Rối loạn nội tiết tố có thể ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng và liên quan đến sự hình thành một số loại u nang buồng trứng. Tuy nhiên, không phải tất cả các trường hợp u nang đều do mất cân bằng hormone. Hiểu đúng nguyên nhân, nhận biết dấu hiệu bất thường và thăm khám kịp thời giúp phụ nữ chủ động bảo vệ sức khỏe sinh sản.
1. Rối loạn nội tiết có gây u nang buồng trứng?
U nang buồng trứng là tình trạng xuất hiện các túi chứa dịch hoặc các thành phần khác bên trong buồng trứng. Phần lớn u nang buồng trứng ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là u nang cơ năng, hình thành liên quan đến hoạt động của buồng trứng trong chu kỳ kinh nguyệt. Nhiều trường hợp có thể tự biến mất sau một vài chu kỳ mà không cần điều trị đặc hiệu.
Trong chu kỳ kinh nguyệt, các hormone như estrogen, progesterone, hormone kích thích nang trứng (FSH) và hormone tạo hoàng thể (LH) phối hợp điều hòa sự phát triển của nang trứng và quá trình rụng trứng. Khi quá trình này bị gián đoạn, một số nang trứng có thể tiếp tục phát triển hoặc không giải phóng noãn như bình thường, từ đó hình thành u nang cơ năng.
Chẳng hạn, nang trứng có thể tiếp tục phát triển mà không xảy ra hiện tượng rụng trứng, tạo thành nang noãn. Sau khi rụng trứng, hoàng thể cũng có thể tích tụ dịch hoặc máu, hình thành nang hoàng thể. Đây là những dạng u nang thường gặp và không đồng nghĩa với việc người bệnh chắc chắn bị rối loạn nội tiết.
Cần lưu ý, không thể chỉ dựa vào tình trạng estrogen tăng cao hoặc progesterone thấp để kết luận một người mắc u nang buồng trứng. Việc xác định nguyên nhân cần căn cứ vào triệu chứng, tiền sử kinh nguyệt, kết quả siêu âm và các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định của bác sĩ.
Ngoài u nang cơ năng, còn có những loại u nang liên quan đến các bệnh lý khác như u nang lạc nội mạc tử cung hoặc các khối u buồng trứng lành tính và ác tính. Những trường hợp này có cơ chế hình thành khác nhau, không thể quy tất cả về tình trạng rối loạn nội tiết tố.
Rối loạn nội tiết có thể ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng. Ảnh Minh Hiếu.
2. Phân biệt u nang buồng trứng và hội chứng buồng trứng đa nang
Một trong những vấn đề khiến nhiều phụ nữ nhầm lẫn là u nang buồng trứng và hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
Hội chứng buồng trứng đa nang là một rối loạn nội tiết và chuyển hóa thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Bệnh có thể liên quan đến tình trạng tăng androgen, rối loạn phóng noãn và các bất thường về chuyển hóa. Người mắc hội chứng này có thể bị kinh nguyệt không đều, thưa kinh, khó rụng trứng hoặc gặp khó khăn khi mang thai.
Trên hình ảnh siêu âm, buồng trứng có thể xuất hiện nhiều nang nhỏ. Tuy nhiên, đây không phải là những khối u nang buồng trứng theo cách hiểu thông thường. Không phải cứ siêu âm thấy nhiều nang nhỏ là mắc hội chứng buồng trứng đa nang. Việc chẩn đoán cần dựa trên các tiêu chuẩn chuyên môn và loại trừ những nguyên nhân khác.
Ở người mắc hội chứng buồng trứng đa nang, tình trạng tăng androgen có thể biểu hiện qua mụn trứng cá, da dầu hoặc rậm lông ở mặt và cơ thể. Một số người còn gặp tình trạng tăng cân, khó kiểm soát cân nặng hoặc kháng insulin. Tuy nhiên, những biểu hiện này không đặc hiệu và cũng có thể xuất hiện trong các tình trạng sức khỏe khác.
Do đó, khi có biểu hiện kinh nguyệt bất thường, nổi mụn nhiều hoặc rậm lông không rõ nguyên nhân, phụ nữ nên đi khám thay vì tự kết luận mình mắc hội chứng buồng trứng đa nang hay u nang buồng trứng.
3. Dấu hiệu nào cần cảnh giác?
U nang buồng trứng thường không gây triệu chứng khi có kích thước nhỏ. Một số trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi khám phụ khoa hoặc siêu âm ổ bụng.
Khi khối nang phát triển lớn, người bệnh có thể xuất hiện cảm giác nặng bụng, đau âm ỉ vùng bụng dưới hoặc vùng chậu, chướng bụng, nhanh no và đi tiểu thường xuyên hơn do khối nang chèn ép các cơ quan lân cận. Rối loạn kinh nguyệt cũng có thể xuất hiện trong một số trường hợp, nhưng không phải là dấu hiệu đặc trưng của tất cả các loại u nang.
Hai biến chứng đáng chú ý là xoắn buồng trứng và vỡ nang. Khi xảy ra những tình trạng này, người bệnh có thể bị đau bụng dưới đột ngột, dữ dội, thường kèm theo buồn nôn hoặc nôn. Nếu có tình trạng chảy máu trong ổ bụng, người bệnh còn có thể xuất hiện triệu chứng chóng mặt, choáng hoặc ngất.
Đây là những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, cần được đưa đến cơ sở y tế cấp cứu ngay. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc giảm đau để trì hoãn việc thăm khám.
4. Làm gì để bảo vệ sức khỏe buồng trứng?
Để bảo vệ sức khỏe sinh sản, phụ nữ nên duy trì chế độ ăn uống cân đối, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và giữ cân nặng phù hợp. Những thói quen này góp phần hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa và nội tiết, đặc biệt ở người mắc hội chứng buồng trứng đa nang, nhưng không bảo đảm ngăn ngừa được tất cả các loại u nang buồng trứng.
Chị em nên theo dõi chu kỳ kinh nguyệt, chú ý những thay đổi bất thường và đi khám phụ khoa khi triệu chứng kéo dài. Khi phát hiện u nang buồng trứng, bác sĩ sẽ đánh giá kích thước, hình thái khối nang, độ tuổi, tình trạng sinh sản và các yếu tố nguy cơ để quyết định phương pháp xử trí phù hợp như theo dõi định kỳ, điều trị bằng thuốc trong những trường hợp có chỉ định hoặc can thiệp phẫu thuật.
Không phải u nang buồng trứng nào cũng cần phẫu thuật và cũng không phải tất cả đều có nguy cơ ác tính. Việc tự ý sử dụng thuốc nội tiết hoặc các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng cân bằng hormone có thể không phù hợp với tình trạng sức khỏe, thậm chí làm chậm quá trình chẩn đoán và điều trị.
Rối loạn nội tiết tố có thể liên quan đến sự hình thành một số loại u nang buồng trứng, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất. Thăm khám đúng thời điểm, chẩn đoán chính xác và tuân thủ hướng dẫn điều trị là những yếu tố quan trọng giúp phụ nữ kiểm soát bệnh và bảo vệ khả năng sinh sản.
