Các liệu pháp kháng thể nhằm cắt đứt nguồn máu nuôi dưỡng khối u từ lâu đã giữ vị trí chủ chốt trong phác đồ điều trị ung thư lâm sàng. Thế nhưng, các bác sĩ chuyên khoa vẫn luôn đối mặt với một thực tế nan giải khi nhiều khối u sau thời gian dài vẫn tìm ra con đường sinh tồn để tiếp tục phát triển, bất chấp sự can thiệp của thuốc.
Mới đây, một công trình nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Nature vừa mang đến góc nhìn bất ngờ, khi chỉ ra rằng chính hệ thống mạch máu có thể là câu trả lời cho khả năng tự thích nghi đáng kinh ngạc trên.
Công trình này do tập thể các nhà khoa học thuộc Trung tâm Nghiên cứu Tim mạch Quốc gia Carlos III ở Tây Ban Nha phối hợp cùng Viện Max Planck về Y sinh phân tử tại Đức thực hiện.
Nhóm tác giả phát hiện những tế bào nội mô lót phía trong thành mạch vẫn hoàn toàn có khả năng duy trì sự sống, phân chia và tạo ra các nhánh mạch mới ngay cả khi bị tước đi hoàn toàn tín hiệu quen thuộc từ yếu tố tăng trưởng nội mô.
Hình ảnh hiển vi các mạch máu võng mạc cho thấy những tế bào nội mô lót phía trong thành mạch vẫn có thể duy trì sự sống, phân chia và tạo ra các nhánh mạch mới ngay cả khi bị tước hoàn toàn tín hiệu quen thuộc từ yếu tố tăng trưởng nội mô. Ảnh: Trung tâm Nghiên cứu Tim mạch Quốc gia Carlos III
Kết quả này hoàn toàn trái ngược với những quan niệm y khoa được mặc định suốt nhiều năm qua, rằng tín hiệu này là điều kiện tối quan trọng cho mọi quá trình hình thành mạch.
Để kiểm chứng giả thuyết này, các nhà nghiên cứu đã áp dụng kỹ thuật khảm di truyền trên cơ thể chuột để theo dõi sát sao hành vi của các nhóm tế bào từ giai đoạn phôi thai đến khi trưởng thành. Dù những tế bào thiếu hụt tín hiệu ban đầu tỏ ra yếu thế hơn hẳn và gặp nhiều khó khăn ở đợt tạo mạch đầu tiên, chúng lại dần phục hồi theo thời gian.
Cụ thể, các tế bào này chiếm ưu thế rõ rệt tại hệ thống tĩnh mạch cùng các mao mạch nhỏ xung quanh, vốn đóng vai trò cung cấp nguồn lực cho các đợt phát triển mạch về sau.
Quá trình thích nghi độc đáo này được các nhà khoa học gọi tên là hiện tượng tĩnh mạch hóa. Khi mất đi tín hiệu chính thống, các tế bào nội mô lập tức kích hoạt hàng loạt gen đặc trưng của tĩnh mạch, nổi bật nhất là gen điều hòa trung tâm NR2F2.
Thử nghiệm cho thấy khi loại bỏ gen này thì khả năng mở rộng của tế bào suy giảm nghiêm trọng. Điều đó chứng minh rằng, sự chuyển đổi danh tính này đóng vai trò quyết định trong cơ chế sinh tồn của mạch máu.
Điểm đáng chú ý nhất đối với giới nghiên cứu ung thư là các thử nghiệm thực tế trên mô hình khối u. Những tế bào đã trải qua quá trình tĩnh mạch hóa có khả năng len lỏi vào sâu bên trong khối u tốt hơn hẳn so với những tế bào thông thường.
Theo giới chuyên môn, điều này phần nào lý giải nguyên nhân vì sao một số bệnh nhân ung thư có thể kháng lại các liệu pháp điều trị chặn đường truyền tín hiệu truyền thống. Do đó, các chuyên gia nhận định trong tương lai, y học cần hướng tới những liệu pháp phối hợp nhằm khóa chặt cả con đường chính lẫn các ngã rẽ bù trừ của khối u.
Dù vậy, các tác giả cũng khiêm tốn thừa nhận toàn bộ công trình mới chỉ dừng lại ở mô hình động vật, và mối liên hệ trực tiếp với tình trạng kháng thuốc ở người vẫn cần thêm thời gian kiểm chứng. Khoảng cách từ phòng thí nghiệm cơ bản đến giường bệnh thực tế vẫn còn một chặng đường dài phía trước.
Dù vậy, phát hiện mới này đã thắp lên niềm hy vọng cùng hướng đi triển vọng giúp các thế hệ thuốc chống tạo mạch trong tương lai đạt hiệu quả bền vững hơn.