Xu hướng này đang đặt ra nhiều lo ngại khi AI chỉ có thể phân tích dựa trên dữ liệu người dùng cung cấp, trong khi chẩn đoán y khoa đòi hỏi thăm khám, xét nghiệm và đánh giá toàn diện.
Xung quanh vấn đề này, ThS.BS. Ngô Đức Hùng - Phó Trưởng Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội đã có những chia sẻ với Báo Sức khỏe và Đời sống về những rủi ro khi lạm dụng AI trong chăm sóc sức khỏe và cách sử dụng công nghệ này an toàn.
Nhiều người tự khám bênhh, kê thuốc bằng AI. Ảnh: Quỳnh Mai.
PV: Thưa bác sĩ, gần đây, nhiều người có xu hướng nhập triệu chứng vào AI để được chẩn đoán và thậm chí xin đơn thuốc. Bác sĩ đánh giá thế nào về thực trạng này?
ThS.BS. Ngô Đức Hùng: Những năm gần đây, AI là xu hướng phát triển giúp thay đổi một số hoạt động của xã hội. Nguyên tắc hoạt động của các hệ thống AI hiện tại là nhặt từ khóa để đối chiếu nguồn dữ liệu không lồ mà nó có. Do vậy, AI hoạt động có hiệu quả hay không không chỉ phụ thuộc vào nguồn dữ liệu chuẩn mà nó có, mà còn phụ thuộc vào cách thức chúng ta cung cấp dữ liệu, từ khóa cho nó.
Trong y khoa có 2 khái niệm khác nhau là vấn đề bệnh và bệnh, mặc dù đời sống hàng ngày chúng ta thường đánh đồng chúng là một. Vấn đề bệnh là phản ứng, cảm nhận và trải nghiệm chủ quan của người bệnh và mang tính cá nhân. Cùng 1 bệnh nhưng trải nghiệm mỗi người một khác.
Khi đi khám bệnh, bác sĩ sẽ dựa trên mô tả trải nghiệm cá nhân này, loại bỏ bớt các yếu tố nhiễu để chuyển chúng thành triệu chứng cơ năng khách quan. Cùng với việc thăm khám để phát hiện các triệu chứng tổn hại cấu trúc thực thể cùng các rối loạn chuyển hóa qua xét nghiệm biến đổi. Cuối cùng sẽ đưa ra các bệnh lý phù hợp dựa trên vấn đề bệnh mà người bệnh đang mắc phải. Dữ liệu càng nhiều, bệnh càng chính xác.
Khi sử dụng AI, một người bình thường sẽ chỉ cung cấp được trải nghiệm cá nhân, là các vấn đề bệnh, mà thiếu các triệu chứng thực thể có được khi thăm khám, do vậy dựa trên nguồn dữ liệu không chính xác và thiếu sẽ tạo ra các sai lầm trong chẩn đoán bệnh.
Việc sử dụng đơn thuốc dựa trên những sai lầm đó là nguy hiểm, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí là tính mạng. Hoặc triệu chứng bị thổi phồng quá mức do mô tả thiếu khách quan khiến bệnh trở nên trầm trọng, gây lo lắng cho người bệnh.
PV: Theo bác sĩ, những rủi ro lớn nhất khi người dân tự dùng AI để chẩn đoán bệnh hoặc kê đơn thuốc là gì?
ThS.BS. Ngô Đức Hùng: Rủi do lớn nhất khi người dân tự dùng AI để chẩn đoán là bắt nó làm việc dựa trên nền dữ liệu thiếu khách quan và không đầy đủ. Từ đó sẽ đưa ra các chẩn đoán sai lầm, bỏ qua các dấu hiệu nguy hiểm hoặc thổi phồng quá thực tế khiến người bệnh lơ là bỏ qua thời gian vàng để điều trị, hoặc khiến người bệnh các lo lắng sợ hãi không đáng có.
PV: Bác sĩ đã từng gặp trường hợp nào phải nhập viện hoặc điều trị khó khăn hơn vì làm theo tư vấn của AI chưa?
ThS.BS. Ngô Đức Hùng: Tôi đã gặp khá nhiều, ngay cả một số người thân trong gia đình cũng thỉnh thoảng dùng AI tự chẩn đoán bệnh và hứng không ít rắc rối.
Có nhiều bệnh nhân không tin bác sĩ, vào cấp cứu nhưng tự cho rằng mình cần làm những thăm dò gây lãng phí thời gian và tiền bạc, hoặc đôi co với các quyết định lâm sàng, không đồng ý làm xét nghiệm làm ảnh hưởng đến chính mình và các bệnh nhân khác.
Những người bệnh này khiến các bác sĩ phải thuyết phục rất nhiều, đôi khi chấp nhận cho bệnh nhân ra viện với khá nhiều rủi do cho chính họ.
ThS.BS. Ngô Đức Hùng thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh: NVCC.
PV: Theo bác sĩ, trong trường hợp nào AI có thể hỗ trợ người bệnh, và trong trường hợp nào người dân tuyệt đối không nên dựa vào AI để tự điều trị hoặc mua thuốc?
ThS.BS. Ngô Đức Hùng: AI sẽ có vai trò rất tốt khi chúng ta đề cập đến bệnh. Khi vấn đề bệnh được xác nhận do một nguyên nhân gây bệnh cụ thể gây ra, người bệnh có thể sử dụng AI để tìm hiểu sâu hơn cơ chế, các lời khuyên về chăm sóc và theo dõi. Đồng thời các triệu chứng mới xuất hiện trên nền bệnh này có điều gì nguy hiểm hay không, đó là do tác dụng phụ của thuốc hay do bệnh tiến triển, khi nào cần gặp lại bác sĩ...
PV: Bác sĩ có khuyến cáo gì để người dân sử dụng AI an toàn trong chăm sóc sức khỏe, tránh tình trạng tự chẩn đoán, tự kê đơn dẫn đến bỏ lỡ "thời điểm vàng" điều trị hoặc gặp biến chứng?
ThS.BS. Ngô Đức Hùng: AI vốn là thuật toán hoạt động dựa trên đối chiếu dữ liệu nền với lượng thông tin mà chúng ta cung cấp cho nó. Độ chính xác sẽ phụ thuộc vào sự khách quan và khối lượng thông tin. Do vậy, tất cả các mô hình chẩn đoán đều mang tính chất tương đối, dữ liệu càng nhiều chẩn đoán càng chính xác.
Điều đó lý giải vì sao phải có bệnh với rất nhiều các khoa phòng khác nhau để phục vụ cho mục đích làm rõ thông tin vấn đề bệnh mà người bệnh đang trải qua do bệnh gì gây ra. Từ đó mới có định hướng điều trị cụ thể. Do đó, cùng một AI, cách đưa dữ liệu khác nhau sẽ cho ra các kết quả khác nhau. Trong y khoa, đây là điều nguy hiểm.
Khi gặp một vấn đề bệnh nào đó, nếu còn băn khoăn hoặc tra trên AI thấy khác với những gì mình được chẩn đoán, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để có các câu giải thích thỏa đáng. Mục tiêu quan trọng nhất là người bệnh được chẩn đoán đúng, điều trị chính xác và theo dõi hợp lý bệnh mà họ đang mắc phải.
