Thanh niên là trung tâm của phát triển bền vững
Như Sức khoẻ & Đời sống đã đưa tin, sáng 10/7, tại Hưng Yên, Bộ Y tế phối hợp với UBND tỉnh Hưng Yên và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tổ chức Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới 11/7 với chủ đề "Chung tay hiện thực khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng".
Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, Ngày Dân số Thế giới năm nay diễn ra trong bối cảnh thế giới đang trải qua nhiều biến động sâu sắc về kinh tế, xã hội, môi trường, khoa học - công nghệ và nhân khẩu học.
Quang cảnh lễ mit tinh.
Theo Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc, người trẻ hiện là nhóm dân số đông đảo nhất trong lịch sử nhân loại, đồng thời là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Vì vậy, chủ đề của Ngày Dân số Thế giới năm 2026 được lựa chọn là "Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng", nhằm khẳng định vai trò trung tâm của thế hệ trẻ trong quá trình phát triển.
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, thanh niên ngày nay có điều kiện tốt hơn về chăm sóc sức khỏe, giáo dục và ngày càng được trang bị nhiều kiến thức, kỹ năng để tham gia phát triển đất nước. Tuy nhiên, ở nhiều nơi trên thế giới cũng như tại Việt Nam, người trẻ vẫn đang đối mặt với không ít rào cản trong tiếp cận giáo dục, việc làm, dịch vụ chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe sinh sản và cơ hội tiếp cận công nghệ số.
"Để thanh niên phát huy năng lực, thực hiện các lựa chọn của mình và tham gia đầy đủ vào đời sống xã hội, việc bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng, không bị phân biệt đối xử đối với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản là điều kiện then chốt giúp mỗi quốc gia khai thác hiệu quả tiềm năng dân số và phát triển nhanh, bền vững", Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nói.
Bốn thách thức lớn đặt ra đối với công tác dân số
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, Việt Nam hiện có gần 70 triệu người trong độ tuổi từ 15-64, đang ở thời kỳ cơ cấu dân số vàng - cơ hội quan trọng để đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu.
Tuy nhiên, cùng với lợi thế đó, công tác dân số đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn.
Thứ nhất là xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ngày càng phổ biến ở giới trẻ. Tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt Nam liên tục tăng trong những năm gần đây, kéo theo tình trạng sinh con muộn và mức sinh giảm thấp.
Hiện nay, mức sinh của Việt Nam chỉ còn 1,93 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế là 2,1 con/phụ nữ. Thậm chí nhiều địa phương chỉ đạt khoảng 1,7 con/phụ nữ.
"Nếu không có những giải pháp căn cơ để duy trì mức sinh thay thế thì trong tương lai không chỉ là già hóa dân số mà Việt Nam sẽ trở thành quốc gia có dân số già", Thứ trưởng cảnh báo.
Thứ hai là mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao.
Năm 2025, tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam đạt 112,3 bé trai trên 100 bé gái, cao hơn nhiều so với ngưỡng cân bằng tự nhiên từ 104-106 bé trai trên 100 bé gái.
Theo Thứ trưởng, tình trạng này nếu kéo dài sẽ gây nhiều hệ lụy về xã hội như mất cân đối cơ cấu dân số, gia tăng tình trạng nam giới khó kết hôn, nguy cơ buôn bán phụ nữ và trẻ em gái, bạo lực giới và nhiều vấn đề xã hội khác.
Thứ ba là chất lượng dân số vẫn còn nhiều hạn chế.
Mang thai và sinh con ở tuổi vị thành niên vẫn ở mức cao; tỷ lệ tảo hôn tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số tuy giảm nhưng vẫn khoảng 15%; chiều cao, thể lực của thanh niên Việt Nam đã được cải thiện nhưng chưa đáp ứng kỳ vọng.
Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.
Thứ tư là già hóa dân số diễn ra với tốc độ rất nhanh.
Theo Thứ trưởng, nếu năm 2024 cứ hai trẻ em mới có một người cao tuổi thì khoảng 50 năm tới, cứ hai trẻ em sẽ có tới bốn người cao tuổi.
Già hóa dân số không chỉ đặt ra yêu cầu phải chăm sóc người cao tuổi tốt hơn mà còn tạo áp lực rất lớn lên lực lượng lao động trẻ, hệ thống an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên và các đại biểu tại lễ mít tinh.
Luật Dân số mở ra cách tiếp cận mới: Từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, thời gian qua công tác dân số tiếp tục ghi nhận nhiều dấu mốc quan trọng về hoàn thiện thể chế.
Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số, đồng thời phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.
Chính phủ cũng đã ban hành các nghị định hướng dẫn thi hành, Bộ Y tế ban hành các thông tư và kế hoạch triển khai nhằm đưa Luật Dân số nhanh chóng đi vào cuộc sống.
Theo Thứ trưởng, điểm mới quan trọng của Luật Dân số là chuyển trọng tâm từ chính sách dân số - kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, với bốn nhóm chính sách lớn.
Đó là: Duy trì mức sinh thay thế; Giảm mất cân bằng giới tính khi sinh; Thích ứng với già hóa dân số; Nâng cao chất lượng dân số.
Trong đó, nâng cao chất lượng dân số không chỉ dừng lại ở việc cải thiện thể lực, chiều cao hay cân nặng mà còn hướng tới phát triển toàn diện trí tuệ, kỹ năng và chất lượng nguồn nhân lực.
Theo Thứ trưởng, đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho kỷ nguyên phát triển mới.
"Ngay từ bậc mầm non, tiểu học cần từng bước đưa ngoại ngữ và công nghệ số vào giáo dục để chuẩn bị cho thế hệ trẻ trở thành lực lượng chủ nhân của đất nước trong tương lai", Thứ trưởng nhấn mạnh.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên và đại diện tuổi trẻ Hưng Yên tại lễ mít tinh.
Thích ứng với già hóa dân số và đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác dân số
Theo lãnh đạo Bộ Y tế, thích ứng với già hóa dân số cần được nhìn nhận ở hai góc độ. Một mặt, phải tăng cường hệ thống chăm sóc người cao tuổi thông qua phát triển bệnh viện lão khoa, khoa lão tại các bệnh viện đa khoa; mở rộng các mô hình chăm sóc tại nhà, chăm sóc cộng đồng, chăm sóc ban ngày và nội trú; xây dựng các câu lạc bộ người cao tuổi và bảo đảm tốt chính sách an sinh xã hội.
Mặt khác, già hóa dân số cũng mở ra cơ hội phát triển "kinh tế bạc", hình thành nhiều ngành nghề, dịch vụ mới liên quan đến chăm sóc sức khỏe, tạo việc làm và thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực chuyên ngành.
Bên cạnh đó, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho rằng chuyển đổi số sẽ tạo bước đột phá trong công tác dân số thời gian tới.
Nếu trước đây cộng tác viên dân số phải trực tiếp đến từng hộ gia đình để thống kê và truyền thông thì hiện nay, với điện thoại thông minh và các nền tảng số, việc tư vấn, truyền thông có thể thực hiện từ xa.
"Trước đây một buổi sáng cộng tác viên chỉ tiếp cận được vài hộ dân thì nay, nhờ công nghệ số, có thể truyền thông, tư vấn cho hàng trăm hộ trong cùng khoảng thời gian", Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên chia sẻ.
Tạo điều kiện để thanh niên hiện thực hóa khát vọng
Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, chủ đề Ngày Dân số Thế giới năm nay hoàn toàn phù hợp với chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước trong việc phát huy vai trò của thanh niên.
Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thanh niên không chỉ là lực lượng lao động chủ lực trong tương lai mà còn là lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và xây dựng xã hội văn minh.
Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, ban hành nhiều cơ chế, chính sách để tạo điều kiện cho thanh niên học tập, lập nghiệp và cống hiến.
Tuổi trẻ Hưng Yên mit tinh hưởng ứng Ngày Dân số thế giới.
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị Cục Dân số tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và địa phương triển khai hiệu quả Luật Dân số; đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác dân số; nâng cao chất lượng dự báo và xây dựng chính sách thích ứng với những biến đổi nhân khẩu học.
Đồng thời, đề nghị các bộ, ngành, địa phương tiếp tục quan tâm bố trí nguồn lực cho công tác dân số; đẩy mạnh tuyên truyền để chuyển đổi nhận thức của cán bộ, đảng viên và người dân về dân số và phát triển.
Bộ Y tế cũng mong muốn Liên Hợp Quốc, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc cùng các tổ chức quốc tế tiếp tục đồng hành, hỗ trợ Việt Nam về kỹ thuật, tài chính và chia sẻ kinh nghiệm trong triển khai Luật Dân số và ứng phó với các thách thức dân số mới.
Khẳng định vai trò của thế hệ trẻ đối với tương lai đất nước, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh: "Trước sứ mệnh lịch sử vẻ vang mà thế hệ trẻ Việt Nam đang gánh vác trên vai, mỗi thanh niên cần nhận thức sâu sắc vai trò của mình. Sinh con và nuôi dạy con tốt không chỉ góp phần xây dựng gia đình hạnh phúc mà còn đóng góp cho một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng trong tương lai."
