Thực tế, nhiều người lao động khi ký hợp đồng thường chỉ chú ý đến mức lương mà chưa quan tâm đúng mức đến các điều khoản về bảo hiểm, thời gian thử việc, điều kiện chấm dứt hợp đồng hay trách nhiệm bồi thường. Những chi tiết tưởng chừng nhỏ này có thể trở thành nguyên nhân khiến người lao động chịu thiệt thòi hoặc vướng tranh chấp với doanh nghiệp. Vậy cần lưu ý những gì để bảo vệ quyền lợi ngay từ khi ký hợp đồng lao động?
Trao đổi với PV Báo Sức khỏe và Đời sống, luật sư Vương Thị Liễu - Đoàn luật sư TP Hà Nội cho biết, trước khi quyết định ký kết hợp đồng lao động, người lao động tại Hà Nội cần dành thời gian nghiên cứu kỹ các nội dung "phải có" chủ yếu theo quy định tại Điều 21 Bộ luật Lao động năm 2019.
Trong đó, các yếu tố then chốt quyết định trực tiếp đến quyền lợi cá nhân bao gồm mô tả công việc, địa điểm làm việc; mức lương, phụ cấp, hình thức và thời hạn trả lương; trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp; thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi cùng thời hạn của hợp đồng. Việc rà soát rõ ràng ngay từ đầu sẽ giúp người lao động chủ động xác định lộ trình gắn bó và tránh những rủi ro phát sinh khi thực hiện công việc.
Người lao động tại Hà Nội cần dành thời gian nghiên cứu kỹ các nội dung "phải có" chủ yếu theo quy định tại Điều 21 Bộ luật Lao động năm 2019. Ảnh minh họa: AI.
Theo luật sư, nhiều người lao động chỉ quan tâm đến tổng thu nhập hàng tháng mà bỏ qua các điều khoản ẩn, tạo nên nguồn cơn tranh chấp về sau. Nhược điểm phổ biến nhất là việc doanh nghiệp tách nhỏ thu nhập bằng cách để mức lương chính rất thấp nhằm giảm chi phí đóng bảo hiểm xã hội, rồi đẩy phần lớn thu nhập còn lại vào các khoản phụ cấp hoặc thưởng không cố định. Điều này dẫn đến thiệt thòi lớn cho người lao động khi tính trợ cấp thôi việc hoặc tiền lương ngừng việc.
Bên cạnh đó, các thỏa thuận cam kết đào tạo kèm mức bồi thường chi phí quá cao, thỏa thuận không cạnh tranh cấm làm việc cho đối thủ sau khi nghỉ việc, hay điều khoản cho phép người sử dụng lao động tự ý điều chuyển vị trí công việc, phạt tiền, trừ lương đều là những quy định chứa đựng nhiều rủi ro cho người lao động khi phát sinh tranh chấp với doanh nghiệp.
Để tự bảo vệ quyền lợi, luật sư Vương Thị Liễu cho rằng, người lao động cần nắm rõ các định mức pháp lý tối thiểu. Về thử việc, mức lương thử việc phải đạt ít nhất 85% lương của công việc đó; thời gian thử việc tối đa từ 6 ngày đến 180 ngày tùy thuộc vào tính chất công việc và trình độ chuyên môn, đồng thời không áp dụng thử việc đối với người lao động giao kết hợp đồng lao động có thời hạn dưới 1 tháng.
Về tiền lương và bảo hiểm, mức lương không được thấp hơn lương tối thiểu vùng và doanh nghiệp bắt buộc phải đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho hợp đồng từ đủ 1 tháng trở lên.
Về thời giờ làm việc, luật quy định tối đa 08 giờ một ngày và 48 giờ một tuần, việc làm thêm giờ phải dựa trên sự tự nguyện và được trả lương đúng tỷ lệ. Trường hợp theo tuần thì thời giờ làm việc bình thường không quá 10 giờ trong 1 ngày và không quá 48 giờ trong 1 tuần.
Khi muốn nghỉ việc, người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng không cần lý do, chỉ cần tuân thủ thời hạn báo trước từ 03 đến 45 ngày tùy loại hợp đồng theo Điều 35 Bộ luật Lao động năm 2019. Đối với một số ngành, nghề, công việc đặc thù thì thời hạn báo trước được thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Luật sư Vương Thị Liễu - Đoàn luật sư TP Hà Nội. Ảnh: NVCC.
"Trong trường hợp phát hiện hợp đồng chứa điều khoản bất lợi, bị yêu cầu đặt cọc hoặc chịu sức ép ép ký, người lao động trước hết cần kiên quyết từ chối việc nộp tiền, tài sản hoặc giấy tờ tùy thân bản chính vì đây là hành vi bị nghiêm cấm theo Điều 17 Bộ luật Lao động năm 2019.
Tiếp đó, người lao động nên chủ động trao đổi, đàm phán lại các nội dung chưa rõ ràng và lưu giữ đầy đủ bằng chứng như tin nhắn, email hay dự thảo hợp đồng. Tuyệt đối không ký kết hợp đồng trong trạng thái bị đe dọa hay ép buộc, bởi giao dịch được xác lập do ép buộc sẽ bị coi là vô hiệu theo quy định của pháp luật dân sự và lao động.
Nếu quyền lợi tiếp tục bị xâm phạm, người lao động có thể thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo về lao động hoặc nộp đơn khởi kiện ra Tòa án có thẩm quyền để được bảo vệ kịp thời", luật sư Vương Thị Liễu hướng dẫn.
