Thực tế cho thấy, phần lớn bệnh nhân tim mạch đã có thói quen ăn mặn từ nhiều năm trước khi phát hiện bệnh. Việc thay đổi chế độ ăn, đặc biệt là giảm muối, tuy đơn giản nhưng đóng vai trò then chốt trong kiểm soát và điều trị bệnh tim mạch lâu dài.
Ăn mặn và nguy cơ mắc bệnh tim mạch
Tiêu thụ quá nhiều muối trong khẩu phần ăn hằng ngày gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh, chế độ ăn thừa muối làm tăng nguy cơ tăng huyết áp - yếu tố nguy cơ hàng đầu của các bệnh tim mạch, đặc biệt là đột quỵ và nhồi máu cơ tim.
Nồng độ muối trong các dịch thể của cơ thể luôn được duy trì ở mức ổn định. Khi ăn nhiều muối, áp lực thẩm thấu trong máu tăng lên, buộc cơ thể phải giữ nước để cân bằng nồng độ natri. Hệ quả là cảm giác khát nước xuất hiện, người ăn mặn sẽ uống nhiều nước hơn, làm tăng thể tích tuần hoàn và gia tăng áp lực lên thành mạch.
Nếu tình trạng này kéo dài, huyết áp sẽ tăng cao mạn tính. Tim phải hoạt động nhiều hơn để bơm máu, lâu dần dẫn đến phì đại tim và suy tim. Đồng thời, thận cũng phải tăng cường lọc và đào thải natri, gây quá tải chức năng thận, làm tăng nguy cơ suy thận mạn.
Đối với người đã mắc tăng huyết áp, suy tim, suy thận hoặc bệnh gan mạn tính, việc ăn mặn khiến bệnh tiến triển nhanh hơn, khó kiểm soát và làm tăng nguy cơ nhập viện. Đáng lưu ý, chế độ ăn nhiều muối ở trẻ em cũng ảnh hưởng trực tiếp đến huyết áp, làm tăng nguy cơ tăng huyết áp sớm và kéo dài đến tuổi trưởng thành. Trẻ bị tăng huyết áp từ sớm thường đối mặt với nguy cơ biến chứng tim mạch cao hơn khi lớn lên do thời gian mắc bệnh kéo dài.
Tiêu thụ quá nhiều muối trong khẩu phần ăn hằng ngày gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe.
Vì sao bệnh nhân tim mạch cần giảm muối?
Ở người mắc các bệnh lý tim mạch, ăn mặn có thể gây ra nhiều nguy cơ, cụ thể:
- Làm tăng trương lực thành mạch, gây co mạch, tăng sức cản ngoại vi và dẫn đến tăng huyết áp - một yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh mạch vành.
- Gây giữ nước trong cơ thể, làm tăng gánh nặng cho tim, đặc biệt nguy hiểm với bệnh nhân suy tim, dễ gây phù, khó thở, tràn dịch màng phổi.
- Làm giảm hiệu quả điều trị, khiến bệnh nhân phải tăng liều thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc lợi tiểu, từ đó làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.
Không chỉ ảnh hưởng đến tim mạch, việc nạp quá nhiều muối còn tác động tiêu cực đến nhiều cơ quan khác:
- Tăng đào thải canxi qua nước tiểu, làm tăng nguy cơ loãng xương và sỏi thận.
- Làm tổn thương niêm mạc dạ dày, tăng nguy cơ viêm loét dạ dày - tá tràng và ung thư dạ dày.
- Tăng gánh nặng cho thận, thúc đẩy quá trình suy thận mạn tiến triển nhanh hơn.
Như vậy, chế độ ăn ít muối không chỉ giúp kiểm soát huyết áp mà còn hạn chế phù nề, cải thiện tình trạng khó thở và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh tim mạch.
Bệnh nhân tim mạch nên ăn bao nhiêu muối?
Theo khuyến cáo, lượng natri tối đa đối với người mắc bệnh tim mạch không nên vượt quá 2.000 mg/ngày và tốt nhất là dưới 1.500 mg/ngày. Với bệnh nhân suy tim nặng hoặc phù nhiều, bác sĩ có thể chỉ định chế độ ăn gần như không muối.
Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn cá nhân hóa của bác sĩ, không tự ý thay đổi chế độ ăn hoặc ngừng thuốc. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như phù nhiều, tăng cân nhanh, khó thở, mệt mỏi, cần đi khám ngay.
Nguyên tắc giảm muối trong bữa ăn hằng ngày
Bệnh nhân tim mạch nên ưu tiên thực phẩm tươi sống, hạn chế tối đa thực phẩm chế biến sẵn và các món mặn như: thịt muối, cá hộp, thịt xông khói, xúc xích, giò chả, dưa muối, cà muối, mì ăn liền, bim bim, các loại hạt rang muối…
Nguyên nhân là các thực phẩm này thường chứa hàm lượng muối cao để kéo dài thời gian bảo quản. Khi sử dụng, cần đọc kỹ nhãn dinh dưỡng và ưu tiên sản phẩm có hàm lượng natri thấp.
Về chế biến, nên lựa chọn các món luộc, hấp, nướng nhạt thay cho các món kho, rim, rang nhiều gia vị. Khi nấu ăn, cần nếm trước khi thêm muối hoặc nước mắm để tránh nêm quá tay.
Việc giảm muối nên thực hiện từ từ để vị giác có thời gian thích nghi. Có thể tăng hương vị món ăn bằng các gia vị tự nhiên như hành, tỏi, gừng, tiêu, chanh, giấm, rau thơm… thay cho muối.
Tự nấu ăn tại nhà là cách hiệu quả nhất để kiểm soát lượng muối đưa vào cơ thể. Hạn chế chấm nước mắm, nước tương, hạt nêm; nếu dùng thì nên pha loãng và sử dụng với lượng nhỏ. Nên chọn muối có bổ sung i-ốt để phòng ngừa bướu cổ và các rối loạn do thiếu i-ốt.
Tóm lại, muối là gia vị cần thiết và có lợi cho sức khỏe nếu sử dụng đúng mức. Tuy nhiên, với bệnh nhân tim mạch, ăn mặn là yếu tố nguy cơ quan trọng, có thể khiến bệnh nặng hơn và làm tăng biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, xây dựng chế độ ăn ít muối, khoa học và cân đối dinh dưỡng không chỉ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
