Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên vừa chủ trì cuộc họp chuyên đề góp ý phương án thay thế hoạt động "kiểm nghiệm, kiểm nghiệm kiểm chứng" tại Luật An toàn thực phẩm năm 2010 bằng "thử nghiệm, giám định" trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và Nghị định hướng dẫn.
Cuộc họp được tổ chức theo hình thức trực tiếp và trực tuyến, kết nối điểm cầu Bộ Y tế với các tỉnh, thành phố.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu. Ảnh: Trần Minh
Thống nhất cách hiểu về "thử nghiệm" và "kiểm nghiệm"
Sau khi nghe các đơn vị báo cáo, thảo luận và trao đổi, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho rằng những vấn đề được đưa ra cơ bản đã rõ và cần được thống nhất để tiếp tục hoàn thiện dự thảo.
Theo Thứ trưởng, về bản chất, "kiểm nghiệm" và "thử nghiệm" đều là quá trình phân tích, đánh giá mẫu sản phẩm, thực phẩm nhằm xác định các chỉ tiêu liên quan như hàm lượng dinh dưỡng, các tiêu chí lý hóa, sinh học, độc tố...
Dù sử dụng thuật ngữ "thử nghiệm" hay "kiểm nghiệm", mục tiêu cuối cùng vẫn là xác định sự phù hợp của sản phẩm với tiêu chuẩn, quy chuẩn và quan trọng nhất là bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
Thứ trưởng nhấn mạnh, việc lựa chọn thuật ngữ trong luật cần bảo đảm tính thống nhất, dễ hiểu và phù hợp với hệ thống pháp luật cũng như thông lệ quốc tế.
Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên hoạt động thử nghiệm/kiểm nghiệm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm về cơ bản tập trung vào 3 mục đích chính.
Thứ nhất, phục vụ công bố sản phẩm. Doanh nghiệp muốn đưa sản phẩm ra thị trường phải thực hiện thử nghiệm để xác định sản phẩm phù hợp với quy chuẩn hoặc tiêu chuẩn đã đăng ký công bố. Đây là cơ sở để sản phẩm được lưu thông hợp pháp trên thị trường.
Thứ hai, phục vụ kiểm soát chất lượng định kỳ, giám sát an toàn thực phẩm. Theo đó, các đơn vị thực hiện hoạt động giám sát lấy mẫu định kỳ, tiến hành thử nghiệm và khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ sẽ báo cáo cơ quan nhà nước có thẩm quyền để xử lý.
Thứ ba, phục vụ hoạt động kiểm tra nhà nước, thanh tra và hậu kiểm. Đây là hoạt động phục vụ cơ quan quản lý trong quá trình kiểm tra, giám sát việc chấp hành các quy định về an toàn thực phẩm.
Thứ trưởng đề nghị nội dung này cần được thể hiện rõ ràng, mạch lạc trong dự thảo, qua đó phân định được mục đích, trách nhiệm và phương thức thực hiện đối với từng hoạt động.
Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Chu Quốc Thịnh phát biểu. Ảnh: Trần Minh
Luật phải đồng bộ, tránh chồng chéo
Về định hướng xây dựng, hoàn thiện dự thảo, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh yêu cầu thực hiện đúng chỉ đạo của cấp có thẩm quyền, trong đó có định hướng xây dựng hệ thống bảo đảm an toàn thực phẩm theo chuỗi, thay vì quản lý cắt khúc theo từng công đoạn.
Dự thảo cũng cần bảo đảm tính đồng bộ với các luật hiện hành. Những nội dung đã được quy định cụ thể tại các luật khác thì không nên quy định lại nếu không thực sự cần thiết, nhằm tránh chồng chéo, mâu thuẫn hoặc phát sinh thêm thủ tục.
Thứ trưởng đặc biệt lưu ý giải thích từ ngữ trong dự thảo Luật. Theo đó, câu chữ trong văn bản pháp luật phải chính xác, dễ hiểu và có khả năng áp dụng thống nhất trên thực tế.
Đây cũng là nội dung được Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường lưu ý trong quá trình góp ý dự thảo, cùng với yêu cầu rà soát kỹ các điều khoản chuyển tiếp.
Đối với thuật ngữ "giám định", Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho rằng cần làm rõ bản chất của hoạt động này. Theo đó, khi cơ quan quản lý phát hiện vấn đề chưa rõ hoặc có dấu hiệu bất thường, có thể yêu cầu một bên thứ ba độc lập thực hiện việc giám định để chứng minh, làm rõ vấn đề. Quy định cần đủ cụ thể để hạn chế tranh cãi và bảo đảm tính khách quan trong quá trình thực hiện.
Thứ trưởng đề nghị các đơn vị tiếp tục rà soát các thuật ngữ "thử nghiệm", "kiểm nghiệm", "giám định" để chuẩn hóa trong hệ thống pháp luật, đồng thời thống nhất sử dụng thuật ngữ chung phù hợp với định hướng của dự thảo.
Một nội dung khác được lưu ý là phân định trách nhiệm lấy mẫu. Đối với hoạt động giám sát thường xuyên, có thể giao đơn vị thử nghiệm thực hiện việc lấy mẫu. Trong khi đó, đối với hoạt động thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm theo đoàn của cơ quan quản lý nhà nước, việc lấy mẫu phải do cơ quan nhà nước thực hiện. Nội dung này cần được quy định rõ trong dự thảo.
Các đại biểu tại điểm cầu Bộ Y tế phát biểu. Ảnh: Trần Minh
Kiểm tra thực phẩm nhập khẩu theo mức độ rủi ro
Đối với kiểm tra nhà nước tại cửa khẩu đối với thực phẩm xuất khẩu, nhập khẩu, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh nguyên tắc quản lý dựa trên đánh giá mức độ rủi ro.
Theo định hướng này, không thể kiểm tra tràn lan tất cả các lô hàng bởi nguồn lực của cơ quan quản lý có hạn. Thay vào đó, cần phân loại để áp dụng biện pháp kiểm tra phù hợp.
Với mức độ rủi ro thấp, việc kiểm tra chủ yếu tập trung vào hồ sơ, tạo điều kiện để hàng hóa được thông quan nhanh chóng.
Với mức độ rủi ro trung bình, thực hiện kiểm tra theo tỷ lệ xác suất nhất định.
Trong khi đó, với mức độ rủi ro cao, phải kiểm tra chặt chẽ toàn bộ lô hàng nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người dân.
Thứ trưởng cho rằng nguyên tắc quản lý dựa trên mức độ rủi ro cần được thể hiện thống nhất trong dự thảo Luật. Các tiêu chí phân loại rủi ro thấp, trung bình, cao sẽ tiếp tục được cụ thể hóa trong các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan.
Hiện nay, hệ thống đã xây dựng được khoảng 17-18 quy chuẩn về rủi ro và thời gian tới cần tiếp tục hoàn thiện để có cơ sở áp dụng thống nhất.
Một trong những nội dung được Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đặc biệt lưu ý là điều khoản chuyển tiếp khi thay đổi thuật ngữ và phương thức quản lý.
Việc chuyển từ "kiểm nghiệm" sang "thử nghiệm" không chỉ là thay đổi về mặt câu chữ mà đòi hỏi phải rà soát toàn bộ các quy định có liên quan trong dự thảo để bảo đảm tính thống nhất.
Bên cạnh đó, các thuật ngữ, khái niệm được sử dụng trong Luật cần tiếp cận và phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, trong đó có Codex. Các ý kiến đóng góp của các hiệp hội liên quan đến nội dung này đã được chuyển tới Cục An toàn thực phẩm để rà soát, tiếp thu.
Điểm cầu trực tuyến tham gia cuộc họp. Ảnh: Trần Minh
Thứ trưởng cũng nhấn mạnh việc nghiên cứu điều khoản chuyển tiếp cần đặc biệt chú ý đến tính khả thi, nhất là trong bối cảnh tăng cường ứng dụng công nghệ số.
Cùng đó, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên yêu cầu quy định chuyển tiếp trong Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) phải tính toán đầy đủ năng lực thực hiện, tránh tạo ra khoảng trống hoặc yêu cầu mà cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan chưa thể đáp ứng.
Một vấn đề được Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên lưu ý thêm trong là việc phân định giữa hàng giả và hàng kém chất lượng. Do đó, cần nghiên cứu, phối hợp với các cơ quan liên quan để làm rõ ranh giới giữa hàng giả và hàng kém chất lượng, bảo đảm việc xử lý vừa nghiêm minh, vừa phù hợp với bản chất và mức độ vi phạm.
"Nội dung này cần tiếp tục được nghiên cứu trong quá trình rà soát dự thảo và các luật có liên quan, bảo đảm thống nhất với quy định của pháp luật hình sự và pháp luật xử lý vi phạm"Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nói.
Quang cảnh cuộc họp. Ảnh: Trần Minh
Đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện dự thảo Luật
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị Cục An toàn thực phẩm và các đơn vị liên quan tập trung rà soát đồng bộ tối đa các nội dung của dự thảo, để hoàn thiện, kịp trình xin ý kiến cấp có thẩm quyền và chuẩn bị hồ sơ gửi Quốc hội theo đúng tiến độ.
Thứ trưởng nhấn mạnh tinh thần vừa tiến hành thẩm định, vừa rà soát, tiếp thu để đẩy nhanh tiến độ công việc, đồng thời bảo đảm chất lượng dự thảo.
