Thỏa thuận cũng mở đường cho việc khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới từng bị Tehran phong tỏa trong thời gian qua.
Cờ Iran tại thủ đô Tehran. (Nguồn: Getty Images)
Theo kế hoạch, văn kiện sẽ được ký chính thức vào ngày 19/6 tại Geneva, Thụy Sĩ. Dù nội dung đầy đủ chưa được công bố, phía Iran cho biết thỏa thuận tập trung vào hai mục tiêu chính là chấm dứt xung đột và mở lại eo biển Hormuz. Sau khi ký kết, hai bên sẽ có 60 ngày để tiến hành các cuộc đàm phán sâu hơn về tương lai chương trình hạt nhân của Iran.
Trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông đã chỉ đạo chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran và chuẩn bị mở lại eo biển Hormuz. "Hãy để dầu tiếp tục chảy", ông Trump viết.
Thỏa thuận được đưa ra sau nhiều vòng đàm phán căng thẳng, vốn liên tục rơi vào bế tắc, do cả hai bên đều cáo buộc đối phương đưa ra các yêu cầu không thể chấp nhận được và thiếu sự tin tưởng lẫn nhau.
Trước đó không lâu, Iran từng đe dọa rút khỏi tiến trình đàm phán vì các cuộc không kích tiếp diễn của Israel tại Lebanon. Theo nhiều nguồn tin, để ngăn các cuộc thương lượng đổ vỡ, ông Trump đã có những cuộc điện đàm được mô tả là rất căng thẳng với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, yêu cầu Tel Aviv hạn chế các hoạt động quân sự.
Các thông tin được truyền thông Iran công bố cho thấy, dự thảo bản ghi nhớ chứa nhiều cam kết đáng chú ý. Theo đó, Washington cam kết tôn trọng chủ quyền Iran, không can thiệp vào công việc nội bộ của nước này và không tăng thêm quân số Mỹ trong khu vực.
Ngoài ra, Mỹ cũng được cho là sẽ bắt đầu tham vấn với Israel về khả năng rút quân khỏi Lebanon. Một quỹ tái thiết dành cho Iran với giá trị tối thiểu 300 tỷ USD cũng nằm trong các nội dung được thảo luận.
Một quan chức cấp cao Iran tiết lộ rằng, sau khi thỏa thuận được ký kết, Tehran sẽ lập tức mở lại eo biển Hormuz, trong khi Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran trong vòng 30 ngày.
Theo dự thảo, Iran cam kết không bao giờ theo đuổi vũ khí hạt nhân và tạm dừng việc làm giàu uranium ở mức cao cho đến khi đạt được một thỏa thuận cuối cùng. Đổi lại, Mỹ đồng ý cho phép Iran xử lý lượng uranium làm giàu cao hiện có ngay trên lãnh thổ nước này, với các chi tiết kỹ thuật sẽ tiếp tục được thương lượng.
Washington cũng cam kết không áp đặt thêm bất kỳ lệnh trừng phạt mới nào đối với Tehran trong thời gian đàm phán. Nếu hai bên đạt được thỏa thuận cuối cùng, các lệnh trừng phạt của Mỹ và Liên Hợp Quốc sẽ được dỡ bỏ theo lộ trình.
Một nội dung đáng chú ý khác là Mỹ đồng ý giải phóng khoảng 25 tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran. Đồng thời, Washington cùng các đồng minh khu vực sẽ xây dựng một kế hoạch tái thiết và phát triển cho Iran trong vòng 60 ngày.
Trong cuộc phỏng vấn với báo chí ngày 14/6, ông Trump cho biết Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đóng vai trò quan trọng trong quá trình trung gian hòa giải.
Ông cũng đưa ra những nhận xét thẳng thắn về Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, mô tả nhà lãnh đạo Israel là "một người rất khó tính" và cho rằng Tel Aviv nên cảm kích những nỗ lực ngoại giao của Washington. "Bởi vì nếu Iran có vũ khí hạt nhân thì Israel sẽ không thể tồn tại được quá hai giờ đồng hồ", ông Trump tuyên bố.
Trước đó, ông cũng chia sẻ với tờ Axios rằng, Thủ tướng Netanyahu đã thể hiện sự thiếu phán đoán khi tiếp tục các cuộc không kích vào Lebanon, bất chấp cảnh báo từ Iran rằng điều đó có thể khiến tiến trình đàm phán sụp đổ.
Trong một cuộc phỏng vấn khác với tờ New York Times, ông Trump cảnh báo rằng nếu Iran không đạt được thỏa thuận cuối cùng về chương trình hạt nhân, Mỹ có thể nối lại các chiến dịch quân sự nhằm vào nước này. Ông cho biết các cuộc thương lượng chi tiết về hồ sơ hạt nhân sẽ bắt đầu ngay sau khi bản ghi nhớ được ký tại Geneva.
Ở phía Iran, Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi xác nhận thỏa thuận đạt được sau các cuộc đàm phán kéo dài với vai trò trung gian của Qatar và Pakistan.
Ông nhấn mạnh rằng Tehran vẫn giữ thái độ thận trọng cao độ đối với Washington."Bản ghi nhớ này không có nghĩa là chúng tôi tin tưởng đối phương. Nó được xây dựng trên cơ sở hoàn toàn hoài nghi", ông nói với Press TV.
Quan chức Iran cũng khẳng định nước này sẽ giám sát chặt chẽ việc Mỹ thực hiện các cam kết đã đưa ra. Theo ông Gharibabadi, nếu mọi việc diễn ra đúng kế hoạch, cuộc xung đột sẽ chấm dứt hoàn toàn và ngay lập tức trên tất cả các mặt trận từ ngày 15/6, bao gồm cả chiến trường Lebanon. Ông cũng cho biết Mỹ sẽ bắt đầu dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran ngay sau khi thỏa thuận có hiệu lực.
