164 giám đốc các bệnh viện Bộ, Ngành, bệnh viện Thành phố và bệnh viện ngoài công lập ký Bản đồng thuận xây dựng dữ liệu lớn của ngành y tế TPHCM - Ảnh: Sở Y tế TPHCM cung cấp
Trong tiến trình chuyển đổi số ngành y tế, hồ sơ sức khỏe điện tử (HSSKĐT) được xem là một trong những nền tảng quan trọng nhất để xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện đại, liên tục và lấy người dân làm trung tâm.
Từ "lập hồ sơ" đến "quản lý sức khỏe"
Nếu bệnh án điện tử phản ánh quá trình điều trị tại từng cơ sở y tế thì HSSKĐT là "bức tranh tổng thể" về tình trạng sức khỏe của mỗi người trong suốt cuộc đời, từ khi sinh ra đến tuổi già. Đó không chỉ là kho dữ liệu y tế mà còn là công cụ giúp dự phòng bệnh tật, quản lý bệnh mạn tính, hỗ trợ điều trị và hoạch định chính sách y tế.
Là địa phương đi đầu cả nước về chuyển đổi số, TPHCM đã triển khai nhiều chương trình xây dựng HSSKĐT, từng bước số hóa thông tin sức khỏe của người dân và kết nối dữ liệu giữa các cơ sở khám chữa bệnh. Nhưng thực tế cho thấy khoảng cách giữa việc tạo lập dữ liệu và khai thác dữ liệu vẫn còn khá lớn…
Một thực tế dễ nhận thấy là khi đánh giá kết quả triển khai HSSKĐT, nhiều nơi vẫn chủ yếu quan tâm đến số lượng hồ sơ đã được tạo lập. Đây là chỉ tiêu cần thiết, nhưng chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả của chương trình. Mục tiêu cuối cùng của HSSKĐT không phải là tạo ra hàng triệu bản ghi dữ liệu mà là giúp mỗi người dân được theo dõi sức khỏe liên tục, giúp bác sĩ có đủ thông tin khi khám chữa bệnh và giúp cơ quan quản lý dự báo nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng.
Nếu dữ liệu chỉ được nhập một lần rồi "nằm yên" trong hệ thống, không được cập nhật khi người dân đi khám, không hỗ trợ bác sĩ trong quá trình điều trị và không phục vụ quản lý thì hồ sơ điện tử chỉ mới hoàn thành phần "điện tử", chưa thực hiện được chức năng "hồ sơ sức khỏe". Đây chính là thách thức lớn nhất hiện nay.
Trong nhiều năm qua, TPHCM đã đầu tư đáng kể cho hạ tầng công nghệ thông tin của ngành y tế. Nhiều bệnh viện triển khai bệnh án điện tử, kê đơn điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và các phần mềm quản lý hiện đại. Tuy nhiên, dữ liệu sức khỏe của người dân vẫn còn phân tán ở nhiều hệ thống khác nhau.
Một người có thể khám tại bệnh viện tuyến quận (cũ), điều trị chuyên khoa ở bệnh viện tuyến thành phố, khám sức khỏe định kỳ tại doanh nghiệp, tiêm chủng ở trạm y tế và thực hiện xét nghiệm tại cơ sở tư nhân. Nếu các dữ liệu này chưa được kết nối đồng bộ thì bác sĩ rất khó có được cái nhìn toàn diện về tình trạng sức khỏe của người bệnh.
Việc phải khai báo thông tin nhiều lần, làm lại một số xét nghiệm hoặc không tiếp cận được tiền sử điều trị không chỉ gây bất tiện cho người dân mà còn làm giảm hiệu quả khám chữa bệnh.
Khi y tế cơ sở thực sự trở thành "người quản gia sức khỏe"
Một HSSKĐT chỉ thực sự có giá trị khi được cập nhật liên tục. Thực tế hiện nay cho thấy vẫn còn tình trạng hồ sơ được tạo lập nhưng thiếu thông tin hoặc chậm cập nhật. Những thay đổi về bệnh lý, kết quả xét nghiệm, thuốc đang sử dụng, tiền sử dị ứng, tình trạng tiêm chủng hoặc các chỉ số sức khỏe định kỳ chưa phải lúc nào cũng được bổ sung đầy đủ.
Trong khi đó, chăm sóc sức khỏe là một quá trình động. Mỗi lần khám bệnh đều tạo ra dữ liệu mới và chính những dữ liệu ấy giúp bác sĩ theo dõi diễn biến bệnh, đánh giá hiệu quả điều trị và dự báo nguy cơ trong tương lai. Nếu thông tin không được cập nhật thường xuyên thì hồ sơ sẽ nhanh chóng trở nên lạc hậu.
Một trong những hạn chế đáng chú ý là nhiều người dân chưa biết mình đã có HSSKĐT hay chưa, hoặc chưa hiểu hồ sơ đó mang lại lợi ích gì. Không ít người vẫn xem đây là công việc của ngành y tế, trong khi bản chất HSSKĐT là tài sản dữ liệu của chính người dân. Khi người dân chưa chủ động sử dụng hồ sơ để theo dõi sức khỏe, cập nhật thông tin hoặc chia sẻ với bác sĩ trong quá trình khám chữa bệnh thì hiệu quả của hệ thống sẽ bị hạn chế.
Ở nhiều quốc gia, bác sĩ gia đình và y tế ban đầu chính là lực lượng cập nhật HSSKĐT thường xuyên nhất. Đối với TPHCM, khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và hệ thống trạm y tế từng bước được củng cố, đây là thời điểm thuận lợi để nâng cao vai trò của y tế cơ sở. Mỗi trạm y tế không chỉ khám chữa bệnh ban đầu mà còn cần quản lý hồ sơ sức khỏe của người dân trên địa bàn, cập nhật dữ liệu định kỳ, theo dõi bệnh mạn tính, quản lý tiêm chủng, chăm sóc người cao tuổi và phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ.
Khi y tế cơ sở thực sự trở thành "người quản gia sức khỏe", HSSKĐT mới phát huy đúng giá trị.
Liên thông dữ liệu phải trở thành nguyên tắc
Muốn HSSKĐT hoạt động hiệu quả, điều quan trọng nhất là dữ liệu phải được kết nối. Các bệnh viện công lập, cơ sở y tế tư nhân, phòng khám, trung tâm xét nghiệm, cơ sở tiêm chủng, hệ thống bảo hiểm y tế và các nền tảng y tế số cần sử dụng các chuẩn dữ liệu thống nhất để thông tin được chia sẻ an toàn, đúng quy định. Mỗi lần người dân sử dụng dịch vụ y tế, hồ sơ cần được cập nhật tự động, hạn chế việc nhập liệu nhiều lần và giảm nguy cơ sai sót. Liên thông dữ liệu không chỉ giúp bác sĩ điều trị chính xác hơn mà còn tạo nền tảng cho quản lý sức khỏe toàn dân.
Giá trị lớn nhất của HSSKĐT không nằm ở việc lưu trữ mà ở khả năng phân tích. Nếu dữ liệu được khai thác hiệu quả, ngành y tế có thể phát hiện sớm xu hướng gia tăng bệnh mạn tính, xác định khu vực có nguy cơ cao, dự báo nhu cầu tiêm chủng, sàng lọc ung thư hoặc xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp.
Đối với từng cá nhân, hệ thống có thể gửi nhắc nhở khám sức khỏe định kỳ, cảnh báo khi đến lịch tiêm vaccine, tái khám hoặc theo dõi các chỉ số bất thường. Đó chính là bước chuyển từ mô hình "chờ người bệnh đến khám" sang "chủ động chăm sóc sức khỏe".
Đương nhiên, càng nhiều dữ liệu được số hóa thì yêu cầu bảo mật càng cao. Thông tin sức khỏe là dữ liệu cá nhân đặc biệt quan trọng, cần được bảo vệ nghiêm ngặt. TPHCM cần tiếp tục đầu tư các giải pháp an toàn thông tin, xác thực nhiều lớp, mã hóa dữ liệu và kiểm soát chặt chẽ quyền truy cập. Song song đó, cần xây dựng quy trình rõ ràng về việc khai thác, chia sẻ và sử dụng dữ liệu, bảo đảm người dân biết ai được quyền truy cập thông tin của mình và trong phạm vi nào.
Hướng tới một "hồ sơ sống"
HSSKĐT sẽ chỉ phát huy giá trị khi trở thành một "hồ sơ sống", được cập nhật mỗi ngày, được sử dụng trong mỗi lần khám chữa bệnh và đồng hành cùng người dân trong suốt cuộc đời.
Đối với TP.HCM, nơi đang hướng đến xây dựng hệ thống y tế thông minh và trở thành trung tâm chăm sóc sức khỏe của khu vực, HSSKĐT cần được xem là hạ tầng chiến lược chứ không chỉ là một dự án công nghệ.
Muốn vậy, Thành phố cần đồng thời thực hiện nhiều giải pháp: hoàn thiện hạ tầng số, liên thông dữ liệu giữa các cơ sở y tế, phát huy vai trò của y tế cơ sở trong quản lý hồ sơ, nâng cao nhận thức của người dân, bảo đảm an toàn dữ liệu và khai thác hiệu quả nguồn thông tin phục vụ phòng bệnh, điều trị và quản trị hệ thống.
Khi mỗi người dân có một hồ sơ sức khỏe đầy đủ, được cập nhật liên tục và có thể sử dụng ở bất kỳ cơ sở y tế nào, lợi ích mang lại sẽ không chỉ là giảm thủ tục hay tiết kiệm thời gian. Quan trọng hơn, đó là nền tảng để chuyển từ mô hình y tế thiên về chữa bệnh sang mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động, liên tục và cá thể hóa.
Một HSSKĐT được "đánh thức" đúng cách sẽ trở thành người bạn đồng hành của mỗi công dân và là nguồn dữ liệu quý giá giúp TPHCM xây dựng các chính sách y tế chính xác, kịp thời, hướng tới mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn dân một cách hiệu quả, công bằng và bền vững.
