Người đàn ông mang những bức ảnh chiến trường trở lại Công viên Lê Thị Riêng để tìm liệt sĩ

8 năm giải mã những bức ảnh để tìm mộ liệt sĩ

Những ngày cuối tháng 6, Bộ Tư lệnh TPHCM cùng các đơn vị liên quan đang gấp rút hoàn tất công tác chuẩn bị để tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng - nơi trước đây là Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán (Nghĩa địa Đô Thành). Ít ai biết, cuộc tìm kiếm này được khởi nguồn từ ba bức ảnh chiến trường chụp cách đây 58 năm và hành trình gần một thập kỷ bền bỉ giải mã tư liệu của kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng.

Là người đam mê sưu tầm và phân tích ảnh tư liệu thời chiến, kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng từng góp phần giúp cơ quan chức năng xác định hàng trăm vị trí mộ liệt sĩ tại sân bay Biên Hòa, đồng thời tìm ra đầu mối về khu mộ tập thể ở sân bay Tân Sơn Nhất từ những không ảnh (bức ảnh chụp từ trên không trung - PV) và hình ảnh lưu trữ. Với khu vực Nghĩa địa Đô Thành cũ, ông dành gần 8 năm lần theo dấu vết của mộ tập thể các liệt sĩ.

Cách đây 5 năm, trên trang Facebook cá nhân của mình, ông từng đăng tải một bức ảnh chụp cảnh chôn cất tại một khu đất trống được cho là ở Nghĩa địa Đô Thành, kèm lời nhắn: "Kính nhờ các bác ở Sài Gòn lâu đời, có ai nhận ra tháp nước và cư xá này ở đâu không?". Khi ấy, đó mới chỉ là một lời gợi mở, nhưng cũng là khởi đầu cho quá trình tìm kiếm đầy kiên trì.

Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng kể, nhiều năm trước ông tình cờ phát hiện một bức ảnh trắng đen của nước ngoài ghi lại cảnh một cậu bé mặc áo sơ mi, quần short đứng cạnh một vị trí chôn có nhiều thi thể nhưng hoàn toàn không có dấu mốc nhận diện địa điểm.

Sau đó, ông Thắng tiếp tục tìm được một bức ảnh khác ghi cảnh một người đàn ông cầm chai thủy tinh đổ chất lỏng, được cho là thuốc sát trùng, xuống hố chôn. Xa phía sau xuất hiện hình ảnh một tháp nước nhưng do ảnh đơn sắc, chất lượng thấp nên vẫn chưa đủ căn cứ xác định nơi chụp.

Theo ông Thắng, bước ngoặt đến khi ông phát hiện bức ảnh thứ ba trong kho lưu trữ của hãng AP (Mỹ). Đây chính chi tiết đắt giá để xác định vị trí mộ các liệt sĩ.

Ông Nguyễn Xuân Thắng cho hay, bức ảnh màu này có chất lượng tốt hơn nhiều, giúp nhận diện rõ các chi tiết hiện trường. Khi đối chiếu cả ba bức ảnh, ông nhận thấy cậu bé trong bức ảnh đầu tiên cũng xuất hiện ở bức ảnh thứ ba, trong khi tháp nước ở bức ảnh thứ hai trùng khớp với tháp nước phía sau ở bức ảnh màu. Ngoài ra, người đàn ông trong ảnh mặc trang phục và đội mũ bảo hộ của lực lượng cứu hỏa thời Việt Nam Cộng Hòa, trở thành một chi tiết quan trọng phục vụ việc đối chiếu.

Từ dấu vết tưởng chừng rất nhỏ ấy, ông Thắng bắt đầu hành trình đối chiếu hàng chục tháp nước được xây dựng tại miền Nam trước năm 1975. Đồng thời, ông tìm kiếm thêm tài liệu lịch sử, trao đổi với các chuyên gia nước ngoài từng nghiên cứu chiến tranh và hỗ trợ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam. Nhiều tài liệu được công bố trước năm 2.000 đều đề cập khả năng tồn tại các vị trí chôn tập thể tại Nghĩa địa Đô Thành.

Ông Thắng cho biết, khu vực này ban đầu gồm hai nghĩa trang riêng của họ đạo Chí Hòa và Chợ Quán, sau đó được hợp nhất thành Nghĩa địa Đô Thành với diện tích khoảng 30 ha. Ông tiếp tục đối chiếu bản đồ, không ảnh, ảnh vệ tinh cũ và nghiên cứu quá trình giải tỏa nghĩa trang sau năm 1979.

Tuy nhiên, thời điểm đó lực lượng chức năng và người dân chỉ khai quật những khu có nấm mộ hoặc nơi tập trung mộ có hàng lối. Các mộ tập thể thường chỉ được san lấp đất bằng phẳng không có nấm mồ nên có khả năng vẫn chưa được di dời.

Sau nhiều năm đối chiếu, ông Thắng xác định, tháp nước trong ảnh chính là tháp nước thuộc Nhà thờ Thánh Bường trên đường Nguyễn Giản Thanh, cách khu vực Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng khoảng 300 m. Từ kết quả này, toàn bộ tài liệu, tọa độ và các phân tích được ông gửi đến Bộ Tư lệnh TPHCM để phục vụ công tác xác minh, mở ra cơ sở quan trọng cho cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ đang được triển khai hiện nay.

Nhiều nguồn tư liệu cùng chỉ về mộ tập thể ở Công viên Lê Thị Riêng

Từ những dữ liệu, hình ảnh và tọa độ do kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng cung cấp, Bộ Tư lệnh TPHCM tiếp tục đối chiếu với hồ sơ lịch sử, khảo sát thực địa và tìm kiếm nhân chứng để kiểm chứng các thông tin.

Đến nay, lực lượng chức năng đã gặp nhiều người từng sinh sống gần Nghĩa địa Đô Thành vào thời điểm năm 1968. Điều đáng chú ý là dù không hề quen biết hay có mối liên hệ với nhau, các nhân chứng đều có lời kể tương đồng về thời gian, địa điểm và việc chôn cất tập thể tại khu nghĩa trang.

Khi đối chiếu sơ đồ Nghĩa địa Đô Thành trước đây với hiện trạng Công viên Lê Thị Riêng ngày nay, các đơn vị xác định khu vực nghi vấn nằm gần nhà truyền thống, cách cổng đường Cách Mạng Tháng Tám khoảng 100 m.

Từ kết quả khảo sát thực địa, thông tin nhân chứng và các tài liệu lịch sử, lực lượng chức năng đã bước đầu khoanh vùng nhiều vị trí nghi là mộ tập thể để báo cáo Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 7.

Theo kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, ngoài ba rãnh mộ đã được nhận diện, khu vực này có thể vẫn còn tồn tại thêm nhiều rãnh chôn tập thể khác.

Dựa trên các dấu hiệu địa tầng, ảnh tư liệu và kết quả phân tích hiện trường, ông nhận định Nghĩa địa Đô Thành trước đây có khả năng tồn tại ít nhất năm rãnh mộ tập thể liên quan đến các chiến sĩ và đồng bào hy sinh trong những đợt giao tranh tại Sài Gòn - Gia Định.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung - Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM cho biết, từ các hình ảnh, tọa độ do kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng cung cấp, kết hợp với lời kể của các nhân chứng và báo cáo của những đơn vị từng tham gia chiến đấu, nhiều nguồn thông tin đều cho thấy khả năng cao các rãnh mộ tập thể nằm phía sau khu nhà truyền thống, dọc tuyến đường đi gần bờ hồ trong Công viên Lê Thị Riêng hiện nay.

Theo kế hoạch, lễ động thổ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng sẽ được tổ chức vào sáng 30/6/2026. 

Nghiên cứu bổ sung chính sách hỗ trợ và nuôi dưỡng con liệt sĩ đến 18 tuổi, nâng phụ cấp cho thương binh nặng

SKĐS - Đó là yêu cầu của Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà tại Kết luận Hội nghị Ban Chỉ đạo triển khai các hoạt động kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).