Trước thực tế đó, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 3990 Ban hành Kế hoạch thực hiện hành động, Kế hoạch hành động quốc gia về Tăng trưởng xanh giai đoạn 2025 - 2030 của Bộ Y tế để vừa giảm thiểu carbon, tối ưu hóa tài nguyên, vừa xây dựng hệ thống y tế hiện đại, thông minh và thích ứng bền vững với biến đổi khí hậu.
Áp lực toàn cầu và yêu cầu chuyển dịch "xanh" đối với hệ thống y tế
Biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức lớn nhất của nhân loại trong thế kỷ 21. Trước những áp lực khốc liệt về ô nhiễm và suy thoái môi trường, thế giới đang trải qua cuộc chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống sang nền kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Việc theo dõi, cắt giảm phát thải khí nhà kính và tận dụng tối đa tài nguyên không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành trách nhiệm bắt buộc của mọi quốc gia, ngành nghề và tổ chức.
Tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu COP26 với sự tham gia của 197 quốc gia, hàng loạt cam kết lịch sử đã được đưa ra nhằm giới hạn mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở mức 1,5°C theo Thỏa thuận Paris. Cùng với cộng đồng quốc tế, Việt Nam đã đưa ra tuyên bố mạnh mẽ: đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, giảm 30% lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030, đồng thời chuyển dịch năng lượng và bảo vệ tài nguyên rừng. Để hiện thực hóa mục tiêu quốc gia này, mọi ngành kinh tế - xã hội đều phải xây dựng kế hoạch hành động cụ thể, và y tế không thể là ngoại lệ.
Thực tế cho thấy, ngành y tế toàn cầu đóng góp khoảng 4,6% tổng lượng phát thải khí nhà kính thế giới. Lượng phát thải này bắt nguồn trực tiếp từ việc tiêu thụ năng lượng quy mô lớn tại các bệnh viện, quy trình vận hành liên tục 24/7, việc xử lý rác thải nguy hại khổng lồ và chuỗi cung ứng dược phẩm, thiết bị y tế.
Tại Việt Nam, hệ thống y tế hiện sở hữu khoảng 51.962 cơ sở công lập và ngoài công lập. Dù chưa có số liệu thống kê chính thức toàn quốc về phát thải khí nhà kính trong ngành, việc vận hành hàng chục nghìn cơ sở này mỗi ngày đang đặt ra gánh nặng không nhỏ lên môi trường nếu không có giải pháp quản lý xanh hóa kịp thời.
Không gian xanh tại BV Việt Nam Thụy Điển Uông Bí (ảnh BVCC)
Xây dựng Kế hoạch hành động Tăng trưởng xanh: Nền tảng cho y tế hiện đại và thông minh
Tăng trưởng xanh trong y tế không đơn thuần là trồng thêm cây xanh trong khuôn viên bệnh viện, mà là một chiến lược phát triển bền vững toàn diện. Bản chất của chiến lược này là giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, giảm chi phí vận hành và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân. Để chuyển đổi thành công, ngành y tế cần một Kế hoạch hành động tổng thể, tập trung vào các trụ cột cốt lõi sau:
Giảm tác động môi trường và tối ưu hóa tài nguyên: Các cơ sở y tế cần đẩy mạnh chuyển dịch sang sử dụng năng lượng tái tạo (như năng lượng mặt trời mái nhà), cải thiện hệ thống chiếu sáng tự nhiên và thông gió tiết kiệm điện. Việc quản lý rác thải y tế an toàn, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn để tái chế, tái sử dụng các vật liệu thân thiện với môi trường cũng như tiết kiệm tài nguyên nước là những bước đi thiết thực để hạ thấp phát thải carbon trong suốt vòng đời sản phẩm y tế.
Phát triển cơ sở hạ tầng bền vững: Quy hoạch và xây dựng các bệnh viện mới theo tiêu chuẩn công trình xanh giúp giảm thiểu tiêu thụ năng lượng vận hành, tạo môi trường điều trị trong lành, an toàn cho cả bệnh nhân lẫn nhân viên y tế.
Đẩy mạnh ứng dụng Y tế thông minh và giải pháp chuyển đổi số: Chuyển đổi số chính là đòn bẩy thúc đẩy tăng trưởng xanh. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp hình thành một hệ sinh thái y tế toàn diện:
Phòng bệnh thông minh: Ứng dụng thiết bị thông minh và công nghệ dữ liệu để theo dõi, dự báo và ngăn ngừa dịch bệnh từ sớm, giảm bớt gánh nặng điều trị nội trú.
Khám, chữa bệnh thông minh & Telemedicine: Mở rộng dịch vụ y tế từ xa giúp người dân ở vùng sâu vùng xa tiếp cận dịch vụ chất lượng cao mà không cần di chuyển, qua đó giảm phát thải từ giao thông. Quản trị y tế thông minh & MEDMS: Số hóa hoàn toàn hồ sơ, thủ tục giúp giảm tối đa tài nguyên giấy. Đồng thời, việc triển khai Hệ thống quản lý thông tin dữ liệu môi trường y tế (MEDMS) cho phép kết nối, giám sát dữ liệu phát thải và quản lý môi trường y tế trên phạm vi toàn quốc.
Mua sắm công xanh: Ưu tiên sử dụng ngân sách nhà nước để đấu thầu, mua sắm các sản phẩm, dược phẩm, thiết bị y tế thân thiện với môi trường, thúc đẩy chuỗi cung ứng xanh trong toàn ngành.
Bên cạnh đó, công tác đào tạo, nâng cao nhận thức cho đội ngũ y bác sĩ và cộng đồng về thực hành sống xanh, bảo vệ môi trường trong hoạt động khám chữa bệnh đóng vai trò quyết định sự thành công lâu dài của chiến lược.
Xây dựng Kế hoạch hành động tăng trưởng xanh ngành y tế không chỉ giúp Việt Nam thực hiện cam kết quốc tế về giảm phát thải, mà quan trọng hơn, đó là con đường duy nhất để bảo vệ môi trường sống, nâng cao sức khỏe cộng đồng một cách chủ động và bền vững.