Gan nhiễm mỡ thường liên quan chặt chẽ với thừa cân, béo phì, rối loạn chuyển hóa đường và lipid. Vì vậy, thay đổi chế độ ăn là một phần quan trọng trong kiểm soát bệnh.
ThS. BS. Nguyễn Quang Dương, Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh cho biết, theo hướng dẫn của Hiệp hội Nghiên cứu Gan châu Âu (EASL), người bị gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD) nên cải thiện chất lượng chế độ ăn theo hướng tương tự chế độ ăn Địa Trung Hải, tăng rau, quả, các loại hạt, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế thực phẩm siêu chế biến, đường bổ sung và đồ uống có đường.
Dưới đây là 10 loại thực vật có thể đưa vào thực đơn một cách hợp lý:
1. Táo mèo tốt cho người bị gan nhiễm mỡ
Táo mèo (sơn tra) là loại quả thường được sử dụng trong thực phẩm và y học cổ truyền. Quả chứa nhiều hợp chất polyphenol và chất xơ. Theo y học cổ truyền sơn tra có tác dụng tiêu thực, hóa đàm.
Các nghiên cứu về táo mèo và chế phẩm từ loại quả này cho thấy tiềm năng ảnh hưởng đến chuyển hóa lipid. Đáng chú ý, polysaccharide và một số hợp chất trong táo mèo đang được nghiên cứu về khả năng tác động đến quá trình tích tụ lipid tại gan. Tuy nhiên, bằng chứng hiện chủ yếu đến từ nghiên cứu tiền lâm sàng, trong khi dữ liệu trên người còn hạn chế. Vì vậy, chưa có đủ cơ sở xem táo mèo là phương pháp điều trị gan nhiễm mỡ.
Khi sử dụng, nên ưu tiên quả tươi hoặc chế biến ít đường. Táo mèo ngâm đường, siro táo mèo hoặc các loại nước uống nhiều đường không phù hợp với người bị gan nhiễm mỡ.
Táo mèo có tác dụng tiêu thực, hóa đàm, tốt cho người bị gan nhiễm mỡ. Ảnh: AI.
2. Quả sung
Quả sung cung cấp chất xơ, polyphenol và một số vitamin, khoáng chất, trong khi lượng chất béo thấp. Chất xơ giúp tăng cảm giác no và hỗ trợ kiểm soát khẩu phần ăn, cân nặng – yếu tố quan trọng đối với người bị gan nhiễm mỡ, đặc biệt khi bệnh liên quan đến thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa.
Các hợp chất polyphenol trong quả sung có hoạt tính chống oxy hóa, tuy nhiên bằng chứng về việc ăn quả sung trực tiếp giúp cải thiện gan nhiễm mỡ ở người vẫn còn hạn chế. Vì vậy, có thể xem quả sung là một thực phẩm trong chế độ ăn cân đối, chứ không phải thực phẩm có tác dụng chữa gan nhiễm mỡ.
Tuy nhiên, cần phân biệt sung tươi với sung khô. Sung khô có lượng đường và năng lượng tập trung cao hơn do đã loại bỏ phần lớn nước. Vì vậy, người bị gan nhiễm mỡ nên ưu tiên sung tươi và kiểm soát khẩu phần nếu sử dụng sung khô.
3. Khoai lang
Khoai lang cung cấp carbohydrate, chất xơ, kali và nhiều hợp chất thực vật. So với nhiều món tinh bột chế biến nhiều dầu mỡ, khoai lang luộc hoặc hấp có thể là lựa chọn phù hợp trong thực đơn kiểm soát năng lượng. Bạn có thể ăn khoai lang vào bữa sáng hoặc dùng thay một phần cơm trong bữa chính.
Tuy nhiên, khoai lang vẫn cung cấp năng lượng và carbohydrate, do đó không nên ăn không giới hạn với suy nghĩ đây là thực phẩm "ăn bao nhiêu cũng được" khi bị gan nhiễm mỡ.
4. Ngô
Ngô nguyên hạt cung cấp carbohydrate, chất xơ, vitamin và một số hợp chất chống oxy hóa. Khi dùng ngô nguyên hạt thay cho một phần tinh bột tinh chế, thực đơn sẽ có thêm chất xơ và đa dạng nguồn carbohydrate. Bạn có thể luộc ngô hoặc dùng ngô trong các món salad, súp, cháo. Người bị gan nhiễm mỡ nên tránh ăn ngô trong các món ăn nhiều bơ, đường, phô mai hoặc chất béo.
Điều quan trọng là khẩu phần và cách chế biến, bởi một thực phẩm lành mạnh cũng có thể làm tăng năng lượng khẩu phần nếu ăn quá nhiều hoặc chế biến với nhiều chất béo.
5. Tỏi
Tỏi chứa các hợp chất lưu huỳnh, trong đó có allicin được hình thành khi tỏi được nghiền hoặc băm. Đây là một trong những thực phẩm được nghiên cứu về khả năng tác động đến chuyển hóa lipid và đường huyết.
Một số phân tích tổng hợp trên người bị gan nhiễm mỡ cho thấy việc bổ sung các chế phẩm từ tỏi có liên quan đến cải thiện một số chỉ số như men gan, cholesterol, triglyceride và đường huyết. Tuy nhiên, số lượng nghiên cứu còn hạn chế và các nghiên cứu sử dụng chế phẩm tỏi với liều lượng khác nhau, do đó không nên đồng nhất với việc ăn tỏi trong bữa ăn hằng ngày.
Có thể dùng tỏi như một gia vị trong các món ăn thay cho việc sử dụng quá nhiều muối hoặc nước sốt giàu chất béo.
6. Hành tây
Theo y học cổ truyền, hành tây có tác dụng tiêu thực, hành khí. Hành tây cung cấp chất xơ và các hợp chất thực vật như quercetin. Việc thường xuyên sử dụng hành tây trong bữa ăn giúp tăng sự đa dạng của nhóm rau củ và gia vị thực vật; có thể dùng hành tây trong các món salad, xào nhanh với rau hoặc nấu cùng các món cá, thịt nạc.
7. Cà rốt
Cà rốt giàu carotenoid, đặc biệt là beta-carotene, cùng chất xơ và nhiều vi chất; có vị ngọt thanh, dễ ăn, thích hợp cho mọi lứa tuổi.
Có thể ăn cà rốt sống, hấp, luộc hoặc chế biến cùng các loại rau củ khác. Việc phối hợp nhiều loại rau củ với màu sắc khác nhau giúp thực đơn đa dạng hơn về chất xơ và các hợp chất thực vật.
8. Táo tây
Táo tây là nguồn cung cấp chất xơ, đặc biệt là pectin, cùng nhiều hợp chất polyphenol. Ăn táo nguyên quả giúp bổ sung chất xơ và tạo cảm giác no hơn so với uống nước ép táo. Người bị gan nhiễm mỡ nên ưu tiên ăn cả quả thay vì ép nước, không thêm đường hoặc mật ong.
Một quả táo có thể dùng như bữa phụ thay cho bánh ngọt, bánh quy hoặc các món ăn vặt nhiều đường và chất béo.
9. Tảo bẹ
Tảo bẹ (thuộc nhóm rong biển) là thực phẩm giàu chất xơ và chứa nhiều khoáng chất, trong đó có iod. Có thể sử dụng tảo bẹ với lượng vừa phải trong các món canh, súp hoặc món ăn khác. Tuy nhiên, không nên mặc định rằng ăn nhiều tảo bẹ sẽ giúp "hạ mỡ gan". Bằng chứng trực tiếp về hiệu quả điều trị gan nhiễm mỡ của tảo bẹ trong chế độ ăn thông thường còn hạn chế.
Đặc biệt, tảo bẹ có hàm lượng iod cao, vì vậy người mắc bệnh tuyến giáp hoặc đang sử dụng thuốc liên quan đến tuyến giáp nên hỏi bác sĩ trước khi thường xuyên sử dụng với lượng lớn.
10. Yến mạch
Yến mạch là ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ, đặc biệt là beta-glucan. Chất xơ giúp tăng cảm giác no và có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết, cholesterol trong chế độ ăn tổng thể. Người bị gan nhiễm mỡ có thể dùng yến mạch cho bữa sáng, nấu cháo hoặc kết hợp với sữa chua không đường và một phần trái cây tươi.
Nên chọn yến mạch nguyên hạt hoặc cán dẹt ít chế biến, hạn chế các sản phẩm yến mạch ăn liền có nhiều đường, kem béo hoặc hương liệu.
Ăn thực vật thế nào để hỗ trợ kiểm soát gan nhiễm mỡ?
Không có một loại thực phẩm riêng lẻ nào có thể làm hết gan nhiễm mỡ. Điều quan trọng là xây dựng chế độ ăn tổng thể phù hợp. Người bệnh nên:
- Tăng rau xanh, rau củ, quả nguyên quả, đậu và ngũ cốc nguyên hạt.
- Ưu tiên thực phẩm tươi hoặc ít chế biến.
- Ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép.
- Hạn chế nước ngọt, trà sữa và các loại đồ uống có đường.
- Giảm bánh kẹo, đồ ăn siêu chế biến, thịt chế biến sẵn và thực phẩm nhiều chất béo bão hòa.
- Kiểm soát khẩu phần và tổng năng lượng, đặc biệt ở người thừa cân, béo phì.
- Tránh uống rượu bia.
Theo hướng dẫn EASL, ở người bị gan nhiễm mỡ có thừa cân, giảm cân bền vững từ 5% trở lên có thể giúp giảm lượng mỡ trong gan; mức giảm 7–10% có thể giúp cải thiện tình trạng viêm gan và giảm từ 10% trở lên có thể giúp cải thiện xơ hóa.
ThS.BS. Nguyễn Quang Dương lưu ý, 10 loại thực vật trên có thể trở thành những thành phần hữu ích trong thực đơn cho người bị gan nhiễm mỡ, nhưng không nên sử dụng chúng như thuốc điều trị hoặc tự ý dùng các sản phẩm cô đặc, cao, viên chiết xuất với mục đích "giải độc gan". Người đã được chẩn đoán gan nhiễm mỡ cần được đánh giá các yếu tố nguy cơ đi kèm như thừa cân, béo phì, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và nguy cơ xơ hóa gan. Chế độ ăn nên được cá thể hóa theo tình trạng sức khỏe và mục tiêu kiểm soát cân nặng, đường huyết, mỡ máu.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
