Đừng chỉ nấu "đủ bữa", hãy nuôi dưỡng đúng cách
Trong thực hành dinh dưỡng lâm sàng tại Bệnh viện đa khoa Hà Đông, Ths.BS Vũ Thị Lan Anh – Phụ trách khoa Dinh Dưỡng cho biết đã gặp không ít trường hợp trẻ: Ăn đủ bữa, thậm chí ăn "có vẻ đa dạng". Nhưng vẫn thiếu vi chất, thiếu năng lượng. Nguyên nhân thường gặp là: Thực đơn lặp lại theo "thói quen gia đình", không phải theo nhu cầu dinh dưỡng.
Ví dụ rất phổ biến được Ths.BS Vũ Thị Lan Anh đưa ra là việc bố trí thực đơn theo kiểu ăn thịt lợn gần như mỗi ngày, ăn ít cá, ít đậu, rau có nhưng nghèo đa dạng.
Nguyên tắc cốt lõi của xây dựng thực đơn cho học sinh là nhìn theo tuần, không nhìn từng bữa. Một bữa ăn "đẹp" chưa chắc đủ. Điều quan trọng là cả tuần phải bao phủ đủ các nhóm thực phẩm quan trọng.
Thực đơn cho học sinh phải đủ các nhóm dưỡng chất cần thiết.
Khung thực đơn đơn giản mà BS Lan Anh thường hướng dẫn cho phụ huynh là sử dụng đạm động vật đa dạng, ăn cá 2–3 bữa/tuần (quan trọng cho phát triển não), ăn thịt đỏ 2–3 bữa/tuần (nguồn sắt dễ hấp thu), thịt gia cầm, trứng thì ăn xen kẽ. Đạm thực vật gồm đậu, đỗ ăn ít nhất 2–3 bữa/tuần. Rau xanh có mỗi ngày, nhưng phải đổi loại, không lặp 1–2 loại quen thuộc
BS Lan Anh nhấn mạnh sai lầm thường gặp trong thực đơn cho trẻ tuổi đến trường là "có ăn rau" nhưng chỉ xoay quanh 2–3 loại → vẫn thiếu vi chất.
Xây dựng thực đơn theo tuần cho học sinh phải cân đối dinh dưỡng, đừng để "thừa cái này – thiếu cái kia". Một thực đơn tuần sai thường rơi vào tình trạng thừa đạm, thiếu chất xơ; Thiếu vi chất nhưng dư năng lượng
Khắc phục sai lầm này đơn giản khi xây dựng thực đơn bằng cách tuân thủ nguyên tắc thực đơn mỗi ngày đều có ó rau + đạm + tinh bột. Thực đơn mỗi tuần có đủ cá – thịt – trứng – đậu
"Tôi thường nói với phụ huynh: "Không cần bữa nào cũng hoàn hảo, nhưng không được lệch kéo dài cả tuần", BS Lan Anh nói.
Đổi cách nấu quan trọng hơn đổi món
Theo Ths.BS Vũ Thị Lan Anh, nhiều gia đình cho rằng mỗi bữa ăn phải là một món hoàn toàn mới thì trẻ mới hứng thú. Thực tế không cần phức tạp như vậy. Chỉ cần thay đổi cách chế biến và trình bày, bữa ăn đã trở nên hấp dẫn hơn rất nhiều.
Một nguyên liệu – nhiều cách làm là cách đơn giản mà hiệu quả. Ví dụ với cá, có thể luân phiên hấp, sốt hoặc chiên ít dầu. Với trứng, ngoài luộc quen thuộc, có thể hấp hoặc nấu canh. Cùng một thực phẩm nhưng cách chế biến khác nhau sẽ tạo cảm giác mới mẻ cho trẻ.
Bên cạnh đó, thay đổi kết cấu món ăn cũng rất quan trọng. Thực phẩm có thể được băm nhỏ, vo viên hoặc cuộn lại để tạo hình bắt mắt, dễ ăn hơn. Những thay đổi nhỏ này giúp trẻ ăn đa dạng hơn và không bị nhàm chán dù nguyên liệu quen thuộc.
Có cần tính calo cho trẻ?
Với trẻ khỏe mạnh, không cần tính calo một cách chi li. Tuy nhiên, cha mẹ vẫn nên ước lượng hợp lý để tránh sai lệch. Hai sai lầm thường gặp là không để ý lượng ăn, dễ khiến trẻ ăn quá mức và tính toán quá kỹ, gây áp lực và khó duy trì lâu dài
Cách đơn giản hơn là quan sát và theo dõi là cha mẹ quan sát xem trẻ có ăn hết khẩu phần không? Có đòi ăn thêm nhiều sau bữa không? Nếu trẻ tăng cân nhanh, cần xem lại bữa phụ và đồ ngọt. Nếu trẻ chậm lớn, nên kiểm tra lại lượng đạm và tổng năng lượng trong ngày
Thay vì ghi nhớ nhiều quy tắc phức tạp, cha mẹ chỉ cần áp dụng nguyên tắc chia đĩa: 1/2 đĩa: rau và quả; 1/4 đĩa: tinh bột; 1/4 đĩa: chất đạm
Điểm quan trọng thường bị bỏ qua là nguồn đạm cần thay đổi mỗi ngày. Không nên lặp lại một loại thực phẩm liên tục, mà nên luân phiên giữa cá, thịt, trứng, đậu… để đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ và giúp trẻ ăn ngon miệng hơn.
Theo Ths.BS Vũ Thị Lan Anh, sai lầm lớn nhất của phụ huynh không phải là thiếu quan tâm, mà là cho trẻ ăn theo thói quen, không theo nhu cầu. Thực tế, cha mẹ không cần phải nấu những bữa ăn cầu kỳ nhưng cần đảm bảo dinh dưỡng cho con. Thực đơn tuần có đủ cá – thịt – trứng – đậu, rau không lặp lại đơn điệu, bữa phụ không "phá vỡ" cân bằng. Một thực đơn tốt không phải là thực đơn "ngon nhất", mà là thực đơn giúp trẻ phát triển ổn định theo thời gian.
