Chiến dịch nhằm phơi bày cách ngành công nghiệp thuốc lá lôi kéo một thế hệ người dùng mới, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, đồng thời né tránh các biện pháp kiểm soát thuốc lá ngày càng chặt chẽ trên toàn cầu.
Chủ đề này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine đang được thiết kế ngày càng bắt mắt, nhiều màu sắc, nhiều hương vị, dễ tạo cảm giác như một sản phẩm công nghệ, một trào lưu thời thượng hoặc một thú vui vô hại.
Nhưng phía sau vẻ ngoài hấp dẫn ấy là nguy cơ gây nghiện, là những tổn hại đối với sức khỏe, trí nhớ, khả năng tập trung và sự phát triển lâu dài của thanh thiếu niên.
Thế hệ trẻ cần được bảo vệ để không bị cuốn hút và khiến họ nghiện suốt đời trước các sản phẩm thuốc lá và nicotine.
Các sản phẩm thuốc lá và nicotine được thiết kế để thu hút những người trẻ tuổi, khiến họ nghiện suốt đời
TS Angela Pratt - Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam cho hay chủ đề năm nay, "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo", nêu bật một sự thật đơn giản: các sản phẩm thuốc lá và nicotine được thiết kế để thu hút những người trẻ tuổi, khiến họ bị cuốn hút và khiến họ nghiện suốt đời.
Thực tế hiện nay cho thấy Việt Nam không còn đối mặt với riêng vấn đề thuốc lá truyền thống. Thị trường nicotine đang thay đổi rất nhanh với sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, nicotine tổng hợp và các sản phẩm mới liên tục biến tướng qua mạng xã hội, thương mại điện tử và các kênh bán hàng phi chính thức.
Điều này đòi hỏi việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ là sửa một vài quy định riêng lẻ, mà cần xây dựng một khung chính sách tổng thể, đồng bộ và đủ linh hoạt để xử lý toàn bộ hệ sinh thái nicotine mới.
TS Angela Pratt chia sẻ, nhiều quốc gia trên thế giới đang theo đuổi mục tiêu xây dựng "thế hệ không thuốc lá". Điển hình như Vương quốc Anh đã cam kết những người sinh từ năm 2009 trở đi sẽ không bao giờ được mua thuốc lá hợp pháp.
Theo bà, Việt Nam cũng đang xem xét chính sách "thế hệ không thuốc lá", đây sẽ là bước đi táo bạo và đầy ý nghĩa nếu được triển khai đồng bộ cùng các biện pháp kiểm soát thuốc lá dựa trên bằng chứng khoa học.
"Chúng ta hãy cùng hướng tới một thế hệ trẻ lớn lên không thuốc lá, được bảo vệ khỏi nghiện nicotine để có thể sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn và thịnh vượng hơn", TS Angela Pratt nhấn mạnh.
5 khuyến nghị cần ưu tiên trong phòng chống tác hại của thuốc lá
Liên quan đền công tác phòng chống tác hại của thuốc lá, các chuyên gia y tế công cộng khuyến nghị Việt Nam cần ưu tiên một số định hướng trọng tâm:
Thứ nhất, cần xác định rõ nguyên tắc cốt lõi: nicotine gây nghiện chính là vấn đề trung tâm. Chính sách không nên chỉ tập trung vào hình thức sản phẩm là "điếu thuốc", mà phải quản lý mọi sản phẩm cung cấp nicotine có khả năng gây nghiện và tác động tới sức khỏe cộng đồng, đặc biệt với thanh thiếu niên.
Thứ hai, luật sửa đổi cần chuyển từ cách tiếp cận "phản ứng sau khi sản phẩm xuất hiện" sang "phòng ngừa từ sớm". Nếu chờ đến khi sản phẩm phổ biến rộng rãi mới điều chỉnh thì chi phí y tế, xã hội và gánh nặng nghiện nicotine ở giới trẻ sẽ rất khó đảo ngược. Việt Nam cần xây dựng cơ chế đủ mạnh để ngăn chặn ngay từ đầu việc sản xuất, nhập khẩu, quảng bá và phân phối các sản phẩm nicotine mới nhắm vào giới trẻ.
Thực tế hiện nay cho thấy Việt Nam không còn đối mặt với riêng vấn đề thuốc lá truyền thống. Thị trường nicotine đang thay đổi rất nhanh với sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, nicotine tổng hợp và các sản phẩm mới liên tục biến tướng...
Thứ ba, cần kết hợp đồng bộ giữa luật pháp, truyền thông và thực thi. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không có giải pháp đơn lẻ nào đủ hiệu quả nếu thiếu phối hợp liên ngành. Việc sửa luật cần đi kèm truyền thông thay đổi nhận thức dựa trên bằng chứng khoa học; kiểm soát quảng cáo và nội dung trên nền tảng số; tăng cường thanh tra, xử lý vi phạm online và offline; huy động vai trò của gia đình, nhà trường, tổ chức thanh niên và cộng đồng.
Thứ tư, Việt Nam cần đặc biệt chú trọng bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trong môi trường số. Đây là nơi các chiến lược tiếp thị nicotine đang diễn ra mạnh mẽ nhất thông qua KOL, video ngắn, livestream và các nội dung "lifestyle" đánh vào tâm lý tò mò, muốn thể hiện bản thân của giới trẻ. Luật sửa đổi cần có quy định rõ ràng về trách nhiệm của nền tảng số, hoạt động quảng cáo trực tuyến và xử lý nội dung tiếp thị trá hình.
Thứ năm, chính sách thuế và giá cần tiếp tục được coi là một trong những công cụ hiệu quả nhất để giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá. WHO khuyến nghị tăng thuế thuốc lá ở mức đủ mạnh để làm giảm khả năng tiếp cận của thanh thiếu niên và người thu nhập thấp — nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các chiến lược tiếp thị của ngành công nghiệp thuốc lá.
Quan trọng hơn cả, theo các chuyên gia việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này là cơ hội để Việt Nam chuyển từ cách tiếp cận "kiểm soát sản phẩm thuốc lá" sang "bảo vệ sức khỏe thế hệ tương lai trước ngành công nghiệp gây nghiện".
