Tập đoàn Máy bay Thống nhất Nga (UAC) không công bố chi tiết những thay đổi trên lô máy bay mới, điều không quá bất thường đối với một chương trình vũ khí được bảo mật cao. Tuy nhiên, tập đoàn cho biết cấu hình mới giúp mở rộng phạm vi nhiệm vụ của Su-57 và tạo điều kiện tích hợp thêm các loại vũ khí không đối không.
Tiêm kích Su-57. (Ảnh: TW)
Điểm đáng chú ý nằm ở cách Nga đang tiến hành hiện đại hóa Su-57: thay vì chờ hoàn tất toàn bộ chương trình rồi mới nâng cấp, những kinh nghiệm thu được trong quá trình vận hành và chiến đấu được đưa ngược trở lại dây chuyền sản xuất.
16 năm phát triển và những kinh nghiệm từ chiến trường
Su-57 thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 2010, tức đã khoảng 16 năm. Khoảng thời gian này không phải quá dài nếu so với vòng đời của một chương trình máy bay chiến đấu.
Rafale thực hiện chuyến bay đầu tiên vào tháng 7/1986 nhưng phải đến năm 2004 mới được Hải quân Pháp đưa vào sử dụng và năm 2006 mới được Không quân Pháp tiếp nhận. F-22 Raptor cũng bay lần đầu vào năm 1997 và bắt đầu được đưa vào sử dụng năm 2005.
Điều đó cho thấy thời gian phát triển kéo dài không nhất thiết đồng nghĩa với một chương trình thất bại. Ngược lại, quá trình kéo dài có thể tạo thêm thời gian để hoàn thiện thiết kế và hệ thống trên máy bay.
Trong trường hợp Su-57, khoảng thời gian 16 năm càng đáng chú ý bởi máy bay đã được sử dụng trong các hoạt động chiến đấu từ năm 2022. Điều này tạo ra một lượng kinh nghiệm thực tế đáng kể để các nhà phát triển xác định những điểm cần cải thiện.
Vấn đề nằm ở chỗ những kinh nghiệm đó phải được chuyển thành thay đổi kỹ thuật, thử nghiệm và cuối cùng là đưa vào các máy bay sản xuất hàng loạt.
Su-57 mới không còn giống những chiếc đầu tiên
UAC nhấn mạnh rằng những Su-57 đang được sản xuất hiện nay khác với các máy bay được chế tạo trong giai đoạn đầu của chương trình. Theo tập đoàn, nền tảng này đã trải qua nhiều thay đổi trong quá trình phát triển. Các máy bay mới cũng được thử nghiệm và nghiệm thu như những sản phẩm hoàn chỉnh, thay vì chỉ đóng vai trò là nền tảng thử nghiệm.
Máy bay Su-57 Nga đang ngày càng hoàn thiện. (Ảnh: TW)
Su-57 đang dần được phát triển theo hướng một nền tảng chiến đấu liên tục đổi mới. Cấu hình máy bay có thể thay đổi khi kinh nghiệm tác chiến được tích lũy, đồng thời các hệ thống con và vũ khí mới hoàn thiện.
Cách làm này không chỉ xuất hiện trên Su-57 mà còn được áp dụng ở nhiều chương trình máy bay khác của Nga.
Tuy nhiên, UAC chưa công bố cụ thể những thay đổi nằm ở đâu. Không rõ lô máy bay tháng 9 có được trang bị cảm biến mới, hệ thống điện tử hàng không, tác chiến điện tử, liên lạc, phần mềm hay những sửa đổi nào về khung thân. Vì vậy, không thể xác định chính xác những thay đổi phần cứng nào bắt nguồn trực tiếp từ kinh nghiệm chiến đấu.
Vũ khí là một trong những trọng tâm của quá trình nâng cấp
Một dấu hiệu rõ ràng về hướng phát triển của Su-57 nằm ở hệ thống vũ khí. UAC cho biết cấu hình kỹ thuật mới sẽ mở rộng phạm vi nhiệm vụ của máy bay, đồng thời cho phép tích hợp thêm các loại vũ khí không đối không.
Điều này cho thấy quá trình hiện đại hóa không chỉ nhằm cải thiện bản thân chiếc máy bay mà còn tăng khả năng sử dụng Su-57 trong nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ không chiến đến tấn công.
Rostec cũng từng giới thiệu một số loại vũ khí và hệ thống không người lái mới được phát triển cho dòng Su-57. Việc một hệ thống được giới thiệu không đồng nghĩa nó đã được tích hợp trên những chiếc Su-57 bàn giao trong tháng 9. Do đó, cần phân biệt giữa những năng lực đang được phát triển cho chương trình và những hệ thống thực sự đã xuất hiện trên lô máy bay mới.
Hiện đại hóa ngay trong quá trình sản xuất
Những lô Su-57 gần đây cho thấy Nga đang cố gắng thực hiện nâng cấp song song với sản xuất hàng loạt.
Các lô trước đó cũng từng được giới thiệu là có cấu hình kỹ thuật và khả năng sử dụng vũ khí được cải thiện. Điều này cho thấy hiện đại hóa không nhất thiết phải chờ đến một gói nâng cấp giữa vòng đời, mà có thể được thực hiện ngay trong quá trình chế tạo những máy bay mới.
Ưu điểm của phương pháp này là rút ngắn khoảng thời gian từ khi nhận phản hồi của lực lượng vận hành đến khi thay đổi kỹ thuật được thử nghiệm và đưa vào sản xuất.
Mỗi lô máy bay mới vì thế không chỉ bổ sung số lượng cho lực lượng không quân mà còn có thể trở thành một bước tiến mới về cấu hình.
Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng tạo ra một bài toán không nhỏ. Nếu các máy bay trong cùng một phi đội sở hữu cấu hình khác nhau, công tác huấn luyện, bảo trì, cung cấp phụ tùng, hỗ trợ phần mềm và quản lý cấu hình sẽ trở nên phức tạp hơn. Những khác biệt đó cần được tiêu chuẩn hóa theo thời gian nếu muốn duy trì hiệu quả khai thác trên toàn bộ phi đội.
Hiện chưa có đủ thông tin công khai để xác định mức độ khác biệt giữa các lô Su-57 đang phục vụ.
Su-57 đang được định hình thành một nền tảng đa nhiệm
Một trong những hướng phát triển đáng chú ý nhất là việc Su-57 ngày càng được nhìn nhận không chỉ như một tiêm kích tàng hình đơn thuần, mà còn như một trung tâm phân phối thông tin trên không. Ý tưởng này mở ra khả năng Su-57 phối hợp với các hệ thống vũ khí tàng hình tầm xa và máy bay không người lái.
Theo hướng phát triển được đề cập, Su-57 có thể đóng vai trò như một trung tâm điều khiển cho các phương tiện không người lái trên không. Những hệ thống này có thể được phóng hoặc triển khai từ máy bay hoặc hoạt động độc lập sau khi cất cánh từ mặt đất.
Nếu được thực hiện đầy đủ, đây sẽ là sự thay đổi đáng kể về cách sử dụng Su-57. Máy bay không chỉ trực tiếp sử dụng vũ khí mà còn có thể đóng vai trò kết nối và điều phối nhiều hệ thống khác trên chiến trường.
Một vấn đề khác được quan tâm từ lâu là động cơ dành cho Su-57. Trong nhiều năm, khả năng Su-57 được trang bị động cơ AL-51F1 đã được thảo luận. Hiện nay, ý tưởng phát triển động cơ "Sản phẩm 177" cũng đang được nhắc đến. Nếu được triển khai, động cơ mới không chỉ có thể mở rộng năng lực của Su-57 mà còn được kỳ vọng trở thành nền tảng cho quá trình nâng cấp động cơ trên Su-30 và Su-35.
Đây có thể là một hướng phát triển quan trọng, bởi động cơ mới có khả năng mang lại những thay đổi về hiệu suất, khả năng vận hành và tiềm năng phát triển lâu dài của cả dòng máy bay.
Triết lý phát triển của Su-57 còn có thể ảnh hưởng đến những máy bay khác của Nga. Su-35S và Su-34 có thể được hưởng lợi từ những công nghệ, hệ thống và kinh nghiệm được phát triển trong chương trình Su-57. Trong trường hợp đó, những cải tiến dành cho một tiêm kích thế hệ thứ năm sẽ không chỉ phục vụ riêng một loại máy bay.
Một cách tiếp cận như vậy có thể tạo ra sự kết hợp giữa Su-57 và các máy bay Su-35S hoặc Su-34, trong đó Su-57 đảm nhận vai trò phát hiện, dẫn đường và mở đường, còn những máy bay khác mang theo lượng vũ khí lớn hơn để tấn công mục tiêu.
Đây không phải một chương trình riêng lẻ dành cho Su-57 mà có thể trở thành một phần trong quá trình phát triển rộng hơn của toàn bộ dòng máy bay Sukhoi.
Bài toán lớn nhất là đưa kinh nghiệm chiến đấu vào sản xuất
Điểm quan trọng nhất của quá trình hiện đại hóa Su-57 không nằm ở một lô máy bay cụ thể mà ở tốc độ chuyển hóa kinh nghiệm thực tế thành năng lực mới.
Một hệ thống được sử dụng trong chiến đấu có thể bộc lộ những vấn đề mà quá trình thử nghiệm trong điều kiện thông thường khó phát hiện. Khi những vấn đề đó được xác định, nhà sản xuất có thể thay đổi thiết kế, thử nghiệm và đưa cải tiến vào các lô sản xuất tiếp theo.
Nếu chu trình này diễn ra đủ nhanh, Su-57 có thể liên tục được cải thiện trong quá trình sản xuất thay vì phải chờ một chương trình nâng cấp quy mô lớn sau nhiều năm.
UAC cho biết các máy bay mới đã được trang bị những cải tiến liên quan đến hệ thống điều khiển, hiển thị bay, cảm biến hồng ngoại và kiến trúc điện tử hàng không. Những thay đổi này được mô tả là kết quả từ việc phân tích kinh nghiệm vận hành và chiến đấu. Quy mô thực tế của từng thay đổi vẫn chưa được công bố đầy đủ.
Su-57 sẽ tiếp tục thay đổi trong nhiều năm tới
Theo thông tin được công bố, Không quân Vũ trụ Nga hiện nhận các lô Su-57 mới khoảng 2 đến 3 lần mỗi năm, dù số lượng chính xác của từng lô và thời điểm bàn giao không được tiết lộ. Điều này cho thấy chương trình đang tiếp tục mở rộng nhưng đồng thời cũng được điều chỉnh về cấu hình theo thời gian.
Nếu quá trình hiện đại hóa được thực hiện hiệu quả, Su-57 có thể trở thành một nền tảng được cấu hình theo từng nhiệm vụ thay vì một thiết kế cố định. Khả năng này sẽ giúp máy bay thích ứng với vũ khí mới, môi trường điện tử thay đổi và những yêu cầu chiến thuật mới.
Điểm mạnh của phương pháp này là máy bay không cần phải được thiết kế lại hoàn toàn mỗi khi xuất hiện một yêu cầu mới.
Su-27 là một ví dụ đáng chú ý. Nền tảng này đã được phát triển qua nhiều thập niên và tạo cơ sở cho nhiều biến thể khác nhau, trong đó có Su-35. Điều đó cho thấy một thiết kế cơ bản có thể tiếp tục được phát triển trong thời gian dài nếu còn đủ tiềm năng.
Chương trình Su-57 cũng đặt ra một câu hỏi rộng hơn về cách xây dựng lực lượng không quân. Một lực lượng không nhất thiết phải sở hữu hàng trăm máy bay mới ngay lập tức nếu mỗi máy bay được tiếp tục cải tiến và năng lực được nâng lên theo thời gian. Ngược lại, việc sở hữu số lượng lớn nhưng phải đối mặt với những vấn đề về bảo trì, phần mềm, nâng cấp hoặc khả năng sẵn sàng cũng không tự động tạo ra ưu thế.
Tiêu chí quan trọng không chỉ là Nga có bao nhiêu chiếc Su-57, mà còn là tốc độ UAC có thể đưa những cải tiến từ chiến trường vào dây chuyền sản xuất và sau đó phổ biến chúng trên toàn bộ phi đội.
Nếu làm được điều đó, Su-57 sẽ không còn đơn thuần là một chương trình tiêm kích thế hệ thứ 5 đang được hoàn thiện. Nó sẽ trở thành một nền tảng chiến đấu liên tục phát triển cùng với kinh nghiệm vận hành thực tế.
Cuối cùng, giá trị của quá trình hiện đại hóa sẽ không được quyết định bởi một lô Su-57 riêng lẻ hay một hệ thống mới được công bố, mà bởi khả năng Nga duy trì chu trình vận hành, rút kinh nghiệm, cải tiến, thử nghiệm và sản xuất trong nhiều năm. Đó mới là yếu tố quyết định Su-57 có thể phát triển đến đâu trong tương lai.
