Hệ lụy khi dùng nhiều thuốc giảm tiết acid ở người trào ngược dạ dày - thực quản

1. Tác dụng của thuốc giảm tiết acid với trào ngược dạ dày - thực quản

Bệnh trào ngược dạ dày - thực quản (GERD) là bệnh lý tiêu hóa mạn tính, xảy ra khi các chất dịch từ dạ dày (như acid, enzym tiêu hóa hoặc đôi khi là dịch mật) thường xuyên trào ngược lên thực quản.

Bình thường, có một vòng cơ ở cuối thực quản gọi là cơ thắt thực quản dưới. Khi nuốt, vòng cơ này giãn ra để thức ăn đi vào dạ dày và sau đó đóng chặt lại. Ở người bị GERD, vòng cơ này yếu hoặc giãn ra không đúng lúc, khiến dịch dạ dày trào ngược lên trên.

Dịch acid này tiếp xúc lâu ngày sẽ làm bỏng rát, viêm hoặc tổn thương niêm mạc thực quản. Nếu không điều trị, GERD có thể gây ra nhiều vấn đề về hô hấp như viêm họng, viêm thanh quản hoặc viêm phổi do hít phải dịch acid.

Khi bệnh nhân bị GERD, bác sĩ thường kê đơn thuốc giảm tiết acid thuộc hai nhóm sau đây:

Nhóm thuốc ức chế bơm proton (PPI): Đây là nhóm thuốc mạnh và phổ biến nhất hiện nay, hoạt động bằng cách khóa các "bơm" sản xuất acid trong tế bào thành dạ dày. Các hoạt chất thường dùng gồm omeprazole, esomeprazole (biệt dược nexium), pantoprazole, lansoprazole, rabeprazole.

Nhóm thuốc kháng thụ thể histamine H2: Ngăn chặn histamine gắn vào thụ thể H2 ở dạ dày, từ đó giảm tín hiệu kích thích tiết acid. Tác dụng của nhóm này thường yếu và ngắn hơn so với PPI. Các hoạt chất thường dùng gồm famotidine (quamatel), cimetidine, nizatidine.

Người dùng thuốc cần phân biệt PPI và thuốc kháng thụ thể H2 với các thuốc "kháng acid" (antacids) như phosphalugel, yumangel hay gaviscon - những thuốc cũng thường được dùng trong bệnh này. Tuy nhiên, các antacids chỉ trung hòa lượng acid đã có sẵn trong dạ dày để cắt cơn đau tức thì, chứ không có tác dụng giảm tiết acid từ nguồn sản sinh.

2. Hậu quả của dùng nhiều thuốc giảm tiết acid

Thực tế, thuốc giảm tiết acid PPI và thuốc kháng thụ thể H2 là phương pháp điều trị phổ biến nhất cho trào ngược dạ dày thực quản (GERD). Tuy nhiên, nếu lạm dụng hoặc dùng sai cách sẽ dẫn đến những hậu quả sau:

Chỉ điều trị triệu chứng, không trị gốc rễ: Thuốc làm giảm độ acid để thực quản bớt bị bỏng rát nhưng không ngăn được tình trạng trào ngược. Nếu nguyên nhân là do cơ thắt thực quản dưới bị yếu hoặc thoát vị hoành, dịch vị (dù ít acid hơn) vẫn có thể trào lên.

Gây rối loạn tiêu hóa: Acid dạ dày rất cần thiết để tiêu hóa thức ăn và diệt khuẩn. Giảm acid quá mức khiến người bệnh dễ bị đầy hơi, khó tiêu và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột (như C. difficile).

Cản trở hấp thụ dinh dưỡng: Môi trường acid thấp làm cơ thể khó hấp thụ các dưỡng chất quan trọng như canxi, magie, sắt và vitamin B12, dẫn đến nguy cơ loãng xương hoặc thiếu máu khi dùng lâu dài.

Hiệu ứng bật lại: Nếu đột ngột dừng thuốc sau một thời gian dài, dạ dày có thể sản sinh acid nhiều hơn trước đó, khiến triệu chứng trở nên tồi tệ hơn.

Nguy cơ tiềm ẩn cho thận và tim mạch: Một số nghiên cứu cho thấy việc lạm dụng thuốc giảm tiết acid trong nhiều năm có liên quan đến các vấn đề về thận mạn tính và sức khỏe tim mạch.

Những yếu tố nguy cơ có thể góp phần gây ra hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng trào ngược gồm thừa cân, béo phì, hút thuốc lá, uống nhiều bia rượu… Thói quen ăn uống như ăn quá no, nằm ngay sau khi ăn, ăn nhiều đồ cay nóng, dầu mỡ hoặc thực phẩm có nhiều acid cũng làm tăng nguy cơ bệnh. Ngoài ra, một số tình trạng sức khỏe như mang thai làm tăng áp lực ổ bụng hoặc thoát vị hoành cũng là nguyên nhân gây GERD.

3. Lưu ý khi dùng thuốc

Nếu đã xác định bị GERD, người bệnh chỉ nên dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ về liều lượng và thời gian. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc, hãy tập trung thay đổi lối sống như chia nhỏ bữa ăn để tránh gây áp lực quá mức lên cơ thắt thực quản; ăn chậm, nhai kỹ giúp thức ăn được nghiền nhỏ và trộn đều với enzym tiêu hóa, giảm gánh nặng cho dạ dày.

Thực phẩm nên ưu tiên: Bánh mì, yến mạch, khoai lang (giúp hút acid dư thừa); trái cây ít acid như chuối chín, bơ, táo ngọt, thanh long; rau củ luộc hoặc hấp như súp lơ, dưa chuột, bí đỏ…

Thực phẩm cần tránh: Trái cây chua (cam, chanh, dứa, xoài), đồ ăn cay nóng (ớt, tiêu), đồ chiên rán nhiều dầu mỡ; chất kích thích như rượu bia, cà phê, trà đặc và nước ngọt có gas.

Tư thế và sinh hoạt hằng ngày: Ngủ nghiêng bên trái là tư thế tốt giúp dạ dày nằm thấp hơn thực quản, hạn chế acid trào ngược lên trên; có thể kê cao đầu khi ngủ bằng gối chống trào ngược hoặc nâng đầu giường khoảng 15 - 20 cm để tận dụng trọng lực giúp giữ acid ở lại dạ dày; không nằm ngay sau ăn, nên đợi ít nhất 2 - 3 giờ sau ăn mới nằm hoặc đi ngủ; mặc quần áo rộng rãi, tránh mặc quần chật hoặc thắt lưng quá chặt gây áp lực trực tiếp lên vùng bụng.

Xem thêm bài đang được quan tâm:

Tác hại và biến chứng của bệnh trào ngược dạ dày – thực quản

SKĐS - Trào ngược dạ dày - thực quản là tình trạng dịch vị trong dạ dày trào ngược lên thực quản, gây cảm giác nóng rát sau xương ức, ợ chua, ợ nóng, khó chịu vùng thượng vị.