Nhiều người cảm nhận rằng áp lực công việc, căng thẳng tâm lý, ô nhiễm môi trường, chế độ ăn uống và lối sống hiện đại khiến con người "già nhanh hơn". Tuy nhiên, cần phân biệt rõ già hóa sinh học tự nhiên với quá trình lão hóa bị thúc đẩy bởi bệnh tật và lối sống không lành mạnh.
1. Già hóa là gì?
Già hóa là một quá trình sinh học tự nhiên, bắt đầu từ khi cơ thể trưởng thành và diễn ra liên tục trong suốt cuộc đời. Theo thời gian, khả năng tái tạo tế bào, dự trữ chức năng và khả năng thích nghi của nhiều cơ quan giảm dần. Đây là quy luật không thể đảo ngược.
Già hóa dân số đang trở thành một xu hướng rõ nét trên toàn cầu và tại Việt Nam.
Tuy nhiên, tuổi sinh học không hoàn toàn đồng nhất với tuổi theo năm tháng. Có người bước vào tuổi 60 nhưng vẫn khỏe mạnh, vận động tốt, trí nhớ và khả năng lao động tốt. Ngược lại, có người mới ở tuổi trung niên đã xuất hiện béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, thoái hóa cơ xương, rối loạn giấc ngủ và suy giảm thể lực.
Điều đó cho thấy tốc độ lão hóa chịu ảnh hưởng đáng kể bởi di truyền, môi trường, dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, stress, bệnh mạn tính và các thói quen sinh hoạt.
2. Già hóa có đồng nghĩa với gia tăng bệnh tật?
Già hóa làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh, nhưng không đồng nghĩa với chắc chắn mắc bệnh.
Khi tuổi tăng, khả năng dự phòng và phục hồi của cơ thể giảm, nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư, loãng xương, thoái hóa khớp, suy giảm nhận thức và các bệnh mạn tính khác tăng lên.
Tuy nhiên, một phần đáng kể gánh nặng bệnh tật ở tuổi già có liên quan đến những yếu tố có thể can thiệp được từ nhiều năm trước đó. Béo phì, hút thuốc, uống nhiều rượu bia, ít vận động, chế độ ăn không hợp lý, thiếu ngủ và stress kéo dài có thể thúc đẩy quá trình lão hóa và làm bệnh xuất hiện sớm hơn.
Nói cách khác, không thể ngăn cơ thể già đi, nhưng có thể làm chậm quá trình suy giảm chức năng và kéo dài thời gian sống khỏe mạnh.
3. Tuổi trung niên – thời điểm quan trọng để "đầu tư" cho tuổi già
Nhiều người chỉ bắt đầu quan tâm sức khỏe khi bước vào tuổi 60 hoặc khi đã mắc bệnh. Đây là cách tiếp cận chưa thực sự hiệu quả. Khoảng thời gian trung niên mới là giai đoạn rất quan trọng để xây dựng "vốn sức khỏe" cho những năm sau này.
Duy trì cân nặng hợp lý, kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu; không hút thuốc; hạn chế rượu bia; ăn nhiều rau, quả, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các nguồn protein lành mạnh; hạn chế thực phẩm siêu chế biến, đường và muối là những việc cần được thực hiện lâu dài.
Vận động cũng là một "thuốc chống lão hóa" quan trọng. Người trung niên nên duy trì hoạt động thể lực thường xuyên, kết hợp vận động sức bền với các bài tập tăng sức mạnh cơ, thăng bằng và độ mềm dẻo. Mục tiêu không chỉ là giảm cân mà còn duy trì khối cơ, sức mạnh và khả năng vận động khi tuổi cao.
Muốn hạn chế "lão hóa tăng tốc", đừng chờ đến tuổi già mới bắt đầu chăm sóc sức khỏe. Ảnh: P. Thanh
4. Đừng quên sức khỏe tinh thần và các mối quan hệ xã hội
Lão hóa khỏe mạnh không chỉ là không mắc bệnh. Sức khỏe tinh thần, khả năng nhận thức, chất lượng giấc ngủ và sự kết nối xã hội cũng quyết định rất lớn đến chất lượng cuộc sống.
Stress kéo dài, cô lập xã hội, thiếu ngủ và thiếu hoạt động trí óc có thể làm suy giảm sức khỏe tổng thể. Vì vậy, duy trì công việc phù hợp, sở thích cá nhân, giao tiếp xã hội, học tập những điều mới và giữ tinh thần tích cực cũng là một phần của quá trình "già hóa khỏe mạnh".
Khuyến cáo của chuyên gia: Không ai có thể ngăn mình già đi, nhưng hoàn toàn có thể lựa chọn già khỏe hay già bệnh. Muốn hạn chế "lão hóa tăng tốc", đừng chờ đến tuổi già mới bắt đầu chăm sóc sức khỏe. Hãy bắt đầu ngay từ tuổi trung niên bằng một chế độ ăn hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ, kiểm soát bệnh mạn tính, hạn chế rượu bia và thuốc lá, đồng thời duy trì đời sống tinh thần phong phú. Mục tiêu của lão khoa hiện đại không chỉ là sống lâu hơn, mà quan trọng hơn là sống khỏe lâu hơn, độc lập lâu hơn và có chất lượng cuộc sống tốt hơn.
Xem thêm video được quan tâm
Dinh dưỡng để người cao tuổi sống lâu, sống khỏe | VTC16