TS. LS. Đặng Văn Cường (Đoàn Luật sư Hà Nội) cho biết: trước sự thay đổi nhanh chóng của xã hội, đặc biệt là việc ứng dụng khoa học công nghệ vào quản lý Nhà nước, hệ thống dữ liệu cá nhân đã tương đối đồng bộ. Trong bối cảnh số hóa, xây dựng Chính phủ số và nền kinh tế số, việc sửa đổi Luật Hộ tịch là đòi hỏi cấp bách hiện nay.
Một trong những điểm đáng chú ý trong dự thảo Luật Hộ tịch sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua là việc phân cấp triệt để thẩm quyền đăng ký; đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào địa giới hành chính và ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch.
Đăng ký hộ tịch là việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xác nhận hoặc ghi vào Sổ hộ tịch các sự kiện quan trọng (khai sinh, kết hôn, khai tử,...) của cá nhân, nhằm tạo cơ sở pháp lý để bảo hộ quyền lợi hợp pháp và quản lý dân cư.
Theo quy định cũ, việc đăng ký hộ tịch thực hiện theo nơi đăng ký thường trú, mang nặng tính thủ công với thủ tục hành chính cồng kềnh. Đến nay, khi Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số và phân cấp quản lý, những quy định cũ đã không còn phù hợp.
Luật sư Đặng Văn Cường. Ảnh: NVCC.
Đến thời điểm hiện tại, các điều kiện và nguồn lực để thực hiện đăng ký hộ tịch phi địa giới hành chính đã được đảm bảo, cụ thể:
Về dữ liệu: Cơ sở dữ liệu hộ tịch đã vận hành thống nhất toàn quốc, kết nối chia sẻ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Các cơ quan đã thực hiện tra cứu dữ liệu xuyên địa giới để giải quyết thủ tục.
Về nhân lực: Đội ngũ công chức được kiện toàn với hơn 8.082 người tại các cấp xã, trong đó hơn 90% có trình độ chuyên môn Luật. Thực tiễn triển khai mô hình chính quyền 2 cấp từ ngày 1/7/2025 đến nay cho thấy hoạt động ổn định.
Về việc ủy quyền ký giấy tờ, dự thảo Luật đã chỉnh lý linh hoạt: Không hạn chế ủy quyền đối với giấy chứng tử để đảm bảo tính kịp thời. Riêng Giấy khai sinh và Giấy chứng nhận kết hôn vẫn do Lãnh đạo UBND cấp xã ký để đảm bảo tính trang trọng, chặt chẽ.
Quy định mới là bước cải cách lớn, chuyển từ cơ chế "người dân yêu cầu" sang "cơ quan Nhà nước chủ động phục vụ". Trong giai đoạn chuyển tiếp, các địa phương đủ điều kiện sẽ được chủ động triển khai trước; đồng thời Nhà nước tiếp tục đầu tư hạ tầng, nhân lực để đảm bảo tính khả thi và đồng thuận xã hội.
Như vậy, kể từ ngày 1/3/2027, khi Luật Hộ tịch sửa đổi có hiệu lực, nhiều thủ tục sẽ được thực hiện nhanh gọn, thuận tiện với người dân.
Cụ thể, Điều 8 về thẩm quyền đăng ký hộ tịch quy định: UBND cấp xã (không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân) có thẩm quyền đăng ký các sự kiện, thông tin hộ tịch quy định tại Điều 4 của luật như khai sinh; kết hôn; tình trạng hôn nhân; khai tử…
Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch. Căn cứ tình hình thực tế tại địa phương, Chủ tịch UBND cấp xã được ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch theo quy định, trừ các loại giấy tờ: Giấy khai sinh; Giấy chứng nhận kết hôn; Giấy tờ hộ tịch trong trường hợp đăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài.
