Khi người thầy y khoa chọn cách tiếp tục 'đứng lớp' ở một hành trình khác

Y tế
SKĐS - "Có thể tôi chỉ là một giảng viên rất bình thường thôi, nhưng sự nghiệp đào tạo y khoa đối với tôi là một hành trình bất tận, đúng nghĩa là 'sống chết với nghề'...".

Từ lớp học giải phẫu đầu tiên đến di nguyện của bác sĩ Yersin

Trò chuyện cùng phóng viên Báo Sức khỏe và Đời sống nhân dịp kỷ niệm 124 năm Ngày thành lập Trường Đại học Y Hà Nội và Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, TS.BS Phan Thị Minh Ngọc - giảng viên Bộ môn Sinh lý học Trường Đại học Y Hà Nội mở đầu câu chuyện bằng ký ức của 30 năm trước.

"Cách đây vừa tròn 30 năm, khi vừa vào học năm thứ nhất, tôi đã được học Giải phẫu và đi thực tập ở Viện Giải phẫu. Tôi vẫn nhớ bài học đầu tiên tại phòng thực tập, chúng tôi được học về xương chi trên. Khi thầy cho biết đó là xương người thật, tôi đã thực sự bị ấn tượng. Không lâu sau đó, chúng tôi được học trên thi thể. 

Cứ thế trong cả năm học, mỗi tuần, chúng tôi lại học từng định khu khác nhau, từng chi tiết tỉ mỉ nhất. Chúng tôi không còn nghĩ đến mùi formol, không hề sợ như mọi người tưởng tượng mà chỉ tập trung hoàn toàn vào việc học, vì giải phẫu là môn học rất quan trọng, và được học trên thi thể người thật là một cơ hội học tập tốt nhất,bạn nào cũng nhẹ nhàng, nâng niu, có cảm giác gì đó như kính cẩn", TS.BS Phan Thị Minh Ngọc nhớ lại.

Khi người thầy y khoa chọn cách tiếp tục 'đứng lớp' ở một hành trình khác - Ảnh 1.

TS.BS Phan Thị Minh Ngọc (áo xanh) cùng thầy và trò Trường Đại học Y Hà Nội dâng hoa tri ân tại Lễ Macchabée năm 2026. Ảnh: HB

Nhưng thuở ấy, những cô cậu sinh viên y khoa còn quá trẻ để tự đặt ra câu hỏi "vì sao lại có những thi thể lặng thầm ấy cho các thế hệ học tập?". Chỉ đến khi được các thầy cô dìu dắt, giảng giải, chị mới thấu hiểu rằng có những con người đã tình nguyện hiến dâng thi thể mình cho y học. Khoảng 30 năm gắn bó với Trường Đại học Y Hà Nội, lòng biết ơn những người hiến thầm lặng ấy vẫn luôn khắc sâu trong tâm trí nữ giảng viên.

Và rồi, một cơ duyên đặc biệt đã chạm đến tâm thức chị vào khoảng bốn năm trước, khi chị bắt gặp và suy ngẫm sâu sắc về cuộc đời của một bậc tiền bối lớn:

"Tôi được truyền cảm hứng từ câu chuyện mà thầy Hiệu trưởng Nguyễn Hữu Tú vẫn thường kể cho sinh viên năm thứ nhất trong bài giảng Nhập trường. Thầy kể rằng, bác sĩ Alexandre Yersin đã ước nguyện khi mất được an táng tại Việt Nam trong tư thế nằm sấp để được mãi mãi ôm ấp mảnh đất yêu thương này.

Nhớ lại trải nghiệm học tập của mình nhiều năm trước, tôi mới thực sự suy nghĩ rằng hiến thi thể cho Trường Đại học Y Hà Nội có lẽ chính là cách tốt nhất để tôi mãi mãi được gắn bó với ngôi trường thân yêu của tôi.

Tôi đã ấn tượng nhất với việc bác sĩ Yersin thực hiện khám nghiệm tử thi, lấy mẫu từ các hạch sưng của người chết vì dịch bệnh để phân lập vi khuẩn.

Khám nghiệm tử thi đến bây giờ vẫn là một công việc khó khăn, nhưng chắc chắn vào thế kỷ 19, khi kiến thức về tác nhân gây bệnh và các biện pháp phòng hộ còn rất hạn chế, thì còn nguy hiểm hơn nhiều. Nhưng ông đã can đảm chấp nhận rủi ro, sự hi sinh của người làm khoa học như ông đã khiến cho cái chết của những người bệnh dịch hạch không vô ích, giúp cứu sống nhiều người bệnh khác".

Để người thân thấu hiểu và đồng lòng

Hiến thi thể cho y học không đơn thuần là một quyết định cá nhân mà là một thử thách đòi hỏi sự đồng thuận sâu sắc từ gia đình, vượt qua những rào cản tâm lý và tập quán xã hội lâu đời.

Theo TS.BS Phan Thị Minh Ngọc, đây chính là rào cản lớn nhất mà nhiều người khó vượt qua: "Có được sự đồng thuận của người thân chính là một rào cản mà tôi nghĩ là nhiều người khó vượt qua nhất, thậm chí có những trường hợp người thân đã đồng ý, nhưng trước giờ phút sinh ly tử biệt, họ lại không vượt qua được nỗi đau, và như vậy người hiến cũng không thực hiện được tâm nguyện của mình, theo tôi đó là điều rất đáng tiếc.

Tuy nhiên, để người thân đồng thuận thì điều quan trọng nhất, từ kinh nghiệm của bản thân tôi, là chính mình phải thật sự suy nghĩ thấu đáo và quyết tâm. Đối với trường hợp của mình, tôi bắt đầu bằng việc chia sẻ những câu chuyện của người khác để mọi người chuẩn bị tâm lý. Có những lúc do chưa phân biệt được giữa hiến tạng và hiến thi thể, mọi người có hỏi là khi đã già như vậy mới mất thì ai còn dùng thi thể của mình nữa mà hiến làm gì… Rồi cũng có những lúc tôi tự hỏi bản thân mình, nếu tôi chứng kiến Viện Giải phẫu đến đưa một người thân của tôi đi ngay sau khi mất thì cảm xúc trong tôi sẽ như thế nào?

Chính sự thấu cảm ngược chiều ấy đã dẫn dắt chị đi qua một chặng đường dài chuẩn bị tâm lý cho gia đình. Đến khi mọi người thực sự thấu hiểu và cởi mở, sự ủng hộ âm thầm nhưng lớn lao ấy đã vượt lên trên mọi định kiến.

"Tôi rất biết ơn những người trong nhà đã ủng hộ tôi, dù tôi biết rằng mọi người đã và sẽ không dễ dàng để kìm nén được cảm xúc khi nghĩ đến giờ phút đó".

Khi người thầy y khoa chọn cách tiếp tục 'đứng lớp' ở một hành trình khác - Ảnh 2.

TS.BS Phan Thị Minh Ngọc lưu giữ khoảnh khắc nhận thẻ đăng ký hiến thi thể cho y học đúng dịp Lễ Tốt nghiệp bác sĩ năm 2024 của Trường Đại học Y Hà Nội. Ảnh: NVCC

Điều thú vị và xúc động hơn cả là khi chị hoàn tất mọi thủ tục, người cô ruột đang sống ở miền Nam mới thổ lộ rằng cô cũng đã âm thầm hoàn thành thủ tục này trước đó hai năm. Nhờ vậy, câu chuyện hiến thân cho y học trong gia đình chị bỗng trở nên gần gũi, nhẹ nhàng và được "bình thường hóa" một cách tự nhiên nhất.

Năm 2024, khi chính thức hoàn tất thủ tục pháp lý và cầm trên tay tấm thẻ đăng ký hiến thi thể, một niềm xúc động nghẹn ngào đã dâng lên trong lòng nữ bác sĩ. Khoảnh khắc cầm tấm thẻ trên tay, tâm nguyện lớn lao ấy cuối cùng cũng được trọn vẹn, mang lại cho chị một sự bình yên sâu thẳm từ nội tâm - sự bình yên của người đã tự tay thu xếp cho cuộc đời mình một cái kết đẹp nhất, trọn tình vẹn nghĩa với nghề.

Khi người thầy y khoa chọn cách tiếp tục 'đứng lớp' ở một hành trình khác - Ảnh 3.

Thư cảm ơn của Bộ môn Giải phẫu (Trường Đại học Y Hà Nội) cùng tấm thẻ đăng ký hiến thi thể của TS.BS Phan Thị Minh Ngọc hoàn tất vào năm 2024. Ảnh: NVCC

Hành trình dạy học nối dài qua các thế hệ

Dưới góc độ chuyên môn giải phẫu học, dẫu công nghệ mô phỏng 3D có phát triển đến đâu, việc thực hành trên thi thể người vẫn mang giá trị cốt lõi, quyết định chất lượng đào tạo y khoa. Chị hiểu rằng công nghệ đang thay đổi từng ngày, và trong tương lai, kể cả những chuẩn mực pháp lý hay đạo đức trong nghiên cứu y sinh có thể có những bước chuyển dịch mới khiến cho việc hiến thi thể vì thế mà cũng có thể sẽ đổi thay.

Nhưng đó là câu chuyện của tương lai, còn hiện tại, quyết định này xuất phát từ một niềm tri ân sâu sắc: "Việc tự nguyện hiến thi thể cho Trường Đại học Y Hà Nội vừa là lời cảm ơn của bản thân tôi đến những người đã cho chúng tôi được học tập trên chính thi thể họ 30 năm trước, vừa là lời cảm ơn Nhà trường đã đào tạo, vun đắp cho cuộc đời, sự nghiệp của tôi, vừa là một niềm tin tôi gửi lại, rằng Nhà trường và các thế hệ sinh viên sẽ luôn cam kết với chất lượng đào tạo cả về chuyên môn và y đức".

Nhìn lại hành trình ấy, bác sĩ Ngọc chia sẻ rằng chị hoàn toàn không có ý định vận động hay lôi kéo bất cứ ai làm theo mình, bởi chị hiểu hiến thi thể khác hoàn toàn với phong trào hiến máu tình nguyện. Thế nhưng, điều kỳ diệu là từ việc làm thầm lặng của chị, một số đồng nghiệp, bạn bè là những bác sĩ tên tuổi đã chủ động nhắn tin hỏi thăm thủ tục và làm theo. Sự lan tỏa tự nhiên ấy khiến chị không khỏi xúc động và hạnh phúc.

Đó cũng là tâm nguyện nhẹ nhàng mà nữ giảng viên thường trò chuyện cùng đồng nghiệp và học trò: "Ai học y đều biết giải phẫu và sinh lý học là hai môn học nền tảng. Khi còn sống thì tôi dạy môn Sinh lý học, còn khi mất đi rồi, tôi chuyển sang dạy môn Giải phẫu".

Và cứ thế, đằng sau sự khiêm nhường ấy là một tấm lòng trọn vẹn với nghề, để sự nghiệp đào tạo y khoa được định nghĩa trọn vẹn bằng chính lời tự sự từ đáy lòng: "Có thể tôi chỉ là một giảng viên rất bình thường thôi, nhưng sự nghiệp đào tạo y khoa của tôi chắc chắn là một hành trình bất tận, đúng nghĩa là 'sống chết với nghề', đó là một hạnh phúc đặc biệt mà chỉ tự mỗi người mới có thể đem lại cho bản thân mình mà thôi".

Khi người thầy y khoa chọn cách tiếp tục 'đứng lớp' ở một hành trình khác - Ảnh 5.

Bìa thư cảm ơn được TS.BS Phan Thị Minh Ngọc ghi lại ngay trong hội trường Lễ Tốt nghiệp bác sĩ năm 2024. Ảnh: NVCC

Khi người thầy y khoa chọn cách tiếp tục 'đứng lớp' ở một hành trình khác - Ảnh 5.Trường Đại học Y Hà Nội tri ân những ‘người thầy đặc biệt’ và thân nhân

SKĐS - Sự cống hiến thầm lặng của những người hiến thi thể cho y học cùng gia đình là nền tảng vô giá cho công tác đào tạo và nghiên cứu y khoa.

Ý kiến của bạn