Phía sau cơn sốt nhóm 'Con ghét bố mẹ'

Những ngày gần đây, cộng đồng mạng không khỏi xôn xao trước sự bùng nổ của hội nhóm công khai "Con ghét bố mẹ" trên mạng xã hội với quy mô nhanh chóng chạm mốc gần 260.000 thành viên.

Bên cạnh những bài viết của người trẻ bày tỏ cảm xúc tiêu cực, sự thất vọng khi không được lắng nghe, trong nhóm còn có sự tham gia của đông đảo phụ huynh với nhiều góc nhìn và nỗi lo lắng khác nhau. Các nội dung được chia sẻ đa phần đề cập đến mâu thuẫn giữa các thế hệ trong gia đình: từ áp lực học tập, sự kỳ vọng nặng nề, bất đồng trong sinh hoạt thường ngày cho đến những tổn thương sâu sắc cần được sẻ chia.

Đứng trước con số lớn cùng một tên gọi mang tính kích thích mạnh, không ít bậc phụ huynh cảm thấy bàng hoàng, tổn thương, thậm chí phẫn nộ trước điều mà họ cho là sự bất kính hay vô ơn của thế hệ trẻ. Tuy nhiên, dưới góc độ tâm lý học, nếu chỉ vội vã dùng lăng kính phán xét đạo đức để nhìn nhận, người lớn sẽ vô tình bỏ lỡ những thông điệp và tín hiệu quan trọng ẩn giấu đằng sau sự bức xúc đó.

Sau chữ "ghét" là những tổn thương chưa được gọi tên

Trong tiến trình phát triển, lứa tuổi vị thành niên là cột mốc bản lề đầy chông chênh. Đây là giai đoạn các em không còn muốn đóng vai một "bản sao thu nhỏ" hay một thực thể hoàn toàn phụ thuộc vào sự áp đặt của gia đình. Các em khao khát khẳng định bản sắc cá nhân, mong muốn được tự chủ, được tôn trọng và quan trọng nhất là được lắng nghe một cách chân thành.

Thế nhưng, trong guồng quay bận rộn của cuộc sống hiện đại, không ít gia đình vô tình duy trì một khoảng cách thế hệ sâu sắc. Khoảng cách ấy thường bắt nguồn từ sự lệch pha trong cách giao tiếp: cha mẹ yêu con bằng mệnh lệnh, bằng sự bao bọc thái quá hay những kỳ vọng nặng nề, trong khi con cái lại cần sự đồng hành, thấu cảm và một khoảng không gian riêng tư.

Khi những nhu cầu tâm lý ấy không được đáp ứng, sự thất vọng, bất lực và tức giận sẽ tích tụ dần. Trong bối cảnh đó, chữ "ghét" xuất hiện trên không gian mạng thực chất không đồng nghĩa với việc con không yêu bố mẹ. Đó chỉ là cách diễn đạt cực đoan của một đứa trẻ đang muốn kêu cứu, muốn nói rằng: "Con đang mệt mỏi", "Con cảm thấy ngột ngạt" hay "Con đang bị tổn thương vì không ai hiểu mình".

Mạng xã hội giữa không gian xả giận và vòng xoáy nhân lên bức bối

Sự tồn tại của một hội nhóm với hàng trăm nghìn thành viên phản ánh một thực tế đáng suy ngẫm: không gian gia đình đôi khi chưa đủ an toàn để trẻ bộc lộ thật lòng mình. Khi không thể mở lời với những người gần gũi nhất dưới mái nhà, các em có xu hướng tìm đến thế giới ảo để tìm sự đồng cảm.

Ở chiều tích cực, việc tìm thấy những người bạn có chung hoàn cảnh giúp các em giải tỏa cảm giác cô đơn và nhận ra mình không đơn độc. Nhưng ở chiều ngược lại, đây cũng là rủi ro tiềm ẩn. Mạng xã hội có tính chất khuếch đại cảm xúc rất nhanh. Khi những nỗi buồn hay sự ấm ức được đặt vào một môi trường thiếu sự định hướng của người trưởng thành, nó rất dễ biến thành sự phản kháng cực đoan, thậm chí cổ súy cho những hành vi lệch chuẩn.

Hướng đi nào để gắn kết mối quan hệ gia đình?

Trước hiện tượng này, việc cấm đoán, thu giữ điện thoại hay dùng những lời mắng mỏ, áp đặt không những không giải quyết được gốc rễ vấn đề mà còn đẩy con cái ra xa hơn, khoét sâu thêm bức tường vô hình trong tổ ấm.

Một gia đình lành mạnh không phải là nơi tuyệt đối không có xung đột mà là nơi mọi mâu thuẫn được giải quyết bằng sự lắng nghe và đối thoại. Phụ huynh cần học cách đồng hành cảm xúc cùng con trẻ. Làm sao để thấu hiểu và phản hồi tích cực trước những cảm xúc mạnh hay hành vi khó của con.

Phụ huynh không nhất thiết phải đồng tình với mọi hành vi bốc đồng của con, nhưng cần học cách lùi lại một bước để tôn trọng cảm xúc của trẻ. Đôi khi, điều một đứa trẻ cần trước tiên không phải là một bài giảng đạo đức dài dòng, mà là một ánh mắt thấu hiểu và một câu hỏi đầy bao dung từ cha mẹ: "Có phải con đang có điều gì khó chịu trong lòng đúng không? Bố/mẹ sẵn sàng nghe đây".

Nhiệm vụ của người lớn không phải là bắt trẻ phải thốt ra những lời làm vừa lòng mình mà là xây dựng một mối quan hệ đủ an toàn và tin cậy. Cha mẹ cần hiểu rõ cơ chế cảm xúc cùng mối liên hệ giữa cảm xúc - cơ thể - hành vi, đồng thời rèn luyện kỹ năng lắng nghe, công nhận và phản hồi cảm xúc của trẻ; biết chăm sóc bản thân và nhận diện những điểm kích ứng (trigger) để luôn giữ được sự bình tĩnh.

Để rồi sau cùng, khi giông bão hay vấp ngã xảy ra ngoài xã hội, ngôi nhà sẽ thực sự là nơi con nhận thấy mọi cảm xúc của mình đều được tôn trọng là chính đáng, nơi con được lắng nghe tích cực, được chia sẻ chân thật và học được cách thiết lập ranh giới hành vi để có lòng trắc ẩn đối với chính mình và người khác.

Sau sự việc ở Huế, bài học nào cho hoạt động trải nghiệm của học sinh?

SKĐS - Sự cố thương tâm tại TP. Huế đặt ra yêu cầu nâng cao chuẩn mực an toàn và thấu hiểu học sinh.