UBND TPHCM vừa yêu cầu các sở, ngành, địa phương khẩn trương triển khai Nghị định số 231/2025/NĐ-CP về tuyển chọn, sử dụng Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cùng Nghị định số 249/2025/NĐ-CP về cơ chế, chính sách thu hút chuyên gia khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây được xem là bước đi mới trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của Thành phố.
Đáng chú ý, Thành phố không dừng ở việc phổ biến chính sách mà yêu cầu người đứng đầu các sở, ngành, UBND cấp xã trực tiếp chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện. Kết quả triển khai còn được đưa vào tiêu chí đánh giá, xếp loại người đứng đầu, qua đó hạn chế tình trạng chính sách chỉ nằm trên giấy.
Theo chỉ đạo, các đơn vị phải chủ động rà soát các chương trình, dự án, đề án trọng điểm để xác định nhu cầu tuyển chọn chuyên gia, kiến trúc sư trưởng; đồng thời tăng cường kết nối với nhà khoa học, chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế, ưu tiên những lĩnh vực công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - những lĩnh vực được kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng mới cho Thành phố.
Nhiều năm theo đuổi bài toán thu hút nhân tài
Thực tế, đây không phải lần đầu TPHCM đặt vấn đề thu hút người tài. Trong hơn một thập niên qua, Thành phố đã nhiều lần ban hành các chương trình tuyển dụng chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt; xây dựng các chính sách thu hút nhân lực cho khu vực công; triển khai cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 98 của Quốc hội; đồng thời đầu tư phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với hạt nhân là Khu Công nghệ cao, Khu đô thị sáng tạo phía Đông, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo và nhiều chương trình nghiên cứu khoa học.
Rời Nhật Bản sau nhiều năm học tập và nghiên cứu, TS.BS Nguyễn Thị Thu Thảo trở về Việt Nam, chọn TPHCM làm nơi công tác. Ảnh: NVCC.
Sau khi mở rộng không gian phát triển thông qua việc sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô TPHCM hiện nay lớn hơn đáng kể cả về dân số, diện tích, tiềm lực công nghiệp, khoa học - công nghệ và giáo dục. Điều này đồng nghĩa nhu cầu về đội ngũ chuyên gia trong quản trị đô thị, quy hoạch, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, y tế, giáo dục... cũng trở nên cấp thiết hơn trước.
Trong bối cảnh đó, UBND Thành phố đã ban hành Kế hoạch số 269/KH-UBND về triển khai thu hút chuyên gia, nhà khoa học, kiến trúc sư trưởng và người có tài năng đặc biệt. Lần triển khai các nghị định mới của Chính phủ được xem là bước tiếp theo nhằm cụ thể hóa kế hoạch này, với yêu cầu rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và rõ tiến độ thực hiện.
Không chỉ dừng ở tuyển dụng, Thành phố còn yêu cầu các cơ quan chủ động bố trí kinh phí, cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật, điều kiện làm việc và bảo đảm thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách cho chuyên gia. Đây là điểm cho thấy cách tiếp cận đang chuyển dần từ "mời về" sang "tạo điều kiện để làm việc hiệu quả".
Môi trường để phát huy năng lực là điều quan trọng
Dù luôn là địa phương đi đầu trong nhiều chính sách đổi mới, câu chuyện thu hút nhân tài của TPHCM nhiều năm qua vẫn chưa đạt kết quả tương xứng với kỳ vọng.
Không ít chương trình tuyển chọn chuyên gia từng ghi nhận số lượng ứng viên khiêm tốn hoặc có trường hợp sau thời gian ngắn đã rời khu vực công. Nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân không chỉ nằm ở thu nhập.
Trong bối cảnh khu vực tư nhân, các tập đoàn công nghệ và doanh nghiệp nước ngoài liên tục nâng mức đãi ngộ, khu vực công rất khó cạnh tranh chỉ bằng tiền lương. Điều người giỏi quan tâm nhiều hơn là quyền tự chủ chuyên môn, khả năng đưa ý tưởng vào thực tế, cơ chế sử dụng nhân lực minh bạch, thủ tục hành chính thông thoáng và một môi trường làm việc thực sự khuyến khích đổi mới sáng tạo. Nói cách khác, nếu chỉ thu hút mà chưa có cơ chế giữ chân thì nhân tài vẫn có thể dịch chuyển sang những nơi có điều kiện phát triển tốt hơn.
Bài học này không chỉ của riêng TPHCM mà cũng là kinh nghiệm của nhiều đô thị lớn trên thế giới. Chính sách đãi ngộ là điều kiện cần, nhưng môi trường để phát huy năng lực mới là điều kiện đủ.
Điểm đáng chú ý trong đợt triển khai lần này của Thành phố là trọng tâm không còn đặt vào tuyển dụng đại trà mà hướng tới những chương trình, dự án cụ thể.
Thay vì tuyển chuyên gia rồi mới tìm việc phù hợp, các sở, ngành được yêu cầu xác định trước nhu cầu từ từng đề án, từng công trình trọng điểm, sau đó mới tiến hành tìm kiếm nhân lực phù hợp. Cách làm này giúp chuyên gia nhìn thấy ngay vai trò, trách nhiệm và không gian cống hiến của mình.
Song song đó, việc ưu tiên thu hút chuyên gia trong các lĩnh vực công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, chuyển đổi số cũng phù hợp với định hướng phát triển của TPHCM trong giai đoạn mới, khi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng.
Việc đưa trách nhiệm thu hút nhân tài gắn với đánh giá người đứng đầu các cơ quan cũng được kỳ vọng tạo ra áp lực tích cực, hạn chế tình trạng triển khai mang tính hình thức. Đây là điểm mới so với nhiều chương trình trước đây khi trách nhiệm thường dừng ở cấp tham mưu là chính.
Đối với một đô thị quy mô lớn như TPHCM, bài toán nhân tài không chỉ là câu chuyện của ngành khoa học - công nghệ mà còn gắn với chất lượng quản trị đô thị, cải cách hành chính, phát triển y tế, giáo dục, giao thông, môi trường và chất lượng sống của người dân.
Nếu các chính sách mới được triển khai đồng bộ, cùng với việc tiếp tục cải thiện môi trường làm việc, trao quyền cho người có năng lực và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ sức hấp dẫn, TPHCM có thêm cơ sở để kỳ vọng thu hút được nhiều chuyên gia trong nước và quốc tế.
Bởi sau cùng, điều giữ chân người tài không chỉ là một lời mời hấp dẫn hay một mức đãi ngộ tốt, mà còn là niềm tin rằng những ý tưởng, tri thức và khát vọng cống hiến của họ sẽ được lắng nghe, được trao cơ hội và có thể tạo ra giá trị cho sự phát triển của Thành phố. Đó cũng là thước đo quan trọng nhất đối với hiệu quả của bất kỳ chính sách thu hút nhân tài nào trong giai đoạn phát triển mới.
