuốc và xem xét đơn giản hóa phác đồ khi phù hợp, có thể dùng các loại thuốc phối hợp (1 viên chứa nhiều hoạt chất) để giảm bớt gánh nặng uống thuốc.
NCT nên chọn các dạng thuốc lỏng, dễ nuốt nếu người bệnh gặp khó khăn khi nuốt viên nén lớn. Không tự ý bẻ đôi, nghiền nát hoặc mở vỏ nang các viên thuốc có giải phóng kéo dài (thường có ký hiệu MR, XL, XR) vì có thể gây phóng thích thuốc ồ ạt dẫn đến ngộ độc.
- Khi xuất hiện bất kỳ triệu chứng lạ nào sau khi uống thuốc (như chóng mặt, buồn nôn, nổi mẩn, lú lẫn), cần báo ngay cho bác sĩ vì đó có thể là tác dụng phụ của thuốc.
- Khám định kỳ để bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe và chỉ định các xét nghiệm cần thiết, trong đó có đánh giá chức năng gan, thận khi phù hợp, từ đó điều chỉnh thuốc nếu cần.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
