Chuyển đổi số toàn diện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch
Theo Bộ Tư pháp, việc xây dựng dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) là cần thiết nhằm đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch; tăng cường đơn giản hóa, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện thủ tục hành chính; thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính, đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình.
Đồng thời, đảm bảo sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật Hộ tịch năm 2014 và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; phù hợp với việc tổ chức, sắp xếp bộ máy hành chính nhà nước, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.
Dự thảo Luật bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch cư trú tại Việt Nam; quy định bảo đảm quyền đăng ký khai sinh cho trẻ em được sinh ra tại Việt Nam hoặc sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam.
Người dân làm thủ tục đăng ký hộ tịch tại UBND xã, phường. Ảnh TTXVN
Về giải quyết yêu cầu đăng ký hộ tịch, dự thảo Luật quy định thẩm quyền, đối tượng, phạm vi của từng thủ tục đăng ký hộ tịch, giao Chính phủ quy định cụ thể về hồ sơ, trình tự, thủ tục, thời hạn đăng ký hộ tịch do đây là những nội dung dễ biến động và thay đổi theo thực tế thời gian.
Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trên cơ sở dữ liệu liên quan phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu; chỉ yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình giấy tờ nếu không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ và không chính xác.
Dự thảo Luật quy định giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác.
Bên cạnh đó, dự thảo quy định người dân có quyền lựa chọn nộp hồ sơ, nhận kết quả đăng ký hộ tịch theo phương thức trực tuyến hoặc trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính đối với tất cả các thủ tục đăng ký hộ tịch nhằm bảo đảm quyền lựa chọn tối đa cho người dân, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao cho công tác chuyển đổi số và phương thức đăng ký hộ tịch đối với cơ quan Nhà nước.
Dự thảo Luật quy định sử dụng dữ liệu điện tử, sổ hộ tịch điện tử đăng ký trực tuyến toàn trình đối với tất cả các thủ tục, trừ thủ tục đăng ký kết hôn sử dụng đồng thời điện tử và lập sổ giấy để phù hợp với đặc thù truyền thống và yêu cầu hai bên nam nữ phải có mặt để thể hiện nguyện vọng, ký vào sổ đăng ký kết hôn, giấy chứng nhận đăng ký kết hôn. Quy định rõ các loại giấy tờ hộ tịch bao gồm: giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, giấy chứng tử và các văn bản xác nhận hộ tịch.
Về cơ sở dữ liệu hộ tịch, dự thảo Luật quy định cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia được xây dựng quản lý tập trung tại Bộ Tư pháp được bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, có khả năng mở rộng, nâng cấp, kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác, bảo đảm quyền khai thác thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật, bảo đảm lưu trữ đầy đủ thông tin cá nhân được thu thập, cập nhật và điều chỉnh.
Tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân
Đánh giá Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), luật sư Nguyễn Đức Hùng, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, so với Luật Hộ tịch số 60/2014/QH13 (Luật Hộ tịch số 2014), dự thảo này đã bổ sung nhiều quy định mới theo hướng số hóa, giảm giấy tờ, tăng tính liên thông dữ liệu, tạo thuận lợi tối đa cho người dân.
Đơn cử, theo khoản 1 và khoản 2 Điều 8 dự thảo Luật, việc đăng ký hộ tịch được thực hiện không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân. Theo đó, UBND cấp xã có thẩm quyền đăng ký các việc hộ tịch mà không bị giới hạn bởi nơi thường trú hoặc tạm trú của người dân. Chủ tịch UBND cấp xã là người có thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch.
Như vậy, trên cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử được kết nối toàn quốc, người dân có thể thực hiện đăng ký hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã nào, không phụ thuộc vào nơi cư trú, qua đó tạo thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện thủ tục.
Bên cạnh đó, theo Điều 4 dự thảo Luật, nội dung đăng ký hộ tịch bao gồm việc xác nhận các thông tin, sự kiện cơ bản của cá nhân như: khai sinh, kết hôn, giám hộ và giám sát việc giám hộ, nhận cha, mẹ, con, thay đổi thông tin hộ tịch, xác nhận tình trạng hôn nhân và khai tử.
Đồng thời, cơ quan đăng ký hộ tịch còn thực hiện việc cập nhật thông tin vào sổ hộ tịch và cơ sở dữ liệu hộ tịch theo bản án, quyết định hoặc giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền cấp đối với các thay đổi như: Thông tin hộ tịch, quốc tịch; xác định cha, mẹ, con; xác định lại giới tính; nuôi con nuôi hoặc chấm dứt việc nuôi con nuôi; ly hôn, hủy kết hôn trái pháp luật hoặc công nhận việc kết hôn...
Dự thảo quy định mới đã xóa bỏ rào cản địa giới hành chính, tạo thuận lợi cho việc đăng ký hộ tịch khi người dân làm việc, sinh sống ở nhiều địa phương khác nhau.
Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng, cơ quan chủ trì soạn thảo cần đánh giá, rà soát kỹ lưỡng điều kiện bảo đảm thực hiện, nhất là hạ tầng công nghệ và việc cập nhật thông tin hộ tịch theo thời gian thực, việc kết nối liên thông Cơ sở dữ liệu hộ tịch để bảo đảm tính khả thi, nhất là ở các địa phương vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Ngoài ra, cần làm rõ mối quan hệ, việc kết nối, chia sẻ giữa Cơ sở dữ liệu hộ tịch với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư…
Theo dự kiến chương trình làm việc Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, Quốc hội sẽ thảo luận, cho ý kiến và biểu quyết thông qua Luật Hộ tịch (sửa đổi). Nếu Luật được thông qua sẽ tạo thuận lợi tối đa, giúp người dân không phải đi lại nhiều lần và tối ưu hóa quy trình quản lý dân cư.