Đột phá trong thử nghiệm thuốc kéo dài sự sống của người ung thư tụy

Quốc tế
SKĐS - Phác đồ kết hợp thuốc daraxonrasib cùng hóa trị được đánh giá tạo ra bước đột phá đối với bệnh nhân ung thư tụy di căn.

Tại hội nghị quốc tế về mục tiêu phân tử và điều trị ung thư diễn ra ở Barcelona (Tây Ban Nha) hôm 20/11, bác sĩ Wungki Park, chuyên gia ung thư tiêu hóa thuộc Trung tâm Ung thư Memorial Sloan Kettering (Mỹ) đã công bố dữ liệu thử nghiệm lâm sàng mới nhất đối với bệnh nhân ung thư tụy di căn. 

Sự kiện do 3 tổ chức uy tín là EORTC, NCI và AACR đồng tổ chức, thu hút sự quan tâm đặc biệt khi nhiều cơ quan truyền thông quốc tế đồng loạt đánh giá kết quả này là bước tiến lớn nhất trong nhiều thập kỷ đối với một trong những căn bệnh ác tính nan giải nhất.

'Đột phá thập kỷ' trong thử nghiệm thuốc kéo dài sự sống của người ung thư tụy - Ảnh 1.

Bác sĩ Wungki Park, chuyên gia ung thư tiêu hóa thuộc Trung tâm Ung thư Memorial Sloan Kettering. Ảnh: Michael May, Wungki Park

Ung thư tụy từ lâu được ví như "án tử" thầm lặng bởi diễn tiến âm thầm, phần lớn chỉ được phát hiện khi tế bào ác tính đã lan rộng sang các cơ quan khác. 

Theo chia sẻ của bác sĩ Park, hơn một nửa số người bệnh nhập viện ở giai đoạn di căn, thời điểm mà phác đồ hóa trị tiêu chuẩn chỉ giúp kéo dài sự sống trung bình 8-11 tháng và tỷ lệ sống sót sau 5 năm vỏn vẹn khoảng 3%. 

Thống kê của Viện Ung thư Quốc gia Mỹ cho thấy chỉ riêng trong năm nay, quốc gia này dự kiến ghi nhận 67.530 ca mắc mới cùng 52.740 trường hợp tử vong.

Tắt "công tắc" gây khối u trên nhiều bệnh nhân

Tâm điểm của nghiên cứu lần này là daraxonrasib (tên thương mại là Rasonque), loại thuốc uống 1 lần/ngày do hãng dược Revolution Medicines phát triển. Cơ chế hoạt động của thuốc nhắm trực tiếp vào protein RAS, vốn được xem như chiếc "công tắc" điều khiển quá trình phân chia tế bào. 

Ở hơn 90% khối u tụy, đột biến gen khiến công tắc này luôn kẹt ở trạng thái bật, làm tế bào tăng sinh mất kiểm soát. Suốt nhiều thập kỷ, giới khoa học từng xem RAS là mục tiêu bất khả thi để can thiệp, cho đến khi daraxonrasib chứng minh khả năng bám vào protein đang hoạt động nhằm chặn đứng nguồn tín hiệu nuôi dưỡng khối u.

Trong thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1/2 mang mã hiệu RMC-GI-102, nhóm nghiên cứu đã theo dõi 61 bệnh nhân ung thư tụy di căn chưa từng qua điều trị. Những người tham gia được chỉ định uống 200 mg daraxonrasib hàng ngày, kết hợp truyền tĩnh mạch 2 hoạt chất hóa trị là gemcitabine và nab-paclitaxel vào ngày đầu tiên và ngày thứ 15 của mỗi chu kỳ 28 ngày. 

Tính đến thời điểm chốt dữ liệu hôm 28/9, thời gian theo dõi trung vị đạt 18,3 tháng.

Kết quả phân tích mang lại những con số đầy khích lệ, khi khối u thu nhỏ kích thước hoặc biến mất ở 60,7% bệnh nhân, vượt trội đáng kể so với mức 23-42% của hóa trị đơn thuần trong các nghiên cứu trước đây. Tỷ lệ kiểm soát bệnh, bao gồm cả trường hợp u nhỏ lại hoặc ngừng phát triển, chạm mốc 90,2%.

'Đột phá thập kỷ' trong thử nghiệm thuốc kéo dài sự sống của người ung thư tụy - Ảnh 2.

Ảnh CT trước (trái) và sau khi điều trị bằng daraxonrasib kết hợp hóa trị cho thấy các khối u trước đây (được đánh dấu mũi tên vàng) hiện không còn nhìn thấy nữa. Ảnh: Trung tâm Ung thư Memorial Sloan Kettering

Đáng chú ý, thời gian trung vị trước khi bệnh tiến triển trở lại kéo dài tới 12,8 tháng, gấp đôi khoảng thời gian 5-6 tháng thường thấy ở phác đồ hóa trị chuẩn, đồng thời ghi nhận 76,6% người bệnh vẫn sống sót sau một năm điều trị.

Điểm sáng gây chấn động giới chuyên môn nhất nằm ở nhóm 8,2% bệnh nhân, tương đương khoảng 5 người hoặc tỷ lệ 1/12, có khối u biến mất hoàn toàn trên phim chụp cắt lớp vi tính (CT). 

Khi trả lời phỏng vấn báo giới về khả năng xem những trường hợp này là đã khỏi bệnh, bác sĩ Park nhận định đây là "điều gần nhất với chữa khỏi" và khẳng định ông chưa từng chứng kiến tỷ lệ đáp ứng hoàn toàn cao như vậy ở nhóm ung thư tụy di căn. 

Dù vậy, trong thông cáo chính thức từ ban tổ chức hội nghị, vị chuyên gia này vẫn giữ thái độ chừng mực hơn, khi mô tả thành tựu này là bước tiến "có thể mang tính chuyển đổi" đối với điều trị bước một.

Thận trọng trước bài toán tác dụng phụ

Phản ứng từ cộng đồng y khoa quốc tế bên ngoài nhóm nghiên cứu cũng tỏ ra rất tích cực.

“Đây là bước tiến lớn nhất mà chúng tôi thấy trong nhiều thập kỷ đối với bệnh nhân ung thư tụy, và có thể mang lại hy vọng thực sự cho những người đang đối mặt với một trong những bệnh ung thư chết người và khó điều trị nhất”, Bà Michelle Mitchell, Giám đốc điều hành Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Anh (CRUK), đánh giá.

Đồng quan điểm, bà Elena Garralda, chủ tịch hội nghị kiêm đồng giám đốc chương trình nghiên cứu lâm sàng tại Viện Ung thư Vall d'Hebron, nhận xét dữ liệu mới thực sự cuốn hút vì "mở ra triển vọng cải thiện đồng thời cả thời gian sống còn lẫn khoảng thời gian ngăn chặn khối u tái phát".

'Đột phá thập kỷ' trong thử nghiệm thuốc kéo dài sự sống của người ung thư tụy - Ảnh 3.

Nhiều chuyên gia đánh giá liệu pháp mới là "bước tiến lớn nhất trong nhiều thập kỷ" đối với bệnh nhân ung thư tụy. Ảnh minh họa: Jeff Moore/PA

Tuy nhiên, chính những người trong cuộc cũng lên tiếng kêu gọi sự tỉnh táo và thận trọng cần thiết. Do đây mới là nghiên cứu giai đoạn đầu và toàn bộ bệnh nhân đều áp dụng chung một phác đồ mà không có nhóm đối chứng dùng hóa trị đơn thuần, giới khoa học chưa đủ cơ sở khẳng định daraxonrasib thực sự giúp kéo dài tuổi thọ vượt trội hơn. 

Bên cạnh đó, số liệu mới chỉ được báo cáo tại hội nghị chuyên ngành, chưa trải qua quy trình bình duyệt khắt khe trên tạp chí khoa học, đồng thời nghiên cứu nhận tài trợ trực tiếp từ hãng sản xuất thuốc và vẫn khuyết chỉ số sống còn toàn bộ trung vị. 

Bác sĩ Park nhấn mạnh, mọi kết quả cần được diễn giải dè dặt, trong khi bác sĩ Sam Godfrey thuộc CRUK cũng lưu ý rằng, việc phim chụp không còn dấu vết khối u chưa đồng nghĩa với khỏi bệnh hoàn toàn nếu thiếu thời gian theo dõi dài hạn.

Xét về tính an toàn, bệnh nhân tham gia thử nghiệm thường gặp các tác dụng phụ như phát ban, tiêu chảy, mệt mỏi và suy giảm một số dòng tế bào máu do ảnh hưởng của hóa trị, khiến khoảng 5% trường hợp buộc phải ngừng sử dụng daraxonrasib. 

Thông cáo mới nhất chưa công bố tỷ lệ biến cố bất lợi mức độ nặng trên nhóm 61 bệnh nhân, nhưng dữ liệu phân tích trước đó từ 40 người đầu tiên hồi tháng 4 cho thấy 73% gặp tác dụng phụ từ độ 3 trở lên và 28% ở mức nghiêm trọng, dù may mắn không ghi nhận ca tử vong nào do thuốc.

Phép thử quyết định tương lai thuốc điều trị

Thực tế, daraxonrasib không phải cái tên hoàn toàn mới mẻ trong lĩnh vực ung thư học. 

Hồi cuối tháng 8, Cơ quan Quản lý Thực phẩm & Dược phẩm Mỹ (FDA) đã cấp phép lưu hành Rasonque dưới dạng đơn trị liệu cho bệnh nhân ung thư tụy di căn đã thất bại với ít nhất 1 phác đồ trước đó hoặc không đủ sức khỏe theo hóa trị đa thuốc, sau đó Ủy ban châu Âu cũng đưa ra quyết định tương tự. 

Cơ sở phê duyệt dựa trên thử nghiệm giai đoạn 3 RASolute-302 được công bố trên tạp chí New England Journal of Medicine, trong đó chứng minh thời gian sống trung vị đạt 13,2 tháng ở nhóm uống thuốc so với 6,7 tháng ở nhóm hóa trị. 

Hiện tại, liều đơn trị được phê duyệt là 300 mg, cao hơn mức 200 mg dùng phối hợp, trong khi chỉ định điều trị ngay từ đầu ngoài khuôn khổ thử nghiệm lâm sàng vẫn chưa được thông qua.

Hiệu quả thực tế của loại thuốc này từng được cựu Thượng nghị sĩ Mỹ Ben Sasse chia sẻ rộng rãi sau khi ông bị chẩn đoán ung thư tụy giai đoạn cuối vào tháng 12/2025 với tiên lượng sống chỉ 3-4 tháng. 

Đến tháng 4 năm nay, ông Sasse vui mừng thông báo thể tích khối u đã giảm tới 76% nhờ dùng thuốc, nhưng sang tháng 9 lại phải đối mặt với tình trạng tế bào ung thư kháng thuốc. Ông cũng mô tả chi tiết những tổn thương nặng nề trên da, một phản ứng bất lợi phổ biến từng được cảnh báo trên nhãn thuốc khi xuất hiện ở tới 86% người tham gia các thử nghiệm.

'Đột phá thập kỷ' trong thử nghiệm thuốc kéo dài sự sống của người ung thư tụy - Ảnh 4.

Cựu Thượng nghị sĩ Ben Sasse phải chịu những tổn thương nặng nề trên da sau khi điều trị ung thư tụy bằng daraxonrasib. Ảnh: New York Times Opinion/Instagram

Câu trả lời xác đáng nhất về hiệu quả vượt trội của phác đồ phối hợp sẽ phụ thuộc vào RASolute-303, thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 quy mô toàn cầu đã khởi động từ tháng 4. 

Nghiên cứu dự kiến thu tuyển 900 bệnh nhân chưa từng điều trị và chia ngẫu nhiên thành 3 nhóm gồm dùng daraxonrasib đơn độc, phối hợp cùng hóa trị và hóa trị tiêu chuẩn, không phân biệt kiểu gen RAS nhằm đánh giá thời gian sống không bệnh tiến triển cũng như thời gian sống tổng thể. 

Chính bác sĩ  Wungki Park sẽ đảm nhận vai trò nghiên cứu viên chính của dự án này, sau khi FDA trao danh hiệu liệu pháp "đột phá" hồi tháng 9 nhằm rút ngắn lộ trình xét duyệt.

Không chỉ dừng lại ở tuyến tụy, đột biến gen RAS còn hiện diện trong nhiều loại ung thư phổ biến khác như phổi, đại trực tràng, đường mật và phụ khoa. Do đó, việc phát triển daraxonrasib thắp lên kỳ vọng nhân rộng hướng điều trị mới dù mỗi bệnh lý đều đòi hỏi những thử nghiệm độc lập. 

Trong lúc chờ đợi phán quyết cuối cùng từ thử nghiệm giai đoạn 3, giới chuyên môn đều chung nhận định đây là tín hiệu lạc quan hiếm hoi cho cuộc chiến chống lại căn bệnh ung thư tụy đầy cam go, dù vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng trọn vẹn.


theo New York Post, Guardian
Ý kiến của bạn