Âm vang Mã La giữa sân trường vùng cao Khánh Hòa

Sân chơi lành mạnh, gìn giữ bản sắc văn hóa

Những ngày giữa tháng 4/2026, phóng viên Báo Sức khỏe và Đời sống tìm về Trường Phổ thông Dân tộc bán trú (PTDTBT) Trung học cơ sở (THCS) Phước Hà, ở xã Phước Hà (tỉnh Khánh Hòa). Từ xa chúng tôi đã nghe âm vang rộn ràng tiếng nhạc cụ Mã La giữa sân trường.

Trong trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu của đồng bào Raglai, các em học sinh trong đội Mã La của Trường PTDTBT THCS Phước Hà tự tin biểu diễn những giai điệu trầm bổng, nhịp nhàng.

Sự thuần thục trong từng động tác, sự nâng niu nhạc cụ và thái độ nghiêm túc khi biểu diễn cho thấy nỗ lực không nhỏ của nhà trường và các nghệ nhân trong việc đưa Mã La vào trường học, góp phần giữ gìn và bảo tồn nhạc cụ Mã La nói riêng và văn hóa truyền thống của người Raglai nói chung.

Em Pi Năng Thị Khiếm (lớp 8/1, thành viên Đội Ma La) chia sẻ: "Khi tham gia vào đội Mã La của trường, em và các bạn hiểu đây là nhạc cụ truyền thống quý báu của dân tộc mình nên đã cố gắng học để góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của người Raglai".

Còn em Bùi Trà Nguyên Giáp (lớp 7/1) cho biết: "Mã La là một nhạc cụ nhìn đơn giản, nhưng để sử dụng tốt lại không dễ. Để có thể đánh ra những giai điệu trầm bổng, chúng em phải chăm chỉ luyện tập, đặt tâm huyết và đam mê vào nó".

Là một trong những ngôi trường vùng cao duy trì và phát triển sôi nổi các hoạt động bảo tồn nhạc cụ Mã La tại địa phương, Ban Giám hiệu Trường PTDTBT THCS Phước Hà đã có nhiều phương pháp đưa nhạc cụ Mã La đến với học sinh như: Tổ chức các cuộc thi đánh Mã La, mời các nghệ nhân đánh Mã La ở địa phương về trường hướng dẫn kỹ thuật sử dụng nhạc cụ, xây dựng các câu lạc bộ, đội, nhóm đánh Mã La tại trường để tập luyện…

Thầy giáo Đàng Quang Vinh - Tổng Phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh Trường PTDTBT THCS Phước Hà chia sẻ, việc học nhạc cụ Mã La được nhà trường duy trì từ hơn 10 năm nay, việc học bắt đầu vào ngày thứ Ba và thứ Năm hàng tuần.

"Sau hơn 10 năm triển khai, việc dạy nhạc cụ Mã La cho học sinh không chỉ tạo nên nét mới trong đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc Raglai, mà còn tạo sân chơi lành mạnh nhằm ngăn chặn các văn hóa độc hại, những hiện tượng tiêu cực len lỏi vào trường học".

"Người bạn tâm giao" của đồng bào RagLai

Theo nghệ nhân Tà Thía Panh (xã Phước Hà), Mã La được ví là vật thiêng, là người bạn tâm giao không thể thiếu trong đời sống văn hóa, sinh hoạt cộng đồng của đồng bào Raglai.

Thông qua nhạc điệu của Mã La, người biểu diễn nhạc cụ bày tỏ lòng biết ơn các vị thần núi, thần đất đã phù hộ cho dân làng có những mùa màng bội thu, lúa bắp đầy kho; tinh thần đoàn kết nỗ lực vượt qua khó khăn của người Raglai chăm lo sản xuất hướng tới cuộc sống no ấm; thể hiện lòng biết ơn ông bà, cha mẹ, tộc họ, xóm làng giúp con cháu có cuộc sống bình an, học hành tiến bộ…

Được biết, vào năm học 2014 - 2015, đội Mã La của Trường PTDTBT THCS Phước Hà chỉ có khoảng 15 học sinh đăng ký tham gia, nhưng đến nay đã phát triển hơn 50 thành viên. Với niềm đam mê, năng khiếu cùng quá trình bồi dưỡng, nhiều em trong đội đã trở thành hạt nhân nòng cốt của địa phương tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ do các cấp, ngành tổ chức.

Rời sân trường vùng cao, âm thanh Mã La vẫn vang vọng như một lời nhắc nhở về giá trị bền vững của văn hóa dân tộc.

Giữa nhịp sống hiện đại, những tiếng "tìn toon" mộc mạc ấy không chỉ giữ gìn bản sắc Raglai, mà còn nuôi dưỡng tâm hồn, định hình nhân cách cho thế hệ trẻ nơi vùng cao Khánh Hòa.

Người nông dân say mê chế tác nhạc cụ dân tộc

Đồng bào dân tộc Thái ở xã Thanh Nưa, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên luôn nhắc đến cái tên Lò Văn Ơn như một vật báu với niềm tự hào và sự trân trọng. Bởi ông là người tạo nên những âm thanh đặc trưng của núi rừng Tây Bắc.