Lời mở đầu: Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" tại TPHCM là một phần của chiến dịch quy mô quốc gia, được triển khai thần tốc nhằm thể hiện tinh thần đền ơn đáp nghĩa cao cả. Tại TPHCM, chiến dịch đang bước vào giai đoạn cao điểm với sự chỉ đạo quyết liệt từ Ban Chỉ đạo 515 nhằm hướng tới đợt cao điểm kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).

Bộ Tư lệnh TPHCM cho biết, quá trình tìm kiếm mộ liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng bắt nguồn từ nhiều nguồn thông tin, trong đó có tấm ảnh chụp 58 năm trước ghi lại cảnh chôn cất ở một khu đất trống được cho là nghĩa trang Chí Hòa cũ, nay là công viên Lê Thị Riêng.

Theo Bộ Tư lệnh TPHCM, bức ảnh này được cung cấp bởi kiến trúc sư (KTS) Nguyễn Xuân Thắng, người từng giúp cơ quan chức năng tìm được hàng trăm mộ liệt sĩ ở sân bay Biên Hòa cũng từ không ảnh (các bức ảnh chụp từ trên không trung - PV) và hình chụp trong quá khứ.

Kiến trúc sư (KTS) Nguyễn Xuân Thắng - thành viên Tổ giúp việc cho Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà trong Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" cho biết, gia đình ông cũng có người thân hy sinh trong chiến tranh. Trải qua quá trình tìm kiếm người thân, ông tích lũy được nhiều kinh nghiệm và kỹ năng, từ đó bản thân mong muốn đóng góp một phần công sức cùng cơ quan chức năng trong việc tìm kiếm mộ liệt sĩ.

"Cuối năm 2018, tôi tình cờ sưu tầm được một bức ảnh đen trắng trên Internet. Trong ảnh chụp đứa trẻ đứng bên cạnh hố chôn nhiều thi thể bên dưới nhưng không có cột mốc để xác định vị trí chụp ở đâu. Tôi đã nghĩ rằng, đây là mộ các chiến sĩ, đồng bào hi sinh", ông Thắng kể lại hành trình bắt đầu truy dấu vết từ bức ảnh đen trắng. 

Dù không có bất cứ thông tin nào cho biết bức ảnh được chụp ở đâu, khi nào, nhưng bức ảnh ấy khiến ông Thắng không thể quên. Từ một bức ảnh đen trắng trên Internet đã khiến ông bắt đầu lần tìm các dấu vết.

Sau nhiều năm, KTS Nguyễn Xuân Thắng cùng nhóm cộng sự đã tìm được bức ảnh thứ hai. Bức ảnh này có một người đàn ông cầm chai thuốc sát trùng đứng trong một khu nghĩa địa. Điều may mắn, phía sau bức ảnh còn xuất hiện cảnh quan khu dân cư với các dãy nhà và một tháp nước.

"Tôi đã đối chiếu, rà soát, điều tra mới xác định được đây là khu công viên Lê Thị Riêng ngày nay (ngày xưa là nghĩa địa Chí Hòa – Chợ Quán). Để xác định vị trí chính xác, chúng tôi tiếp tục nghiên cứu, tìm kiếm và may mắn là chúng tôi đã tìm được một bức ảnh màu của Hãng thông tấn AP. Trong phần chú thích ảnh, họ ghi rõ bức ảnh được chụp ngày 12/2/1968, khi các nhân công ở Sài Gòn đang chôn cất liệt sĩ và đồng bào trong rãnh mộ thứ ba. Họ đã nói rõ đây là rãnh mộ thứ ba", ông Nguyễn Xuân Thắng xúc động chia sẻ.

KTS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh, trong nghĩa địa Chí Hòa – Chợ Quán (nay là công viên Lê Thị Riêng) có ít nhất 5 dãy mộ liệt sĩ, đồng bào được chôn ở đây.

Theo đánh giá của nhóm nghiên cứu KTS Nguyễn Xuân Thắng, các rãnh mộ này có thể là nơi an táng khoảng 900 liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 tại khu vực Sài Gòn - Chợ Lớn.

Sau thời gian dài tìm kiếm, đối chiếu tài liệu, ông Thắng đã tìm thấy tháp nước nằm trong nhà thờ Thánh Bường ở phường Hòa Hưng, TPHCM cùng đặc điểm với tháp trong ảnh chụp 58 năm trước. Dựa theo bức ảnh, khoảng cách từ công trình tháp nước đến Công viên Lê Thị Riêng chừng 300m, trùng với vị trí nơi chôn cất của nghĩa trang Đô Thành.

Tại buổi hội thảo xác minh thông tin về mộ liệt sĩ tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, nay là công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng), Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến Bộ Tổng Tham mưu, Bộ Quốc phòng nhấn mạnh, nhóm chuyên gia của KTS Nguyễn Xuân Thắng đã có nhiều năm nghiên cứu, thực hiện rất công phu, chặt chẽ và độ tin cậy cao về mặt thu thập tư liệu, thông tin kỹ thuật và xử lý thông tin.

Đến nay, quá trình nghiên cứu của nhóm chuyên gia đã kéo dài gần 8 năm (từ tháng 11/2018 đến tháng 5/2026). Đặc biệt, nhóm nghiên cứu đã mất gần 4 năm để nghiên cứu, xác định vị trí chính xác 3 bức ảnh được chụp tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa – Chợ Quán trước kia, nay là khu vực công viên Lê Thị Riêng.

Tại hội thảo do Ban Chỉ đạo 515 quốc gia tổ chức, các nhân chứng trực tiếp chứng kiến thời khắc chôn cất đã cung cấp thông tin chi tiết, đồng thời ghi nhận sự bền bỉ của KTS Nguyễn Xuân Thắng và các cộng sự trong việc khoanh vùng chính xác khu vực cần tìm.

"Sau khi Bộ Tư lệnh TPHCM cung cấp cho các báo số điện thoại đầu mối tiếp nhận thông tin, mỗi ngày, tôi nhận khoảng 40-50 cuộc điện thoại, liên tục trong 4-5 ngày, sau đó vẫn có người gọi nhưng ít hơn. Biết việc chia sẻ số điện thoại cá nhân lên báo là thấy vất vả nhưng lãnh đạo Bộ Tư lệnh TPHCM đã động viên và chia sẻ đây là việc nhân nghĩa, phải làm", Đại úy Nguyễn Văn Huế nói.

Để thuận lợi trong công việc, Đại úy Nguyễn Văn Huế đã phân loại các cuộc điện thoại cung cấp thông tin thành 4 nhóm chính. Nhóm thứ nhất là những người giới thiệu là nhân chứng chứng kiến thời điểm chôn cất tập thể các chiến sĩ cách mạng ở nghĩa địa Chí Hòa. Nhóm này đặc biệt quan trọng nên khi tìm ra, Đại úy Huế nhanh chóng báo cáo cho lãnh đạo Bộ Tư lệnh TPHCM; Nhóm thứ hai là những người có chuyên môn về lịch sử và kỹ thuật. Những người này có thể cung cấp cho cơ quan chức năng về các tư liệu, bản đồ Sài Gòn xưa, cũng như các suy luận để đoán vị trí mộ tập thể ở Công viên Lê Thị Riêng; Nhóm thứ 3 là những người thân, đồng đội các liệt sĩ đã hy sinh trên địa bàn Sài Gòn – Gia Định. Nhóm thứ 4 là những người ủng hộ chiến dịch, họ cảm động trước thông tin, nỗ lực tìm kiếm liệt sĩ đã hi sinh.

"Bất kể giờ nào, dù là ngoài giờ hành chính hay giữa lúc nửa đêm, chỉ cần điện thoại đổ chuông có người gọi đến cung cấp thông tin về phần mộ liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, tôi đều nhanh chóng nhấc máy và ghi chép lại toàn bộ. Đối với tôi, đây không chỉ là trách nhiệm mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, bởi mỗi một manh mối, dù là nhỏ nhất, cũng mang theo niềm hy vọng thiêng liêng giúp đưa các anh hùng liệt sĩ sớm trở về đất mẹ", Đại úy Nguyễn Văn Huế xúc động kể lại.