Sức khỏe tâm thần được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa là trạng thái hạnh phúc, nơi cá nhân nhận thức được tiềm năng của mình, có khả năng đối diện với căng thẳng bình thường, làm việc hiệu quả và đóng góp cho cộng đồng. Sức khỏe tinh thần không chỉ là sự vắng bóng của các rối loạn tâm lý, mà là khả năng tư duy, học hỏi và thấu cảm. Tình trạng này có mối liên hệ mật thiết và không thể tách rời với sức khỏe thể chất.

Theo Thạc sĩ Tâm lý lâm sàng Trần Gia Bảo (Công ty TNHH Giáo dục OED), những năm gần đây, tỉ lệ học sinh đối mặt với stress, lo âu và trầm cảm đang gia tăng đáng kể, nhưng tâm lý tuổi học đường vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Thạc sĩ Trần Gia Bảo cho biết, nhiều phụ huynh thường chủ quan, nhầm lẫn các dấu hiệu bệnh lý với tâm tính tuổi dậy thì, dẫn đến việc bỏ lỡ "thời điểm vàng" để can thiệp.

Về các dấu hiệu nhận biết, Thạc sĩ Trần Gia Bảo phân tích, phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác khi thấy con thay đổi thói quen ăn uống, giấc ngủ kéo dài trên hai tuần, giảm hứng thú với các hoạt động từng yêu thích, hoặc xuất hiện cảm giác vô vọng, tự ti. Chuyên gia lưu ý, việc học tập giảm sút không rõ lý do, trơ lì cảm xúc, hoặc có những hành vi gây hại cho bản thân là những "hồi chuông báo động" đỏ. Đôi khi, chính trẻ cũng không nhận ra mình đang mắc bệnh, do đó sự quan sát tinh tế từ gia đình là cực kỳ quan trọng.

Để bảo vệ sức khỏe tâm thần, chuyên gia nhấn mạnh phương pháp tiếp cận đa chiều. Đầu tiên, cần trang bị cho trẻ kiến thức về tâm lý để các em hiểu rõ trạng thái của chính mình. Chuyên gia cho biết, một môi trường gia đình và nhà trường tích cực, nơi trẻ cảm thấy được yêu thương và tôn trọng, sẽ là "lá chắn" vững chắc nhất. Thay vì gây áp lực thành tích, hãy tập trung rèn luyện kỹ năng sống, đặc biệt là kỹ năng quản lý căng thẳng và giải quyết xung đột – những kỹ năng thường bị xem nhẹ trong môi trường học đường nặng về kiến thức lý thuyết.

Thạc sĩ Trần Gia Bảo khẳng định, sức khỏe tâm thần và thể chất là hai mặt của một đồng xu. Theo chuyên gia, vận động là phương pháp giải tỏa stress tự nhiên hiệu quả nhất. Không chỉ giúp tăng cường đề kháng, các hoạt động thể thao còn hỗ trợ điều hòa cảm xúc. Ông giới thiệu kỹ thuật "5-4-3-2-1" - một phương pháp lấy lại bình tĩnh nhanh chóng dựa trên 5 giác quan. Khi cảm thấy quá tải, học sinh có thể thực hành bằng cách xác định 5 thứ nhìn thấy, chạm vào 4 thứ, lắng nghe 3 âm thanh, ngửi 2 mùi hương và nếm 1 thứ, kết hợp với nhịp thở chậm, sâu để cân bằng lại trạng thái cảm xúc.

Bên cạnh đó, chuyên gia lưu ý về lối sống kỷ luật. Trong thực tế, việc học quá nhiều, thức khuya hay lạm dụng thiết bị điện tử, game online và các chất kích thích đang làm suy kiệt sức khỏe tinh thần của học sinh. Chuyên gia khuyến nghị phụ huynh cần cùng con thiết lập thời gian biểu khoa học, cân bằng giữa học tập, giải trí và nghỉ ngơi. Việc tạo thói quen đối thoại cởi mở, nơi trẻ có thể trình bày vướng mắc mà không sợ bị phán xét, sẽ giúp các em cảm thấy an toàn hơn trong hành trình trưởng thành.

Cuối cùng, thạc sĩ tâm lý khẳng định sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên là vấn đề mang tính chiến lược của quốc gia. Gia đình, nhà trường và xã hội cần phối hợp chặt chẽ để tạo ra không gian sống lành mạnh. Đừng bao giờ chủ quan bỏ qua bất kỳ dấu hiệu nhỏ nào của trẻ. Việc tìm đến sự hỗ trợ của các chuyên gia tâm lý hay bác sĩ chuyên khoa không phải là biểu hiện của sự yếu đuối, mà là hành động chủ động để bảo vệ tương lai của chính các em. Hãy luôn là người đồng hành, sẵn sàng lắng nghe để kịp thời phát hiện những "rạn nứt" tâm lý trước khi chúng trở thành những tổn thương khó chữa lành.