Chuyên gia đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá lên ít nhất 85%

Tọa đàm do Báo Nhân Dân tổ chức trong bối cảnh Quốc hội xem xét dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Tăng diện tích cảnh báo sức khỏe lên ít nhất 85%

Trao đổi tại tọa đàm, ông Nguyễn Hồng Ngọc, Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa - Xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho biết dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã bổ sung các khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, trưng bày thuốc lá và tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng, nhằm cụ thể hóa quy định cấm tại Nghị quyết số 173/2024/QH15.

Tuy nhiên, khái niệm nguyên liệu thuốc lá trong dự thảo chưa bao gồm các chất không chứa nicotine được sử dụng chuyên dùng cho sản phẩm thuốc lá. Vì vậy, có ý kiến đề nghị nghiên cứu bổ sung nhóm chất này, đồng thời xem xét quy định đối với các sản phẩm có thiết kế của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Một nội dung đáng chú ý khác là tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Theo Báo cáo thẩm tra số 1208/BC-UBVHXH16 ngày 10/10/2026, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị nghiên cứu nâng diện tích cảnh báo lên ít nhất 85%, hoặc quy định lộ trình tăng diện tích từ 85% đến 100%.

PGS.TS. Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, cho biết hệ thống cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá tại Việt Nam chưa có thay đổi đáng kể kể từ khi được áp dụng vào tháng 5/2013.

Sáu mẫu hình ảnh hiện hành vẫn chiếm 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá. Trong khi đó, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 quy định cảnh báo sức khỏe phải được thay đổi định kỳ 2 năm một lần.

Theo chuyên gia, việc duy trì những hình ảnh giống nhau trong thời gian dài khiến người hút thuốc dần quen mắt, giảm chú ý đến thông điệp cảnh báo. Nghiên cứu năm 2015 ghi nhận 91,1% người hút thuốc chú ý đến cảnh báo sức khỏe. Đến năm 2024, Điều tra toàn cầu về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành (GATS) tại 37 tỉnh, thành phố cho thấy tỷ lệ này giảm còn 80%.

Đánh giá của Trường Đại học Y tế công cộng năm 2019 cũng cho thấy hiệu quả của cả 6 mẫu cảnh báo đều suy giảm. Không chỉ thiếu tính mới, cảnh báo sức khỏe còn có nguy cơ bị che khuất bởi tem thuốc lá.

Theo PGS.TS. Lê Thị Thanh Hương, quy định hiện hành cấm che lấp, che mờ cảnh báo nhưng có ngoại lệ đối với việc dán tem thuốc lá theo quy định pháp luật. Điều này khiến một số bao thuốc lưu hành trên thị trường có phần lớn diện tích cảnh báo bị tem che phủ. Do đó, cần quy định rõ việc không để tem thuốc lá hoặc bất kỳ vật liệu nào che lấp nội dung cảnh báo sức khỏe trên bao bì.

Một vấn đề khác là vị thế của Việt Nam đang giảm so với nhiều quốc gia về diện tích cảnh báo sức khỏe. PGS.TS. Lê Thị Thanh Hương cho biết, năm 2014, Việt Nam đứng thứ 28 trong số 198 quốc gia và vùng lãnh thổ về diện tích cảnh báo trên bao bì thuốc lá. Đến năm 2025, thứ hạng giảm xuống 95 trong số 212 quốc gia và vùng lãnh thổ.

"Trong khi Việt Nam vẫn duy trì diện tích cảnh báo 50%, Thái Lan đã áp dụng mức 85%; Lào, Myanmar, Singapore và Brunei áp dụng mức 75%", PGS.TS. Lê Thị Thanh Hương cho biết.

Việt Nam thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới, đứng thứ 3 ASEAN. Thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và tử vong sớm. Mỗi năm, tại Việt Nam có trên 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có nhiều người không hút thuốc nhưng phải hít khói thuốc thụ động trong môi trường sống và làm việc.

Theo ước tính của Bộ Y tế, việc tăng diện tích cảnh báo sức khỏe lên 85% có thể giúp giảm khoảng 815.100 người hút thuốc sau sáu năm. Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cũng đề nghị áp dụng diện tích cảnh báo từ 85% trở lên hoặc xây dựng lộ trình tăng lên mức 85-100%.

Bên cạnh cảnh báo bằng hình ảnh trên bao bì, PGS.TS. Lê Thị Thanh Hương cho biết một số quốc gia còn áp dụng các hình thức như bao bì tiêu chuẩn hóa, in cảnh báo trực tiếp trên từng điếu thuốc và đưa tờ thông tin về lợi ích của việc bỏ thuốc vào bên trong bao thuốc.

Hoàn thiện quy định về thuốc lá mới và nicotine

Tại tọa đàm, TS. Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, nhấn mạnh các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới không an toàn, không có lợi cho sức khỏe.

Theo đại diện WHO, những sản phẩm này có thể chứa nicotine – chất gây nghiện mạnh – cùng các hợp chất độc hại liên quan đến ung thư, bệnh tim mạch và hô hấp. Một số sản phẩm còn có thể phát thải các chất độc hại. Đặc biệt, nicotine có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, khả năng học tập và làm tăng nguy cơ rối loạn lo âu ở trẻ em, thanh thiếu niên; đồng thời gây nguy hiểm cho phụ nữ mang thai và thai nhi.

WHO cũng cảnh báo thuốc lá điện tử có thể làm tăng nguy cơ người trẻ chuyển sang hút thuốc lá điếu thông thường.

Đáng lo ngại, nhiều sản phẩm được thiết kế với hương vị dưa hấu, kẹo bông, bánh tart chanh, bao bì bắt mắt, thậm chí có hình thức giống đồ chơi hoặc thiết bị công nghệ. Theo đại diện WHO, việc phát triển những dòng sản phẩm này không đơn thuần nhằm giúp người hút thuốc cai nghiện mà còn có nguy cơ tạo ra một thế hệ người lệ thuộc nicotine mới.

Một vấn đề khác được WHO lưu ý là nguy cơ xuất hiện khoảng trống pháp lý nếu định nghĩa nguyên liệu thuốc lá chỉ bao gồm các chất chứa nicotine. Ngay cả những sản phẩm được quảng bá là không chứa nicotine vẫn có thể chứa các hợp chất gây nghiện hoặc chất độc hại khác, đồng thời có nguy cơ bị bổ sung nicotine.

TS. Angela Pratt nhấn mạnh nicotine là chất gây nghiện mạnh, đặc biệt có hại đối với trẻ em, thanh thiếu niên, phụ nữ mang thai và thai nhi. WHO đánh giá cao việc Việt Nam cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, đồng thời khuyến nghị kiểm soát đầy đủ cả các bộ phận, linh kiện của sản phẩm.

Siết quảng cáo thuốc lá trên môi trường số để bảo vệ người trẻ

Bên cạnh việc hoàn thiện quy định và tăng hiệu quả cảnh báo sức khỏe, kiểm soát quảng cáo, tiếp thị thuốc lá trên môi trường số cũng là yêu cầu được các chuyên gia nhấn mạnh.

Ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho rằng cần chuyển từ tư duy xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa nguy cơ.

Theo ông Nam, hiện nay, thay vì quảng cáo trực tiếp, hình ảnh sử dụng thuốc lá có thể xuất hiện trong video ngắn, livestream, hội nhóm trực tuyến, nội dung giải trí hoặc bài đăng của người nổi tiếng. Những hình ảnh này đôi khi gắn thuốc lá với phong cách sống hiện đại, sự tự tin và cá tính, khiến hành vi sử dụng trở nên bình thường hơn trong mắt người trẻ.

Ông Đặng Hoa Nam đề xuất hoàn thiện quy định về quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại, trưng bày và kinh doanh thuốc lá trên môi trường điện tử; tăng trách nhiệm của các nền tảng số trong phát hiện, ngăn chặn nội dung vi phạm; đồng thời siết giám sát hoạt động mua bán qua hội nhóm kín, tài khoản ẩn danh và dịch vụ chuyển phát.

Theo ông, trẻ em và thanh thiếu niên cũng cần được trang bị kỹ năng phân biệt thông tin khoa học với quảng cáo trá hình, nội dung tài trợ và những thông điệp có mục đích tác động đến hành vi.

Tuy nhiên, trách nhiệm bảo vệ không thể chỉ đặt lên vai trẻ em. Một môi trường số an toàn đòi hỏi quy định pháp luật hiệu quả, cơ chế giám sát phù hợp và trách nhiệm rõ ràng của Nhà nước, doanh nghiệp, các nền tảng trực tuyến và toàn xã hội.

Sửa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá: Cơ hội bảo vệ sức khỏe thế hệ tương lai

SKĐS - Theo bà Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là cơ hội quan trọng để củng cố những thành tựu Việt Nam đã đạt được, đồng thời bổ sung các biện pháp dựa trên bằng chứng nhằm giảm tiêu thụ thuốc lá...