Y tế cơ sở được xác định là nền tảng của hệ thống y tế, giữ vai trò chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe người dân. Chỉ thị số 25-CT/TW của Ban Bí thư đặt ra yêu cầu củng cố tuyến y tế này theo hướng gần dân hơn, chủ động hơn, đồng thời từng bước hiện đại hóa hoạt động bằng chuyển đổi số.
Đưa chăm sóc sức khỏe đến gần người dân
Chỉ thị số 25-CT/TW của Ban Bí thư nhấn mạnh y tế cơ sở phải thực sự trở thành nền tảng của hệ thống y tế, cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu thiết yếu, liên tục và toàn diện cho người dân.
Định hướng này đặt ra yêu cầu thay đổi phương thức chăm sóc sức khỏe. Thay vì chỉ tập trung điều trị khi người dân đã mắc bệnh và tìm đến bệnh viện, y tế cơ sở cần chủ động hơn trong phòng bệnh, nâng cao sức khỏe, phát hiện sớm yếu tố nguy cơ và quản lý bệnh tật ngay tại cộng đồng.
Điều này càng có ý nghĩa khi các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch và nhiều bệnh mạn tính khác ngày càng phổ biến. Nếu người bệnh được phát hiện sớm, lập hồ sơ quản lý, theo dõi và điều trị ổn định tại tuyến cơ sở, họ có thể giảm thời gian, chi phí đi lại, đồng thời hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển nặng mới tìm đến bệnh viện.
Theo tinh thần Chỉ thị số 25-CT/TW, hoạt động của trạm y tế cần gắn với quản lý toàn diện sức khỏe cá nhân, quản lý bệnh mạn tính, chăm sóc các nhóm đối tượng có nguy cơ và từng bước phát triển mô hình bác sĩ gia đình. Khi đó, trạm y tế không chỉ là nơi khám chữa bệnh thông thường mà trở thành địa chỉ người dân có thể tìm đến để được theo dõi sức khỏe lâu dài.
Người dân sử dụng Kiosk tiếp đón thông minh tại Trạm Y tế xã Châu Phú. Ảnh: Minh Hải.
Không để tuyến cơ sở hoạt động đơn độc
Muốn y tế cơ sở phát huy vai trò nền tảng, việc nâng cao năng lực cho từng trạm y tế là chưa đủ. Hệ thống cần có sự kết nối giữa các tuyến, trong đó bệnh viện tuyến trên hỗ trợ chuyên môn, đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, hội chẩn và phối hợp xử trí những trường hợp vượt quá khả năng của tuyến xã.
Cách tiếp cận này giúp thu hẹp khoảng cách chuyên môn giữa các tuyến, đồng thời tạo thêm niềm tin cho người dân khi sử dụng dịch vụ y tế gần nơi sinh sống. Một trạm y tế có thể không thực hiện được tất cả kỹ thuật của bệnh viện tuyến trên, nhưng nếu có cơ chế kết nối và hỗ trợ chuyên môn hiệu quả, người dân vẫn có thể được tiếp cận với năng lực của tuyến trên mà không phải lập tức di chuyển đến bệnh viện.
Đây cũng là cơ sở để hình thành mạng lưới chăm sóc sức khỏe liên tục, trong đó người bệnh được phát hiện, điều trị và theo dõi ở tuyến phù hợp; khi cần thiết mới chuyển lên tuyến cao hơn.
Một trong những hướng đi quan trọng để nâng cao năng lực y tế cơ sở là chuyển đổi số. Thực tế tại Trạm Y tế xã Châu Phú, An Giang cho thấy khi bệnh án điện tử được đưa vào vận hành, những lợi ích của chuyển đổi số có thể hiện diện ngay trong quá trình người dân đi khám.
Tại đây, hệ thống quản lý bệnh án điện tử được triển khai theo quy trình khép kín. Người dân có thể sử dụng căn cước công dân gắn chip tại kiosk tiếp đón; thông tin đăng ký được chuyển vào hệ thống để nhân viên y tế tiếp nhận và bác sĩ thực hiện các bước khám trên phần mềm. Thông tin trong quá trình khám như dữ liệu lâm sàng, đơn thuốc và chi phí khám chữa bệnh được cập nhật, chuẩn hóa và lưu trữ trên hệ thống. Thay vì mỗi lần khám lại phụ thuộc vào nhiều tập hồ sơ giấy, mô hình hướng tới nguyên tắc mỗi người bệnh có một hồ sơ, trong đó thông tin được tích lũy qua các lần khám.
Đối với người dân, lợi ích dễ nhận thấy là giảm bớt giấy tờ, thủ tục khi đi khám. Với bác sĩ, việc có sẵn lịch sử khám chữa bệnh giúp thuận tiện hơn trong tra cứu thông tin khi người bệnh quay lại. Còn với cơ sở y tế, dữ liệu được số hóa tạo điều kiện cho thống kê, báo cáo và quản lý sức khỏe người dân tại địa phương.
Quan trọng hơn, những dữ liệu được hình thành ngay tại tuyến đầu có thể trở thành nền tảng để kết nối với các hệ thống số trong ngành y tế, trong đó có Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID. Khi đó, y tế cơ sở có thêm công cụ để chuyển từ cách tiếp cận dựa vào từng lượt khám sang quản lý sức khỏe theo quá trình.
Đây chính là một trong những yêu cầu quan trọng của y tế cơ sở trong tình hình mới: không chỉ biết người dân đến khám vì bệnh gì, mà từng bước có được dữ liệu để theo dõi sức khỏe của họ lâu dài hơn.
Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của phần mềm
Tuy nhiên, thực tế triển khai bệnh án điện tử tại Châu Phú cũng cho thấy chuyển đổi số ở tuyến cơ sở không đơn giản là đưa máy tính và phần mềm vào sử dụng.
Để hệ thống vận hành ổn định, cán bộ y tế tại đây đã trải qua khoảng 4 tháng chuẩn bị, từ đào tạo kỹ năng, xây dựng quy định sử dụng bệnh án điện tử, bảo mật thông tin, chữ ký số, chứng thư số đến kiểm tra sự đồng bộ giữa hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử trong giai đoạn đầu.
Điều đó cho thấy phía sau một hệ thống số là yêu cầu đồng bộ về hạ tầng, con người, quy trình chuyên môn và bảo mật dữ liệu. Đặc biệt, khi nhân lực tại tuyến cơ sở còn hạn chế, việc triển khai thêm các hệ thống công nghệ nếu không đi cùng đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật có thể tạo thêm áp lực cho cán bộ y tế.
Người dân đến thăm khám sức khỏe tại Trạm y tế phường Long Bình (TP HCM). Ảnh: Đỗ Hiền.
Vì vậy, đầu tư cho y tế cơ sở cần được nhìn nhận toàn diện, không chỉ là xây dựng cơ sở vật chất hay mua sắm trang thiết bị mà còn phải đầu tư cho nhân lực và năng lực vận hành.
Đích đến là người dân được chăm sóc tốt hơn
Chỉ thị số 25-CT/TW của Ban Bí thư đặt mục tiêu đến năm 2030 mỗi trạm y tế có ít nhất một bác sĩ cơ hữu, đồng thời chú trọng phát triển đội ngũ nhân viên y tế tại cộng đồng. Cùng với nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị, cơ chế tài chính và chuyển đổi số cần được đầu tư tương xứng để tuyến cơ sở có thể đảm nhiệm tốt hơn vai trò được giao.
Thực tế từ những mô hình đang được triển khai cho thấy, khi dữ liệu khám chữa bệnh được hình thành ngay từ tuyến đầu, người dân giảm bớt thủ tục, bác sĩ thuận tiện tra cứu thông tin và cơ sở y tế có thêm công cụ quản lý, y tế cơ sở có thể từng bước chuyển từ chăm sóc theo từng lần khám sang quản lý sức khỏe liên tục.
Khi trạm y tế đủ năng lực, bệnh viện tuyến trên có cơ chế hỗ trợ hiệu quả, nhân lực được bảo đảm và dữ liệu sức khỏe được kết nối, y tế cơ sở sẽ thực sự trở thành nền tảng của hệ thống y tế, góp phần giảm áp lực cho tuyến trên và quan trọng nhất là mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.
