Đây cũng là hướng triển khai quan trọng Chỉ thị 25-CT/TW của Ban Bí thư về nâng cao chất lượng hoạt động của y tế cơ sở.
Từ trạm y tế đến trung tâm quản lý sức khỏe
Chỉ thị 25-CT/TW xác định y tế cơ sở là nền tảng của hệ thống y tế, giữ vai trò tuyến đầu trong phòng bệnh, khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe nhân dân. Theo đó, tổ chức và hoạt động của trạm y tế phải phù hợp quy mô dân số, điều kiện kinh tế - xã hội, mô hình bệnh tật và khả năng tiếp cận của người dân.
Định hướng này đang được cụ thể hóa rõ hơn trong năm 2026. Thông tư 43/2025/TT-BYT về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của trạm y tế xã, phường, đặc khu có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, mở rộng phạm vi hoạt động của tuyến cơ sở.
Trạm y tế không chỉ thực hiện phòng chống dịch, tiêm chủng, chăm sóc bà mẹ - trẻ em mà còn tham gia quản lý sức khỏe người dân, bệnh không lây nhiễm và bệnh mạn tính, phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng, chăm sóc người cao tuổi, khám chữa bệnh theo mô hình y học gia đình và quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử.
Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu là trạm y tế phải thực sự trở thành nơi người dân có thể được chăm sóc sức khỏe thường xuyên, thay vì chỉ là "địa chỉ khám bệnh ban đầu".
Y tế cơ sở là nền tảng đưa dịch vụ chăm sóc sức khỏe đến gần người dân. Ảnh: Sở Y tế Hà Nội.
Thêm nguồn lực cho y tế cơ sở
Một bước tiến quan trọng trong năm 2026 là Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 được Bộ Y tế phê duyệt. Giai đoạn I thực hiện từ năm 2026 đến 2030, với tổng vốn 5 năm đầu 88.635 tỷ đồng. Chương trình dành riêng Dự án 1 để nâng cao năng lực mạng lưới y tế cơ sở, gồm đầu tư cơ sở hạ tầng, thiết bị, đào tạo nhân lực, đổi mới cung ứng dịch vụ và chuyển đổi số.
Đáng chú ý, Chính phủ tiếp tục có chính sách hỗ trợ nhân lực tuyến đầu. Nghị định 350/2026/NĐ-CP ban hành ngày 9/9/2026 quy định chế độ phụ cấp ưu đãi nghề đối với nhân viên y tế; trong đó nhân viên y tế làm chuyên môn tại trạm y tế cấp xã ở khu vực biên giới, hải đảo, xã khó khăn, đặc biệt khó khăn được hưởng mức phụ cấp 80%; tại trạm y tế cấp xã ở các khu vực còn lại áp dụng mức 70% đối với đối tượng thuộc quy định. Các mức phụ cấp được thực hiện từ ngày 1/1/2026.
Chính sách đãi ngộ là một trong những điều kiện quan trọng để thực hiện mục tiêu của Chỉ thị 25-CT/TW đến năm 2030 mỗi trạm y tế có ít nhất một bác sĩ cơ hữu.
Đưa phòng bệnh đến gần người dân
Một điểm mới nổi bật của năm 2026 là yêu cầu tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân. Chỉ thị 17/CT-TTg ngày 6/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ đặt ra nhiệm vụ này trên phạm vi toàn quốc; Bộ Y tế sau đó hướng dẫn danh mục khám sức khỏe định kỳ theo từng nhóm tuổi.
Đây là bước chuyển từ chăm sóc sức khỏe khi đã phát sinh bệnh sang phát hiện sớm nguy cơ và quản lý sức khỏe chủ động. Vai trò của y tế cơ sở vì thế càng trở nên quan trọng, bởi đây là mạng lưới gần dân nhất để tổ chức sàng lọc, theo dõi và tư vấn sức khỏe lâu dài.
Song song với đó, chuyển đổi số đang tạo thêm công cụ cho tuyến cơ sở. Hồ sơ sức khỏe điện tử, dữ liệu dân cư và dữ liệu khám chữa bệnh nếu được liên thông sẽ giúp cán bộ y tế có thêm thông tin để theo dõi người mắc bệnh mạn tính, nhắc lịch khám và phát hiện nhóm nguy cơ.
Đầu tư đúng chỗ, hoạt động thực chất
Những chính sách mới của năm 2026 cho thấy y tế cơ sở đang được đặt ở vị trí trung tâm hơn trong chiến lược chăm sóc sức khỏe nhân dân. Tuy nhiên, để chủ trương đi vào thực tế, đầu tư cho trạm y tế cần đồng bộ giữa cơ sở vật chất, thiết bị, nhân lực, thuốc, kinh phí hoạt động và hạ tầng số.
Quan trọng hơn, việc tổ chức mạng lưới phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân, không chỉ dựa vào ranh giới hành chính. Một trạm y tế gần dân nhưng thiếu nhân lực hoặc không đủ khả năng cung cấp dịch vụ thiết yếu sẽ khó hoàn thành vai trò "tuyến đầu".
Khi người dân được quản lý sức khỏe ngay tại nơi sinh sống, bệnh được phát hiện sớm, bệnh mạn tính được theo dõi liên tục và những trường hợp cần thiết được kết nối nhanh với tuyến trên, y tế cơ sở mới thực sự trở thành nền tảng của một hệ thống y tế gần dân, chủ động và lấy người dân làm trung tâm.
