Sớm hoàn thiện khung kiến trúc quốc gia số thống nhất dữ liệu quốc gia

Công nghệ lan truyền với tốc độ nhanh chưa từng có

Tại Diễn đàn Tương lai Khoa học công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số Quốc gia 2026 diễn ra chiều 4/10, các chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp đã cùng làm rõ bức tranh toàn cảnh về xu hướng công nghệ toàn cầu.

Theo Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, thế giới đang trải qua sự hội tụ mạnh mẽ của nhiều công nghệ mới với tốc độ lan truyền nhanh chưa từng có. Điển hình như công nghệ ChatGPT chỉ mất 6 tháng để đóng góp 50% lưu lượng tại các nước có thu nhập trung bình. Xu hướng phát triển hiện nay chứng kiến sự phân cực rõ nét về chủ quyền AI giữa các quốc gia làm chủ mô hình, kiểm soát chuỗi giá trị và các quốc gia tập trung khai thác, ứng dụng AI tại biên. Đồng thời, chuyển đổi kép kết hợp giữa xanh hóa và số hóa, cùng sự hội tụ giữa sinh học với AI, robot và vật liệu mới đang trở thành động lực tăng trưởng chính.

Tại Việt Nam, đổi mới sáng tạo không chỉ dừng lại ở nghiên cứu phát triển theo chiều sâu khoa học mà còn thể hiện sinh động qua các phương thức tiếp cận thực tiễn. Nhiều doanh nghiệp nội địa đã ứng dụng xuất sắc tư duy đổi mới tích hợp và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Ông Nguyễn Mai Dương, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo cho biết, diễn đàn hôm nay được thiết kế mang tính liên kết chặt chẽ các nội dung tập trung vào 3 trụ cột: khoa học, công nghệ-  đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Thứ nhất, nghiên cứu phát triển công nghệ, công nghệ chiến lược - từ năng lực làm chủ đến ứng dụng, thương mại hóa và lan tỏa công nghệ. Chúng ta sẽ trao đổi về năng lực trí tuệ nhân tạo quốc gia; làm chủ công nghệ lõi, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm công nghệ chiến lược; và đặc biệt là khai thác, thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ để đưa kết quả nghiên cứu và công nghệ trở thành tài sản, sản phẩm và giá trị thị trường. Chuỗi liên kết cần được nhìn nhận thống nhất: lựa chọn đúng công nghệ, làm chủ công nghệ, bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ, đưa công nghệ vào sản xuất, thị trường và mở rộng ứng dụng.

Thứ hai, Đổi mới sáng tạo - Từ phát triển các thành tố của hệ sinh thái đến hành động, kết quả và mô hình có thể nhân rộng. Doanh nghiệp phải thực sự trở thành chủ thể trung tâm của đổi mới sáng tạo; viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức trung gian, nhà đầu tư và cơ quan quản lý cần hình thành các cơ chế hợp tác thực chất. Các tham luận về doanh nghiệp thực hiện đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và công cụ đo lường sẽ giúp nhận diện những mô hình có hiệu quả, giải pháp thúc đẩy các chủ thể cùng hành động và điều kiện để kết quả được lan tỏa.

Thứ ba, chuyển đổi số quốc gia - Từ khung kiến trúc số đến dữ liệu, hạ tầng dùng chung và nền tảng cho hành động ở quy mô quốc gia. Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số theo Quyết định số 1425/QĐ-TT ngày 29/7/2026, hạ tầng dữ liệu và AI, hạ tầng số tin cậy. Đây là nền tảng để kết nối dữ liệu, tri thức, năng lực tính toán và các chủ thể; rút ngắn chu kỳ nghiên cứu - thử nghiệm - ứng dụng; đồng thời tạo điều kiện để các kết quả đổi mới sáng tạo được mở rộng trong ngành, địa phương và toàn quốc.

Ba trụ cột này không thể tách rời nhau. Công nghệ chiến lược tạo ra năng lực mới; đổi mới sáng tạo tạo cơ chế và mạng lưới để biến năng lực đó thành sản phẩm, giá trị và kinh nghiệm thực tiễn; chuyển đổi số tạo hạ tầng để các kết quả được kết nối, mở rộng và lan tỏa nhanh hơn.

Sớm hoàn thành khung kiến trúc tổng thể quốc gia số

Để tạo môi trường kết nối đồng bộ cho toàn bộ hệ thống chính trị, đại diện Cục Chuyển đổi số Quốc gia trình bày chi tiết về Khung Kiến trúc tổng thể Quốc gia số phiên bản 1.0, được ban hành theo Quyết định số 1425/QĐ-TTg ngày 29/7/2026. Khung kiến trúc được coi là "bản thiết kế tổng thể" nhằm giải quyết triệt để tình trạng đầu tư phân tán, dữ liệu manh mún và báo cáo thủ công.

Mô hình khái quát của khung bao gồm cấu trúc 4 lớp (Kênh tương tác và đo lường hiệu quả; Ứng dụng và nghiệp vụ dùng chung; Dữ liệu và nền tảng lõi; Hạ tầng số và an ninh mạng dùng chung) cùng 4 thành phần xuyên suốt.

Khung kiến trúc mới xác lập ba điểm cải tiến cốt lõi: ưu tiên kế thừa và dùng chung thành phần hiện có thay vì xây mới tràn lan; quán triệt nguyên tắc lấy dữ liệu làm trung tâm (Data-centric) và ưu tiên ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI First) ngay từ khâu thiết kế; đồng thời chuyển dịch từ quản lý tài liệu sang quản trị, giám sát sự tuân thủ bằng dữ liệu thực tế xuyên suốt vòng đời đầu tư.

Theo hướng dẫn tại Công văn 7234/BKHCN-CĐSQG và chỉ đạo của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương phải hoàn thành rà soát thành phần hiện có trước ngày 30/11/2026 và hoàn thành xây dựng, ban hành Khung kiến trúc số thuộc thẩm quyền trước ngày 29/01/2027. Trong đó, cấp xã sẽ không xây dựng khung riêng mà tích hợp trực tiếp vào Khung kiến trúc số cấp tỉnh.

Cụ thể hóa việc đưa công nghệ vào giải quyết các bài toán quốc gia và doanh nghiệp, đại diện Tập đoàn Phenikaa (Phenikaa-X) đã giới thiệu những bước tiến vượt bậc trong việc làm chủ công nghệ lõi và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Vận hành theo mô hình "3 Nhà" kết hợp giữa Tập đoàn, Trường Đại học Phenikaa và các Trung tâm nghiên cứu, Phenikaa-X đã làm chủ toàn bộ chuỗi công nghệ từ phương tiện tự hành, thiết bị bay không người lái (Drone), Robot thông minh cho đến các giải pháp AI Agent.

Theo ông Lê Quang Hiệp, đại diện Công ty Phenikaa X, thuộc Đại học Phenikaa, ở mảng phương tiện tự hành, đơn vị đã tự chủ các mô-đun công nghệ lõi như nhận thức môi trường dựa trên LiDAR và Camera, định vị chính xác dưới 10cm, lập bản đồ số HD 3D và điều khiển động lực học. Xe buýt mini tự hành SAE Cấp độ 4 do công ty phát triển đã thử nghiệm thành công với tổng quãng đường di chuyển tự hành đạt hơn 26.300 km tại các đô thị thông minh. Các sản phẩm khác như xe quét đường tự hành, xe tự hành khử khuẩn và vận chuyển trong trang trại chăn nuôi công nghiệp với tải trọng lên đến 4.000 kg cũng đã được triển khai thực tế.

Đối với công nghệ Drone, giải pháp "Drone-in-the-Box" vận hành tự động 24/7 kết hợp thị giác máy tính AI đã chứng minh hiệu quả vượt trội trong tuần tra rừng Kẻ Gỗ (Hà Tĩnh) và đánh giá thiệt hại thiên tai sau bão với tốc độ nhanh gấp 10 lần phương pháp truyền thống. Ở lĩnh vực Robotics, hệ sinh thái robot di động tự hành (AMR) và robot phục vụ dịch vụ đã thâm nhập thành công vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn như Samsung, các nhà máy FDI Nhật Bản và các bệnh viện tuyến đầu như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Xanh Pôn và Bệnh viện PhenikaaMec.

Sự kết hợp giữa chính sách kiến tạo của Nhà nước, việc ban hành các khung kiến trúc chuẩn hóa cùng tinh thần tự chủ công nghệ của cộng đồng doanh nghiệp chính là nền tảng vững chắc để Việt Nam bứt phá, xây dựng thành công nền kinh tế số độc lập, tự cường và phát triển bền vững.

Xác định rõ trách nhiệm đổi mới sáng tạo của từng bộ, từng ngành, từng địa phương

SKĐS - Mỗi địa phương phải đưa mục tiêu, nhiệm vụ và chỉ tiêu đổi mới sáng tạo vào kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực phụ trách.