Thông tin trên được tại Lễ kỷ niệm Ngày Dân số Việt Nam năm 2025 tại Hà Nội do Bộ Y tế tổ chức ngày 17/12. Sự kiện có sự góp mặt của đại diện các bộ, ban, ngành Trung ương, lãnh đạo Sở Y tế các tỉnh, thành phố và nhiều tổ chức quốc tế để cùng thảo luận về những biến động quan trọng của dân số nước nhà.
Bức tranh dân số Việt Nam: Nhiều thay đổi nhanh hơn dự báo
Tại buổi lễ, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) Lê Thanh Dũng cho biết Việt Nam đang đứng trước bốn thách thức lớn về dân số, gồm: mức sinh giảm thấp dưới mức sinh thay thế, tỷ số giới tính khi sinh vẫn ở mức cao, già hóa dân số nhanh và chất lượng dân số còn hạn chế. Những thách thức này tác động trực tiếp đến sự phát triển bền vững của đất nước và hạnh phúc của mỗi gia đình.
Theo Báo cáo tổng kết công tác dân số năm 2025, nhân khẩu học đang dịch chuyển với tốc độ đáng chú ý. Một trong những xu hướng nổi bật nhất là mức sinh giảm liên tục và chạm ngưỡng thấp lịch sử. Tổng tỷ suất sinh từ 2,01 con/phụ nữ (2022) giảm xuống 1,96 (2023) và chỉ còn 1,91 con/phụ nữ năm 2024, đây là mức thấp nhất từng ghi nhận ở Việt Nam.
Điều đáng lo ngại hơn là mức sinh thay thế 2,1 chỉ còn duy trì ở 17% tỉnh, thành phố, tức phần lớn địa phương đang ở mức sinh thấp. Mức sinh thấp kéo dài có thể dẫn tới thu hẹp quy mô dân số trong tương lai, tạo áp lực lớn lên lực lượng lao động và hệ thống an sinh xã hội.
Các đại biểu tại buổi lễ. Ảnh: M.Anh
Song song với đó, tỷ số giới tính khi sinh vẫn cao bất thường: 111,4 bé trai/100 bé gái năm 2024, báo hiệu nguy cơ dư thừa nam giới trong tương lai, kéo theo nhiều hệ lụy xã hội như khó khăn trong hôn nhân, bất ổn trong cấu trúc gia đình và tiềm ẩn các vấn đề xã hội khác nếu không có giải pháp kịp thời.
Một xu hướng khác đang tăng tốc mạnh là già hóa dân số. Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa từ năm 2011 và dự kiến trở thành nước có dân số già sau năm 2036.
Tuổi thọ bình quân đạt 74,7 tuổi vào năm 2024, nhưng số năm sống khỏe mạnh chỉ đạt khoảng 65 năm, tạo ra khoảng cách lớn giữa “sống lâu” và “sống khỏe,” kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe dài hạn ngày càng tăng.
Những hành lang pháp lý mới cho công tác dân số
Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh: Trong năm 2025, công tác dân số luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt từ Đảng và Nhà nước. Nhiều văn bản quan trọng đã được ban hành làm cơ sở chính trị, pháp lý vững chắc cho giai đoạn tiếp theo, bao gồm: Kết luận số 149-KL/TW (10/4/2025) của Bộ Chính trị về đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW; Luật Dân số đã được Quốc hội thông qua; Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035; Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu tại buổi lễ. Ảnh: M.Anh
Tuy nhiên, Thứ trưởng cũng chỉ rõ: Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác dân số vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Mức sinh tại nhiều địa phương đã giảm xuống dưới mức sinh thay thế; tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh; mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao, đặc biệt tại một số vùng sâu, vùng xa. Tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và sự chênh lệch trong tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục giữa khu vực nông thôn và đô thị tiếp tục là những vấn đề đặt ra.
Để đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới, Thứ trưởng Bộ Y tế đề nghị cấp ủy, chính quyền các cấp tiếp tục quán triệt, triển khai hiệu quả Luật Dân số, Nghị quyết số 21-NQ/TW và Kết luận số 149-KL/TW; bảo đảm nguồn lực cho công tác dân số trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cũng đề nghị các địa phương củng cố tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ dân số từ tỉnh đến cơ sở; đồng thời mong muốn các tổ chức quốc tế tiếp tục đồng hành, hỗ trợ nguồn lực, góp phần giải quyết các thách thức dân số, hướng tới phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Giải pháp và nhiệm vụ trọng tâm trong tình hình mới
Để giải quyết những bài toán khó này, lãnh đạo Bộ Y tế đề nghị các cấp chính quyền triển khai hiệu quả Luật Dân số và các Nghị quyết của Trung ương, đồng thời đảm bảo nguồn lực tài chính và củng cố bộ máy cán bộ dân số từ tỉnh đến cơ sở. Bộ Y tế cũng kêu gọi các tổ chức quốc tế tiếp tục đồng hành, hỗ trợ Việt Nam trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.
Đồng quan điểm, bà Nguyễn Hoàng Anh - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho biết tổ chức này sẽ tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm như:
Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục để nhân dân hiểu rõ ý nghĩa của việc đầu tư cho công tác dân số. Vận động đoàn viên, hội viên thực hiện tốt chính sách dân số; góp phần giải quyết tình trạng mức sinh thấp, chăm sóc sức khỏe sinh sản để xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ và hạnh phúc.
Mai Anh