Hải quân Mỹ đã chi khoảng 22 tỷ USD để nghiên cứu, phát triển và đóng ba tàu khu trục lớp Zumwalt, nhưng trong suốt nhiều năm, lực lượng này vẫn gặp khó khăn trong việc xác định vai trò thực sự của chúng trên chiến trường hiện đại. Giờ đây, những khẩu pháo từng được xem là vũ khí chủ lực đã bị tháo bỏ, để nhường chỗ cho các bệ phóng tên lửa siêu thanh có khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách hàng nghìn km.
Tàu khu trục lớp Zumwalt USS Michael Monsoor. (Nguồn: Hải quân Mỹ)
Tuy nhiên, một câu hỏi vẫn được đặt ra: liệu chỉ 12 tên lửa trên mỗi tàu có đủ để biến Zumwalt thành một nền tảng chiến đấu thực sự hiệu quả hay không?
Từ tàu chiến ven bờ đầy tham vọng đến chương trình gây thất vọng
Khi được khởi động, chương trình Zumwalt được kỳ vọng sẽ tạo ra thế hệ tàu khu trục hiện đại nhất thế giới. Những con tàu này sở hữu thiết kế tàng hình độc đáo, hệ thống động lực điện tiên tiến cùng các công nghệ được đánh giá là vượt xa các tàu chiến mặt nước khác của Hải quân Mỹ thời điểm đó.
Ban đầu, Washington dự kiến đóng tới 32 tàu Zumwalt. Tuy nhiên, chi phí tăng vọt cùng hàng loạt vấn đề kỹ thuật đã khiến kế hoạch liên tục bị thu hẹp, cuối cùng chỉ còn 3 tàu được hoàn thiện gồm USS Zumwalt (DDG-1000), USS Michael Monsoor và USS Lyndon B. Johnson.
Một trong những "thất bại" lớn nhất của chương trình là hệ thống pháo tiên tiến AGS. Loại pháo này được thiết kế để yểm trợ hỏa lực tầm xa cho các chiến dịch ven biển, nhưng đạn pháo chuyên dụng có giá quá cao khiến việc vận hành trở nên thiếu hiệu quả.
Các vấn đề kỹ thuật kéo dài cùng chi phí vượt dự toán khiến nhiều nhà phê bình coi Zumwalt là ví dụ điển hình của một chương trình quốc phòng đắt đỏ nhưng không đạt được mục tiêu ban đầu.
Tên lửa siêu thanh được kỳ vọng cứu vãn chương trình
Để tìm lại vai trò cho lớp tàu này, Hải quân Mỹ đã quyết định loại bỏ các khẩu pháo và thay thế bằng hệ thống tên lửa siêu thanh Conventional Prompt Strike (CPS).
Loại vũ khí này sử dụng đầu đạn phi hạt nhân nhưng đạt tốc độ cực cao, vượt quá Mach 5, đồng thời có khả năng cơ động trong giai đoạn cuối để tăng độ chính xác và giảm khả năng bị đánh chặn.
Theo kế hoạch, USS Zumwalt đã bắt đầu quá trình nâng cấp và tiếp tục thử nghiệm trong năm nay. Toàn bộ ba tàu lớp Zumwalt dự kiến sẽ hoàn tất nâng cấp vào năm 2029.
Đối với USS Michael Monsoor, Hải quân Mỹ còn thực hiện chương trình nâng cấp nhiên liệu nhằm tăng tầm hoạt động. Các bể chứa nước dằn sẽ được cải tạo để mang nhiều nhiên liệu hơn, cho phép tàu hoạt động trên biển trong thời gian dài hơn.
Khả năng này được xem là đặc biệt quan trọng nếu Mỹ triển khai các tàu Zumwalt tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Tầm bắn tăng từ vài chục lên hơn 2.700 km
Việc tích hợp CPS giúp thay đổi hoàn toàn khả năng tác chiến của Zumwalt. Nếu hệ thống pháo cũ chỉ có tầm bắn hơn 100 km, tên lửa CPS có thể vươn tới khoảng 2.700 km.
Tốc độ cực cao cũng giúp rút ngắn đáng kể thời gian phản ứng của đối phương. Nếu một tên lửa hành trình Tomahawk cần khoảng một giờ để đánh trúng mục tiêu cách 800 km, CPS có thể hoàn thành nhiệm vụ tương tự chỉ trong khoảng 10 phút.
Dù sở hữu khả năng tấn công ấn tượng, Zumwalt vẫn tồn tại một hạn chế đáng kể. Mỗi tàu chỉ có thể mang 12 tên lửa siêu thanh CPS. Con số này khiến nhiều chuyên gia đặt câu hỏi liệu hỏa lực của Zumwalt có đủ để "biện minh" cho khoản đầu tư khổng lồ mà Hải quân Mỹ đã bỏ ra hay không.
Ba tàu lớp Zumwalt hiện có tổng cộng 36 tên lửa siêu thanh khi triển khai đầy đủ, một số lượng tương đối hạn chế nếu xét tới quy mô của một cuộc xung đột lớn.
Tuy nhiên, Hải quân Mỹ cho rằng giá trị thực sự của lớp tàu này nằm ở khả năng thực hiện các đòn tấn công phủ đầu có độ chính xác cực cao nhằm vào các mục tiêu chiến lược quan trọng.
Nhờ thiết kế tàng hình với tiết diện phản xạ radar thấp, Zumwalt có thể tiếp cận gần hơn các khu vực đối phương kiểm soát so với nhiều tàu chiến khác.
Cựu sĩ quan Hải quân Mỹ Jerry Hendrix ví các tàu được trang bị vũ khí siêu thanh như "Larry Bird của Hải quân", ám chỉ huyền thoại bóng rổ nổi tiếng với những cú ném xa chính xác. Theo ông, tầm bắn vượt trội của CPS cho phép các tàu này tấn công mục tiêu từ khoảng cách mà phần lớn chiến hạm khác trong hạm đội không thể đạt tới.
Ông cũng cho rằng khả năng tàng hình giúp Zumwalt hoạt động hiệu quả hơn trong các khu vực mà đối phương triển khai chiến lược chống tiếp cận và phong tỏa khu vực (A2/AD).
Một 'canh bạc' cuối cùng cho lớp tàu Zumwalt
Đại tá Hải quân Clint Lawler, người phụ trách chương trình DDG-1000, cho biết các khẩu pháo trên tàu đã được tháo bỏ hoàn toàn và phần không gian thu hồi sẽ được sử dụng cho những năng lực mới trong tương lai.
Việc tích hợp tên lửa siêu thanh đang giúp Zumwalt chuyển mình từ một chương trình từng bị xem là thất bại thành một nền tảng tấn công chiến lược có giá trị hơn.
Dù vậy, Hải quân Mỹ hiện không có kế hoạch đóng thêm tàu lớp Zumwalt. Với chỉ 3 chiếc đang hoạt động và khả năng mang tối đa 12 tên lửa mỗi tàu, tương lai của lớp chiến hạm này vẫn còn là dấu hỏi lớn.
Hải quân Mỹ cũng đang lên kế hoạch triển khai hệ thống CPS trên các tàu ngầm tấn công lớp Virginia Block V thông qua mô-đun tải trọng Virginia (VPM), cho thấy vũ khí siêu thanh có thể sẽ trở thành hướng phát triển quan trọng hơn nhiều so với chính lớp tàu Zumwalt.
Sau khi đầu tư 22 tỷ USD vào chương trình, Hải quân Mỹ dường như đang cố gắng trao cho Zumwalt một vai trò mới để chứng minh rằng khoản đầu tư khổng lồ này vẫn còn giá trị trong môi trường tác chiến của thế kỷ 21.
