Thực phẩm chức năng ngày càng xuất hiện phổ biến trong đời sống: vitamin, khoáng chất, sản phẩm hỗ trợ giảm cân, tăng cường sức khỏe, làm đẹp, "bổ gan", tăng cơ… Với tâm lý "thêm một chút cho chắc", không ít người sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm mà không biết rằng cơ thể không phải cứ được bổ sung nhiều là càng khỏe. Đặc biệt, gan – cơ quan đảm nhiệm phần lớn quá trình chuyển hóa và xử lý nhiều chất được đưa vào cơ thể – có thể trở thành nơi "gánh" hậu quả khi thực phẩm chức năng được sử dụng không hợp lý.
1. Vì sao gan có thể bị ảnh hưởng?
Thực phẩm chức năng được sử dụng nhằm bổ sung dinh dưỡng hoặc hỗ trợ một chức năng nhất định của cơ thể, nhưng không được sử dụng để thay thế thuốc điều trị bệnh. Một sản phẩm có thể phù hợp với người này nhưng không cần thiết, thậm chí không phù hợp với người khác.
Thực phẩm chức năng ngày càng được nhiều người lựa chọn để bồi bổ sức khỏe, mà không biết gan có thể trở thành nơi "gánh" hậu quả khi thực phẩm chức năng được sử dụng không hợp lý. Ảnh M.H
Điều đáng lưu ý là nhiều người sử dụng thực phẩm chức năng theo quảng cáo, lời truyền miệng hoặc kinh nghiệm trên mạng xã hội thay vì xác định mình thực sự cần gì.
Gan giống như một "nhà máy hóa chất" của cơ thể. Nhiều chất từ thực phẩm, thuốc và các sản phẩm bổ sung sau khi hấp thu sẽ được gan chuyển hóa. Một số chất hoặc chất chuyển hóa của chúng có thể gây tổn thương tế bào gan ở những người nhạy cảm.
Tổn thương gan liên quan đến thực phẩm chức năng có thể biểu hiện từ tăng men gan không có triệu chứng đến viêm gan, vàng da, ứ mật; hiếm hơn có thể xảy ra tổn thương gan nặng. Đặc biệt, các sản phẩm hỗ trợ giảm cân, tăng cơ, làm đẹp hoặc sản phẩm thảo dược có nhiều thành phần thường khó đánh giá nguy cơ nếu người sử dụng không biết chính xác thành phần và liều lượng.
2. Nguồn gốc thảo dược không đồng nghĩa là an toàn với gan
Một sai lầm phổ biến là cho rằng sản phẩm có nguồn gốc thảo dược hoặc từ cây cỏ thì không gây hại cho gan. Thực tế, một chất có nguồn gốc tự nhiên vẫn có thể được gan chuyển hóa và vẫn có khả năng gây độc ở một số người.
Nguy cơ càng đáng quan tâm khi sản phẩm có nhiều thành phần, sử dụng liều cao, dùng đồng thời nhiều sản phẩm hoặc sản phẩm có nguồn gốc, chất lượng không rõ ràng. Việc sử dụng kéo dài cũng khiến người dùng khó nhận biết sản phẩm nào là nguyên nhân nếu xuất hiện bất thường.
3. Ai dễ gặp rủi ro hơn?
Người đang có bệnh gan, uống nhiều rượu bia, người cao tuổi, người đang sử dụng nhiều thuốc hoặc nhiều loại thực phẩm chức năng cùng lúc cần đặc biệt thận trọng. Tuy nhiên, người hoàn toàn khỏe mạnh cũng không phải là không có nguy cơ.
Điều đáng nói là tổn thương gan do sản phẩm bổ sung đôi khi ban đầu không có biểu hiện rõ ràng. Người sử dụng có thể chỉ phát hiện khi tình cờ xét nghiệm thấy men gan tăng.
Gan giống như một "nhà máy hóa chất" của cơ thể. Ảnh M.H
4. Đừng đợi đến khi "đau gan" mới dừng lại
Gan không phải cơ quan dễ "lên tiếng" bằng cảm giác đau khi bắt đầu bị tổn thương. Vì vậy, không nên lấy việc "uống thấy khỏe", "không có triệu chứng" làm bằng chứng rằng sản phẩm đang an toàn.
Trước khi sử dụng một sản phẩm, cần xác định mục đích sử dụng, thành phần, liều lượng, nguồn gốc và sự cần thiết thực sự. Không nên đồng thời sử dụng nhiều sản phẩm có thành phần trùng lặp, đặc biệt là vitamin và khoáng chất liều cao.
Nếu sau khi sử dụng xuất hiện mệt mỏi bất thường, chán ăn, buồn nôn, nước tiểu sẫm màu, vàng da, vàng mắt, ngứa hoặc đau tức vùng bụng, cần ngừng tự sử dụng sản phẩm và đi khám để được đánh giá nguyên nhân.
Thông điệp dành cho cộng đồng: Gan không cần được "bổ" bằng thật nhiều sản phẩm. Một lá gan khỏe mạnh trước hết cần chế độ ăn cân bằng, vận động hợp lý, hạn chế rượu bia, kiểm soát cân nặng và sử dụng thuốc đúng chỉ định. Thực phẩm chức năng chỉ nên được sử dụng khi có mục đích rõ ràng và phù hợp. Bổ sung đúng thứ cơ thể cần có thể mang lại lợi ích; bổ sung càng nhiều không đồng nghĩa với càng khỏe – và đôi khi chính lá gan lại phải trả giá cho sự "bổ sung" quá mức.
