Uống melatonin mỗi đêm để dễ ngủ liệu có thực sự an toàn?

Quốc tế
SKĐS - Nhiều người xem melatonin như "cứu cánh" cho giấc ngủ mỗi đêm, song giới chuyên gia đã đưa ra những cảnh báo về mức độ an toàn.

Một giấc ngủ sâu kéo dài từ 7-9 tiếng mỗi đêm luôn được xem là nền tảng vững chắc cho não bộ, hệ tim mạch và sức đề kháng. Tuy nhiên, khi tuổi tác tăng lên, đặc biệt là ở phụ nữ bước vào giai đoạn trung niên, việc tìm kiếm một giấc ngủ trọn vẹn lại trở nên xa xỉ. 

Giữa lúc trằn trọc, những viên thực phẩm bổ sung chứa melatonin được bày bán phổ biến trên thị trường đã nhanh chóng trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều người với hy vọng chìm vào giấc ngủ dễ dàng hơn. 

Thế nhưng, thói quen nạp hoạt chất này đều đặn mỗi tối có thực sự vô hại như lời quảng cáo hay không đang là câu hỏi khiến giới chuyên môn phải thận trọng.

Uống melatonin mỗi đêm để dễ ngủ liệu có thực sự an toàn?- Ảnh 1.

Những viên melatonin  đã nhanh chóng trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều người với hy vọng chìm vào giấc ngủ dễ dàng hơn. Ảnh minh họa: AzmanJaka/Getty Images

Về bản chất, melatonin là một loại hormone do não bộ tự tiết ra khi màn đêm buông xuống, giữ vai trò như chiếc đồng hồ sinh học nội tại giúp cơ thể nhận biết thời điểm cần nghỉ ngơi hay thức giấc. 

Theo quy luật tự nhiên, lượng hormone này sụt giảm dần theo năm tháng. Điều này lý giải vì sao nhiều người ở tuổi đôi mươi có thể ngủ say ngay khi vừa đặt lưng, nhưng bước sang tuổi trung niên lại thường xuyên thức trắng nhìn trần nhà đến 2 giờ sáng. 

Bên cạnh yếu tố tuổi tác, một số bệnh lý như đái tháo đường loại 2, rối loạn khí sắc hay ung thư cũng làm suy giảm khả năng sản xuất melatonin tự nhiên. 

Tiến sĩ Jamie K. Alan, giáo sư ngành Dược lý & Độc chất học tại Đại học Bang Michigan (Mỹ), cho biết melatonin dạng uống có cấu trúc tương đồng với hormone nội sinh và đảm nhiệm vai trò thúc đẩy cơn buồn ngủ theo cơ chế tương tự.

Chính vì đánh trúng tâm lý của người mất ngủ, nhu cầu tiêu thụ mặt hàng này trên toàn cầu đang tăng trưởng chóng mặt. Các đơn vị nghiên cứu thị trường ước tính, doanh thu từ các sản phẩm bổ sung melatonin có thể đạt ngưỡng 3-3,8 tỷ USD trong năm 2026 và tăng gấp 3 lần trong thập kỷ tới. 

Khảo sát của Trung tâm Thống kê Y tế Quốc gia Mỹ cũng ghi nhận, gần 6% người trưởng thành nước này sử dụng thuốc hoặc thực phẩm hỗ trợ giấc ngủ không kê đơn vào hầu hết các ngày trong tuần, trong đó melatonin chiếm tỷ trọng không nhỏ.

Sự thật về "thần dược" chữa mất ngủ kinh niên?

Dù phổ biến là vậy, bác sĩ Christopher Winter, chuyên gia y học giấc ngủ và thần kinh tại trung tâm Charlottesville Neurology and Sleep Medicine của Mỹ, lại đưa ra góc nhìn hoàn toàn khác.

Ông nhấn mạnh melatonin chỉ đóng vai trò điều chỉnh thời điểm ngủ, chứ tuyệt đối không phải thuốc an thần để "đánh gục" người dùng. Do đó, giá trị rõ rệt nhất của nó chỉ phát huy trong những tình huống rối loạn nhịp sinh học tạm thời, như lệch múi giờ sau các chuyến bay dài hoặc xáo trộn giờ giấc do làm việc theo ca kíp. 

Uống melatonin mỗi đêm để dễ ngủ liệu có thực sự an toàn?- Ảnh 2.

Giá trị rõ rệt nhất của melatonin chỉ phát huy trong những tình huống rối loạn nhịp sinh học tạm thời, như lệch múi giờ sau các chuyến bay dài hoặc xáo trộn giờ giấc do làm việc theo ca kíp. Ảnh minh họa: skynesher/Getty Images

Đối với chứng mất ngủ mãn tính, bằng chứng khoa học về hiệu quả của hoạt chất này vẫn còn rất mờ nhạt. Ngay từ năm 2017, Học viện Y học Giấc ngủ Mỹ đã khuyến nghị các bác sĩ không nên ưu tiên kê melatonin cho người trưởng thành khó vào giấc, thay vào đó liệu pháp hành vi nhận thức mới là lựa chọn hàng đầu. 

Cá nhân bác sĩ Winter cũng thẳng thắn chia sẻ rằng: "Ngoài việc thỉnh thoảng dùng để hỗ trợ khi lệch múi giờ hoặc làm việc theo ca, tôi không nghĩ nó hữu ích”.

Không chỉ hạn chế về mặt công dụng, rủi ro còn nằm ở chính chất lượng của từng lọ sản phẩm. Tại Mỹ, melatonin được xếp vào nhóm thực phẩm bổ sung nên không chịu quy trình kiểm duyệt gắt gao như tân dược của Cơ quan Quản lý Thực phẩm & Dược phẩm Mỹ (FDA), dẫn đến tình trạng hàm lượng thực tế lệch xa so với thông tin in trên bao bì. 

Một khảo sát được thực hiện tại Canada từng chỉ ra lượng melatonin bên trong sản phẩm dao động từ mức thấp hơn 83% đến cao vượt ngưỡng 478% so với công bố, thậm chí các lô sản xuất khác nhau của cùng một thương hiệu cũng chênh lệch tới hơn 400%. 

Tương tự, phân tích đăng trên tạp chí y khoa JAMA đối với 25 loại kẹo dẻo melatonin tại Mỹ cho thấy có tới 22 sản phẩm sai lệch hàm lượng quá 10%, cá biệt có mẫu hoàn toàn không chứa chút hoạt chất nào. Thực tế này khiến bác sĩ Winter phải thừa nhận người tiêu dùng rất khó biết chắc mình đang đưa thứ gì vào cơ thể.

Hệ lụy từ sự lệ thuộc tâm lý

Mối lo ngại càng trở nên nghiêm trọng hơn sau công bố khoa học tại Hội nghị của Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA). Nhóm nghiên cứu do bác sĩ Ekenedilichukwu Nnadi dẫn đầu đã theo dõi hồ sơ sức khỏe trong suốt 5 năm của hơn 130.000 người trưởng thành bị mất ngủ mãn tính, đồng thời loại trừ những trường hợp có tiền sử suy tim hoặc đang dùng thuốc ngủ khác. 

Dữ liệu chỉ ra rằng nhóm sử dụng melatonin từ 1 năm trở lên có tỷ lệ mắc suy tim mới ở mức 4,6%, cao hơn gần 90% so với mức 2,7% ở nhóm không sử dụng. Đáng chú ý, tỷ lệ nhập viện vì suy tim ở nhóm dùng dài ngày cao gấp khoảng 3,5 lần, kéo theo tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân cũng nhỉnh hơn đáng kể.

Uống melatonin mỗi đêm để dễ ngủ liệu có thực sự an toàn?- Ảnh 3.

Nhóm sử dụng melatonin từ 1 năm trở lên có tỷ lệ mắc suy tim mới ở mức 4,6%, cao hơn gần 90% so với mức 2,7% ở nhóm không sử dụng. Ảnh minh họa: Viktoriya Skorikova/Getty Images

Trước những con số gây xôn xao này, chính nhóm tác giả cũng thận trọng lưu ý kết quả mới dừng lại ở mức độ ghi nhận mối liên quan, chứ chưa đủ cơ sở khẳng định quan hệ nhân quả trực tiếp. Công trình hiện mới được trình bày dưới dạng báo cáo tóm tắt tại hội nghị và chưa trải qua quy trình bình duyệt độc lập. 

Theo các nhà khoa học, chính tình trạng mất ngủ trầm trọng, chứng lo âu, trầm cảm hoặc việc tự ý kết hợp nhiều loại thuốc khác nhau có thể là yếu tố đồng thời thúc đẩy cả thói quen dùng melatonin lẫn nguy cơ tim mạch. 

Đồng tình với quan điểm thận trọng này, bác sĩ tim mạch can thiệp Bradley Serwer đưa ra giả thuyết rằng việc nạp melatonin ngoại sinh liều cao trong thời gian dài có thể khiến cơ thể lười tự sản xuất hormone, đồng thời kích thích quá mức một số thụ thể tại tim, từ đó dẫn tới sự tái cấu trúc bất thường của cơ tim.

Bên cạnh nỗi lo tim mạch, bác sĩ Noah Siegel tại bệnh viện Mass Eye and Ear còn cảnh báo về sự lệ thuộc tâm lý. Theo ông, trạng thái lý tưởng nhất để đi vào giấc ngủ là không cần bất kỳ chất xúc tác nào, bởi thói quen uống viên hỗ trợ mỗi tối sẽ khiến người dùng tự ám thị rằng mình không thể ngủ nếu thiếu nó. 

Lời giải từ vệ sinh giấc ngủ khoa học

Dù hệ thống y tế Mayo Clinic đánh giá melatonin ít gây nghiện về mặt thể chất hơn các thuốc ngủ kê đơn và tương đối an toàn khi dùng ngắn hạn, người sử dụng vẫn có thể gặp phải các tác dụng phụ như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn hay lờ đờ vào ban ngày. 

Vì vậy, giới chuyên môn khuyến cáo tuyệt đối không lái xe hay vận hành máy móc trong vòng 5 giờ sau khi uống. Những người đang điều trị bệnh nền cũng cần đặc biệt dè chừng, vì hoạt chất này có khả năng tương tác bất lợi với thuốc chống đông máu, thuốc huyết áp, thuốc đái tháo đường, thuốc chống co giật, thuốc ức chế miễn dịch và cả thuốc tránh thai. 

Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú nên tránh sử dụng do thiếu dữ liệu an toàn, trong khi trẻ nhỏ chỉ được dùng khi có chỉ định chặt chẽ từ bác sĩ. Thực tế, tại Mỹ từng ghi nhận số ca trẻ em vô tình nuốt phải kẹo hoặc viên uống melatonin tăng vọt hơn 500% chỉ trong vòng 1 thập kỷ.

Uống melatonin mỗi đêm để dễ ngủ liệu có thực sự an toàn?- Ảnh 4.

Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú nên tránh sử dụng melatonin do thiếu dữ liệu an toàn. Ảnh minh họa: ShutterOK/Shutterstock

Trong trường hợp thực sự cần dùng đến, bác sĩ Siegel khuyên chỉ nên bắt đầu với liều lượng chỉ từ 1 đến 2 mg, và uống trước giờ lên giường khoảng nửa tiếng. 

Việc tìm ra khung giờ uống chuẩn xác đôi khi đòi hỏi sự kiên nhẫn thử nghiệm, bởi nhịp sinh học tự nhiên của mỗi người vốn đã bắt đầu tăng tiết melatonin từ lúc trời sập tối, tức sớm hơn nhiều giờ so với thời điểm đi ngủ. 

Nếu muốn dùng để chống lệch múi giờ, người đi máy bay nên tham khảo các công cụ tính toán nhịp sinh học, còn người làm việc theo ca đêm cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ để xây dựng lộ trình phù hợp.

Sau cùng, trước khi tìm đến bất kỳ viên uống hỗ trợ nào, bác sĩ Siegel nhấn mạnh mỗi người nên quay về thiết lập lại vệ sinh giấc ngủ lành mạnh. 

Việc duy trì giờ đi ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày, giữ không gian phòng ngủ thoáng mát và đủ tối, ngắt kết nối với điện thoại hay máy tính ít nhất 1 tiếng trước khi ngủ, đồng thời tránh xa caffeine, rượu bia và các bữa ăn quá no vào buổi tối luôn mang lại hiệu quả bền vững nhất. 

Như lời khẳng định của bác sĩ Winter, melatonin chưa bao giờ là lời giải tốt nhất cho chứng mất ngủ. Bất kỳ ai đang vật lộn với những đêm trắng kéo dài đều nên tìm đến sự thăm khám của bác sĩ chuyên khoa, thay vì tự biến mình thành người phụ thuộc suốt đời vào những viên thực phẩm bổ sung. 


theo Prevention, Rheumatology Republic
Ý kiến của bạn