Từ Ukraine đến Trung Đông, loại vũ khí giá rẻ này đang thay đổi cách chiến sự vận hành, đồng thời phơi bày những điểm yếu nghiêm trọng trong hệ thống phòng không của Mỹ cùng các đồng minh.
Ukraine đãangtrở thành quốc gia hàng đầu thế giới trong việc phòng thủ UAV tấn công. (Nguồn: BI)
Vũ khí rẻ tiền nhưng gây áp lực khổng lồ
Những chiếc UAV kiểu Shahed do Iran phát triển có giá chỉ khoảng 20.000–50.000 USD, nhưng lại có thể bay xa tới 2.000 km và mang theo lượng thuốc nổ đủ để phá hủy các mục tiêu quan trọng. Dù không hiện đại, chúng lại cực kỳ nguy hiểm nhờ khả năng sản xuất hàng loạt và tấn công theo bầy.
Trong vài tuần đầu xung đột, Iran đã phóng hàng nghìn UAV loại này khắp Trung Đông, đánh vào nhiều mục tiêu từ căn cứ quân sự đến hạ tầng năng lượng. Một số vụ tấn công thậm chí xảy ra gần các khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt, cho thấy hệ thống phòng không hiện đại không phải lúc nào cũng đủ hiệu quả.
Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở sức công phá, mà ở khả năng duy trì nhịp độ tấn công dày đặc. Khi UAV được phóng gần như mỗi ngày, các hệ thống phòng thủ đắt tiền nhanh chóng rơi vào thế quá tải.
Bài toán kinh tế khiến phòng không 'đuối sức'
Một trong những vấn đề lớn nhất là sự mất cân bằng chi phí. Để bắn hạ một UAV giá vài chục nghìn USD, nhiều quốc gia phải sử dụng tên lửa đánh chặn trị giá hàng triệu USD như Patriot. Điều này khiến phòng không trở thành "cuộc chơi đốt tiền" không bền vững.
Không chỉ vậy, mỗi hệ thống phòng không đều có giới hạn đạn sẵn sàng. Một đợt tấn công bằng hàng chục hoặc hàng trăm UAV có thể nhanh chóng làm cạn kiệt kho tên lửa, mở đường cho các đợt tấn công tiếp theo.
Các chiến dịch gần đây cho thấy Mỹ đang phải tiêu tốn lượng lớn tên lửa đánh chặn và liên tục điều chuyển hệ thống phòng không giữa các khu vực. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến Trung Đông mà còn gây áp lực lên khả năng phòng thủ của châu Âu.
Ukraine: Nơi tìm ra lời giải thực tế
Trong khi nhiều quốc gia còn loay hoay, Ukraine lại trở thành "phòng thí nghiệm chiến sự" cho các giải pháp chống UAV hiệu quả.
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tên lửa đắt đỏ, Ukraine xây dựng một hệ thống phòng thủ nhiều tầng. Đáng chú ý nhất là việc sử dụng UAV đánh chặn giá rẻ, chỉ khoảng 5.000 USD, để loại bỏ các mục tiêu trên không. Những hệ thống này hiện có thể bắn hạ tới 70% UAV Shahed trên bầu trời Kiev.
Nguyên tắc rất đơn giản: dùng vũ khí rẻ để đánh chặn vũ khí rẻ. Nhưng để làm được điều đó, Ukraine phải kết hợp nhiều yếu tố, từ radar, cảm biến âm thanh, tác chiến điện tử đến trí tuệ nhân tạo, thành một mạng lưới thống nhất.
Điểm mấu chốt không nằm ở một loại vũ khí riêng lẻ, mà ở cách tất cả được tích hợp thành một hệ sinh thái phòng thủ hoàn chỉnh.
Cả hai bên trong chiến sự đều liên tục cải tiến. UAV ngày càng bay cao hơn, nhanh hơn và khó bị gây nhiễu hơn. Đáp lại, các hệ thống đánh chặn cũng phải nâng cấp liên tục, thậm chí chỉ trong vài tuần.
Trong khi đó, các công nghệ mới như UAV điều khiển bằng dây cáp, miễn nhiễm với gây nhiễu điện tử, hay hệ thống tự động hóa và AI đang khiến cuộc chiến trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.
Để giải quyết bài toán chi phí, nhiều chuyên gia cho rằng vũ khí năng lượng định hướng như laser hoặc vi sóng công suất cao có thể là chìa khóa. Những hệ thống này có chi phí mỗi lần bắn thấp hơn nhiều và có thể đối phó với số lượng lớn UAV cùng lúc.
Tuy nhiên, các công nghệ này vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và chưa thể thay thế hoàn toàn các hệ thống hiện tại.
Điều rõ ràng nhất trong cuộc xung đột này là: ưu thế công nghệ truyền thống không còn đảm bảo chiến thắng. Những đội quân được thiết kế để đối phó với máy bay chiến đấu và tên lửa giờ đây lại gặp khó trước các UAV giá rẻ nhưng số lượng áp đảo.
