Đó là những chia sẻ của TS.BS Trương Anh Thư – Trưởng khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bạch Mai. Đằng sau những chiến thắng không được gọi tên ấy là hành trình 26 năm bền bỉ với nghề, cùng những câu chuyện ít người biết về "bông hồng thép" đang ngày ngày giữ vai trò "gác cửa", "lá chắn thầm lặng" bảo vệ người bệnh trước những nguy cơ nhiễm khuẩn vô hình trong bệnh viện.

Năm 1991 khi còn đang là nữ sinh lớp 12, Trương Anh Thư nhận tin cha mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối. Chứng kiến những cơn đau hành hạ người cha cùng sự bất lực của cả gia đình trước căn bệnh hiểm nghèo, bầu trời của cô nữ sinh khi đó dường như sụp đổ, cô ước gì mình có thể cứu cha.

Mong muốn trở thành bác sĩ của Trương Anh Thư bắt đầu từ chính mất mát ấy. Bằng ý chí và sự nỗ lực, Trương Anh Thư đã thi đỗ Đại học Y Hà Nội. Năm 1999, cô tốt nghiệp bác sĩ đa khoa, chính thức bước vào con đường mà mình đã lựa chọn từ những năm tháng tuổi trẻ.

Những năm đầu theo học ngành bác sĩ đa khoa, Trương Anh Thư cũng nghĩ rằng sau khi tốt nghiệp, mình sẽ trở thành bác sĩ lâm sàng, trực tiếp khám và điều trị cho người bệnh. Tuy nhiên, sau 6 năm học tập, tiếp xúc với nhiều lĩnh vực khác nhau của y học, chị dần nhận ra mình có một hướng đi khác phù hợp hơn, đó chính là dịch tễ học - kiểm soát nhiễm khuẩn.

Mặc dù thành tích học tập ở các môn lâm sàng không hề tệ, nhưng càng tìm hiểu, Anh Thư càng nhận thấy ý nghĩa to lớn của công tác dự phòng. Nếu bác sĩ lâm sàng thường tập trung điều trị một nhóm bệnh nhân nhất định, giải quyết từng trường hợp cụ thể, thì với kiểm soát nhiễm khuẩn, hiệu quả của công việc có thể lan tỏa đến rất nhiều người. Một biện pháp phòng ngừa được triển khai tốt có thể giúp hạn chế lây nhiễm, bảo vệ người bệnh, nhân viên y tế và cả cộng đồng.

"Thực tế công việc kiểm soát nhiễm khuẩn có thể góp phần bảo vệ rất nhiều người bệnh. Mỗi khi phát hiện một nguy cơ gây nhiễm khuẩn và phối hợp với các đơn vị để kịp thời khắc phục, chúng tôi hiểu rằng những nỗ lực ấy có thể giúp nhiều người bệnh được an toàn hơn trong hành trình điều trị phía trước.

Hơn hết, tôi cũng muốn được bảo vệ chính những đồng nghiệp của mình. Họ là các y, bác sĩ, nhân viên y tế đang ngày đêm chăm sóc, cứu chữa cho người bệnh. Họ cũng rất cần được bảo vệ, cần được làm việc trong môi trường an toàn và được trang bị kiến thức để nhận diện, phòng ngừa trước những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của mình. Tôi tin rằng, khi nhân viên y tế được bảo vệ an toàn, họ mới có thể toàn tâm toàn ý chăm sóc và mang lại sự an toàn tốt nhất cho người bệnh", TS.BS Trương Anh Thư chia sẻ.

Với bác sĩ Thư, giá trị của kiểm soát nhiễm khuẩn không chỉ nằm ở việc ngăn ngừa những sự cố có thể xảy ra, mà còn ở khả năng bảo vệ đồng thời cả người bệnh và những người đang ngày đêm chăm sóc họ. Đó là công việc đòi hỏi sự chủ động, tỉ mỉ và phối hợp chặt chẽ giữa nhiều đơn vị. Thành quả đôi khi không hiện hữu bằng một ca bệnh được chữa khỏi hay một kết quả điều trị dễ dàng nhận thấy, mà nằm ở những nguy cơ được phát hiện sớm, những chuỗi lây nhiễm được ngăn chặn và những tổn hại sức khỏe được phòng tránh.

Chị luôn cho rằng phòng bệnh hơn chữa bệnh. Chính vì vậy, bản thân bị thuyết phục bởi ý nghĩa và giá trị của lĩnh vực dự phòng.

Nhớ lại thời điểm quyết định theo kiểm soát nhiễm khuẩn, bác sĩ Thư kể: "Khóa tôi có 250 sinh viên nhưng chỉ có hai người lựa chọn theo đuổi lĩnh vực này. Sau này, người bạn còn lại chuyển sang Đông y và tôi trở thành người duy nhất trong khóa tiếp tục theo đuổi con đường này. 

Ở thời điểm đó, nếu theo lâm sàng hoặc làm trình dược viên, thu nhập có thể cao hơn đáng kể so với kiểm soát nhiễm khuẩn. Còn chuyên ngành này thì ít được biết đến và không có nhiều hào quang như những chuyên ngành trực tiếp điều trị. May mắn rằng, tôi luôn nhận được sự ủng hộ từ bố mẹ. Gia đình không áp đặt hay ngăn cản những lựa chọn riêng của tôi, vì thế tôi có thể tự tin đi theo con đường mình tin tưởng".

Sau khi tốt nghiệp và công tác tại Bệnh viện Bạch Mai, bác sĩ Trương Anh Thư còn tiếp tục theo đuổi con đường học tập và nghiên cứu chuyên sâu: Năm 2011, hoàn thành chương trình thạc sĩ hành chính y tế tại Đại học Nagoya (Nhật Bản); Năm 2012, chị bảo vệ thành công luận án tiến sĩ dịch tễ học tại Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương.

Theo TS.BS Trương Anh Thư, có thể hiểu một cách đơn giản, kiểm soát nhiễm khuẩn là công tác phòng ngừa, hạn chế nguy cơ người bệnh, nhân viên y tế và những người khác trong bệnh viện mắc nhiễm khuẩn trong quá trình khám, chữa bệnh.

Nếu công tác này không được thực hiện tốt, người bệnh có thể mắc thêm nhiễm khuẩn, kéo dài thời gian nằm viện, phải sử dụng thêm thuốc và phát sinh chi phí điều trị. Những trường hợp nặng thậm chí có thể đe dọa tính mạng. Đặc biệt, nhiễm khuẩn do vi khuẩn đa kháng kháng sinh là một thách thức lớn, khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn.

"Không chỉ người bệnh, nhân viên y tế cũng có nguy cơ phơi nhiễm với các tác nhân gây bệnh trong quá trình làm việc. Khi nhiễm khuẩn xuất hiện và lây lan trong bệnh viện, hoạt động chăm sóc, điều trị những người bệnh khác cũng có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, kiểm soát nhiễm khuẩn không phải công việc có thể thực hiện theo từng đợt hay chỉ khi xuất hiện dịch bệnh, mà cần được duy trì thường xuyên, với sự phân công trách nhiệm rõ ràng và sự tham gia của toàn bộ nhân viên y tế cùng những người trực tiếp chăm sóc người bệnh.

Chúng tôi phải phối hợp với mạng lưới kiểm soát nhiễm khuẩn tại các khoa, phòng để theo dõi tình hình nhiễm khuẩn bệnh viện, giám sát việc tuân thủ các biện pháp phòng ngừa. Khi phát hiện vấn đề chưa an toàn, chúng tôi cùng các đơn vị tìm nguyên nhân, thống nhất biện pháp khắc phục rồi tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả", TS.BS Trương Anh Thư chia sẻ.

Tưởng chừng là công việc phía sau hậu trường, ít phải đối mặt với những tình huống căng thẳng, nhưng kiểm soát nhiễm khuẩn lại có những áp lực rất riêng, nhiều khi "căng như dây đàn" bởi một sơ suất nhỏ cũng có thể kéo theo cả một hệ lụy khó lường.

Ví như một ca phẫu thuật đã diễn ra rất thuận lợi, nhưng công tác kiểm soát nhiễm khuẩn không được thực hiện tốt, người bệnh sẽ có nguy cơ bị nhiễm khuẩn rất lớn. Khi ấy, thành quả của một ca mổ thành công sẽ lại trở về con số 0, thậm chí dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng cho người bệnh như nhiễm khuẩn huyết, suy đa cơ quan và tử vong.

Kiểm soát nhiễm khuẩn vì thế không đơn thuần là thực hiện các quy trình vệ sinh tay, khử khuẩn hay tiệt khuẩn dụng cụ. Mà đó là cả một hệ thống bảo vệ xuyên suốt quá trình khám, chữa bệnh, từ phòng mổ, dụng cụ phẫu thuật, môi trường bệnh viện đến việc chăm sóc người bệnh sau can thiệp. 

Theo TS.BS Trương Anh Thư, một trong những thách thức lớn nhất chính là thay đổi thói quen thực hành đã hình thành trong nhiều năm của đồng nghiệp. Để một quy trình mới thực sự đi vào thực tế, người làm kiểm soát nhiễm khuẩn không thể chỉ đưa ra yêu cầu hay nhắc nhở tuân thủ, mà cần kiên trì trao đổi, chia sẻ, tìm hiểu những rào cản và cùng các đơn vị xây dựng giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế.

"Nếu chỉ yêu cầu một người phải thay đổi mà không hiểu những khó khăn, rào cản họ đang phải đối mặt thì yêu cầu đó sẽ khó mang lại kết quả", TS.BS Trương Anh Thư nhấn mạnh.

Làm việc tại một bệnh viện lớn như Bạch Mai, nơi mỗi ngày có hơn 5.000 người bệnh nội trú và hơn 10.000 người bệnh ngoại trú được chăm sóc, điều trị tại hai cơ sở Hà Nội và Ninh Bình, những áp lực, mệt mỏi, thậm chí cả những thất bại là điều khó tránh khỏi với người làm công tác kiểm soát nhiễm khuẩn. Nhưng điều gì đã giúp TS.BS Trương Anh Thư bền bỉ với công việc suốt 26 năm qua?

Nữ bác sĩ chia sẻ, động lực lớn nhất của chị đến từ việc nhìn thấy những chuyển biến tích cực trong thực tế, khi công việc dần mang lại kết quả, đồng nghiệp thực hành an toàn hơn và những khó khăn được cùng nhau tháo gỡ.

Một trong những dấu ấn nổi bật trong hành trình làm nghề của TS.BS Trương Anh Thư là những kết quả đạt được từ dự án "Ứng dụng mô hình đa mô thức dựa trên bằng chứng nhằm giảm nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế tại Trung tâm Huyết học và Truyền máu", triển khai tại Bệnh viện Bạch Mai trong giai đoạn 2025–2026.

Kết quả, tỷ lệ nhiễm khuẩn tại Trung tâm giảm từ 3,5% xuống còn khoảng 0,2–0,3%. Thành quả này cho thấy ý nghĩa của việc áp dụng các biện pháp can thiệp dựa trên bằng chứng, đồng thời phản ánh nỗ lực phối hợp của nhiều bộ phận trong bệnh viện.

Tháng 9/2026, dự án được ghi nhận tại Hội nghị Quản lý Bệnh viện châu Á (HMA Awards 2026), mang về giải thưởng cho Bệnh viện Bạch Mai. Với TS.BS Trương Anh Thư, đây không chỉ là sự ghi nhận đối với một sáng kiến chuyên môn, mà còn là niềm vui chung của tập thể đã kiên trì theo đuổi mục tiêu giảm thiểu những nguy cơ có thể phòng tránh trong quá trình điều trị. Sự kiện này còn đánh dấu một bước tiến mới trong lĩnh vực kiểm soát nhiễm khuẩn của Việt Nam nói chung và Bệnh viện Bạch Mai nói riêng được quốc tế công nhận, vinh danh.

Ngoài những niềm vui nhìn thấy rõ, niềm vui của bác sĩ Thư cùng đồng nghiệp còn đến từ những điều bình dị trong công việc hằng ngày. Đó là khi một đồng nghiệp chủ động trao đổi khi phát hiện nguy cơ, một buổi giám sát tìm ra vấn đề cần cải thiện hay một thực hành an toàn được duy trì tốt hơn. Những tín hiệu tưởng chừng nhỏ bé ấy giúp nữ bác sĩ nhận ra rằng những nỗ lực âm thầm của mình và tập thể đang tạo nên những thay đổi có ý nghĩa.

Trong hành trình 26 năm gắn bó với nghề, với TS.BS Trương Anh Thư, có lẽ đại dịch COVID-19 là giai đoạn để lại nhiều dấu ấn sâu sắc nhất. Chị đã nhiều lần tham gia hỗ trợ các địa phương chống dịch, từ Vĩnh Phúc, Đà Nẵng, Hải Dương, Bắc Giang, Bắc Ninh đến An Giang và TPHCM, tất cả những điểm nóng chị cùng các bác sĩ của Bệnh viện Bạch Mai đều có mặt.

Mỗi nơi có những khó khăn riêng, nhưng nhiệm vụ xuyên suốt của người làm công tác kiểm soát nhiễm khuẩn là tìm cách tổ chức hoạt động chăm sóc, điều trị sao cho hạn chế nguy cơ lây nhiễm, bảo vệ nhân viên y tế và người bệnh.

Nhớ lại thời điểm năm 2020 khi COVID-19 bùng phát tại Đà Nẵng, TS.BS Trương Anh Thư cho biết nhiều công việc phải triển khai trong thời gian rất gấp, từ tổ chức luồng di chuyển, bố trí khu vực làm việc đến hướng dẫn nhân viên y tế thực hành các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm. Đến năm 2021, khi dịch diễn biến căng thẳng tại TPHCM, chị cùng đồng nghiệp tham gia thiết lập bệnh viện dã chiến trong điều kiện thiếu thốn về nhiều mặt.

"Trong hoàn cảnh ấy, kiến thức chuyên môn thôi là chưa đủ. Mỗi giải pháp phải được điều chỉnh theo điều kiện thực tế, để nhân viên y tế có thể thực hiện ngay trong môi trường làm việc đầy áp lực. Một hướng dẫn chỉ thực sự có ý nghĩa khi được áp dụng hiệu quả. Vì vậy, bên cạnh việc xây dựng quy trình, tôi cùng đồng nghiệp phải trực tiếp hướng dẫn, kiểm tra, phát hiện những điểm chưa an toàn và tìm cách khắc phục. Điều quan trọng hơn cả là sau khi đoàn hỗ trợ rời đi, đội ngũ tại chỗ vẫn có thể tiếp tục duy trì các biện pháp phòng ngừa", TS.BS Anh Thư nhớ lại.

Từng chứng kiến rất nhiều bệnh nhân mắc COVID-19 tử vong, TS.BS Trương Anh Thư thừa nhận chị cũng có những lúc lo lắng và sợ hãi. Chị hiểu rõ các nguy cơ mà bản thân và đồng nghiệp có thể phải đối mặt, nhất là khi nhân viên y tế phải chăm sóc những người bệnh nặng trong điều kiện thiếu thốn về nhân lực, vật lực. Mỗi người lên đường làm nhiệm vụ đều có gia đình, người thân đang mong ngóng trở về.

Nhưng thay vì để nỗi sợ lấn át, chị tập trung vào những việc cần làm trước mắt: tìm cách bổ sung phương tiện, hướng dẫn thực hành, kiểm tra các vị trí chưa an toàn và trao đổi với đồng nghiệp để cùng khắc phục. Chính sự nỗ lực và tinh thần tương trợ của những người ở tuyến đầu cũng tiếp thêm nghị lực để chị vững vàng hơn trong công việc.

Điều khiến nữ bác sĩ day dứt nhất trong đại dịch không chỉ là sự khốc liệt của dịch bệnh, mà còn là những mất mát có thể xảy ra ngay cả khi người bệnh đã vượt qua giai đoạn nguy hiểm nhất.

Chị nhớ những trường hợp người bệnh đã qua giai đoạn suy hô hấp nặng do COVID-19 nhưng sau đó lại mắc nhiễm khuẩn bệnh viện, khiến tình trạng sức khỏe diễn biến xấu và có người không qua khỏi. Mỗi trường hợp là một nỗi đau, bởi phía sau người bệnh còn có gia đình, có những người đang từng ngày chờ đợi tin tức.

"Những điều đó khiến tôi càng thấy rõ trách nhiệm của những người làm công tác kiểm soát nhiễm khuẩn. Điều cần làm là nhìn lại từng vấn đề một cách trung thực, xem nguy cơ nào có thể giảm bớt, điều gì cần thay đổi để chăm sóc những người bệnh tiếp theo tốt hơn. Có những kết quả đã xảy ra không thể thay đổi, nhưng mình vẫn phải học từ đó để làm tốt hơn", chị chia sẻ.

Nhìn lại đại dịch sau 5 năm, nữ bác sĩ cho rằng COVID-19 giúp chị nhận thức sâu sắc hơn về ý nghĩa của công tác kiểm soát nhiễm khuẩn đối với cộng đồng. Khi nhân viên y tế được bảo vệ và nguy cơ lây nhiễm trong bệnh viện được hạn chế, hoạt động khám, chữa bệnh mới có thể duy trì an toàn. Điều đó không chỉ liên quan đến người bệnh COVID-19, mà còn ảnh hưởng đến những người cần điều trị các bệnh lý khác, gia đình người bệnh và chính gia đình của các nhân viên y tế.

Với TS.BS Trương Anh Thư, bài học lớn nhất sau đại dịch là không thể chỉ tăng cường phòng ngừa khi dịch bệnh đã bùng phát. Những kinh nghiệm, quy trình và thói quen an toàn cần được duy trì trong công việc hằng ngày, để các cơ sở y tế luôn chủ động trước những nguy cơ mới. Bởi cuộc chiến chống dịch có thể khép lại, nhưng trách nhiệm bảo vệ người bệnh trước nguy cơ nhiễm khuẩn chưa bao giờ dừng lại. 

TS.BS Trương Anh Thư cho rằng, hành trình bảo vệ người bệnh không chỉ dừng lại ở những công việc trực tiếp thực hiện tại Bệnh viện Bạch Mai. Chị còn dành nhiều tâm huyết cho công tác giảng dạy, đào tạo sinh viên, học viên và hỗ trợ chuyên môn cho các cơ sở y tế, với mong muốn ngày càng có nhiều người đủ kiến thức, kỹ năng để chủ động phòng ngừa nhiễm khuẩn trong quá trình khám, chữa bệnh.

Theo TS Thư, điều quan trọng nhất của đào tạo không nằm ở việc người học tiếp nhận được bao nhiêu kiến thức, mà là họ có thể vận dụng những kiến thức ấy vào thực tế công việc hay không. Sau mỗi buổi học, người học cần hiểu mình phải làm gì, vì sao phải làm và làm thế nào để thực hiện đúng trong điều kiện cụ thể của đơn vị.

Với TS.BS Trương Anh Thư, đào tạo không nên kết thúc khi khóa học khép lại. Đặc biệt với những cơ sở y tế còn khó khăn, việc duy trì trao đổi, hỗ trợ chuyên môn và đồng hành cùng đồng nghiệp khi gặp tình huống phức tạp có ý nghĩa thiết thực.

"Tình yêu nghề không nhất thiết phải xuất hiện ngay từ những ngày đầu, mà có thể lớn dần khi người học hiểu rõ công việc, nhận ra giá trị mình tạo ra và thấy được những đóng góp của bản thân đối với người bệnh, đồng nghiệp.

TS.BS Trương Anh Thư

Để làm tốt công tác kiểm soát nhiễm khuẩn, trước hết người làm nghề phải chịu khó học hỏi, liên tục cập nhật kiến thức, chủ động tìm hiểu thực tế tại từng đơn vị để đưa ra những hướng dẫn phù hợp.

Bên cạnh đó, sự cẩn thận và kiên nhẫn cũng là những phẩm chất không thể thiếu. Bởi có những vấn đề không thể nhận diện chỉ qua một lần quan sát, mà đòi hỏi phải theo dõi nhiều lần, tìm hiểu từng công đoạn và phân tích nguyên nhân mới có thể đưa ra giải pháp hiệu quả", TS.BS Trương Anh Thư chia sẻ.

Đặc biệt, TS.BS Trương Anh Thư cho rằng, người làm công tác kiểm soát nhiễm khuẩn rất cần biết lắng nghe, chia sẻ và đồng hành với đồng nghiệp. Tuy nhiên, sự mềm mỏng không đồng nghĩa với thỏa hiệp trước những nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn người bệnh. Khi phát hiện vấn đề chưa phù hợp, người làm nghề vẫn phải đủ thẳng thắn để lên tiếng, đồng thời đưa ra những giải pháp có tính khả thi.

TS.BS Trương Anh Thư mong muốn kiểm soát nhiễm khuẩn được nhìn nhận như một lĩnh vực nghề nghiệp chuyên sâu, với đội ngũ nhân lực được đào tạo bài bản, có đủ phương tiện, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp.

TS Thư hy vọng, công nghệ và chuyển đổi số sẽ tạo ra những thay đổi tích cực cho lĩnh vực này. Khi giảm được thời gian ghi chép, tổng hợp số liệu thủ công, nhân viên có thêm điều kiện tập trung vào giám sát thực tế, phân tích nguy cơ và đề xuất các giải pháp cải tiến. Điều chị mong muốn là quá trình chuyển đổi ấy không chỉ diễn ra tại những bệnh viện lớn, mà còn đến được với các cơ sở y tế còn hạn chế về nguồn lực, để đồng nghiệp ở nhiều nơi có thêm điều kiện thực hiện tốt nhiệm vụ.

Có rất nhiều người bệnh, từ khi vào viện cho đến khi ra viện, sẽ chẳng bao giờ biết đến bác sĩ kiểm soát nhiễm khuẩn là ai. Dù vậy, sau 26 năm gắn bó với nghề, TS.BS Trương Anh Thư khẳng định nếu không có tình yêu nghề, chị khó có thể đi cùng công việc suốt chặng đường dài như vậy.

Càng làm lâu, chị càng thấm thía giá trị của việc phòng ngừa. Đó là giúp người bệnh tránh những đau đớn, biến chứng không đáng có, đồng thời đảm bảo an toàn cho nhân viên y tế trong suốt quá trình chăm sóc và điều trị.

"Tôi biết chặng đường ấy không phải lúc nào cũng dễ dàng. Có những thời điểm mệt mỏi, có những vấn đề phải kiên trì giải thích, hướng dẫn và thực hiện lại nhiều lần, thậm chí có thể sẽ phải nhận lại những cái nhìn không mấy thiện cảm của đồng nghiệp. Nhưng mỗi khi khắc phục được một nguy cơ, điều chỉnh được một thực hành chưa an toàn, tôi biết rằng mình đã có được tấm huy chương vàng trong tim!" – TS.BS Trương Anh Thư nói rồi khẽ mỉm cười. Nụ cười ấy dường như chứa đựng niềm tự hào về những giá trị thầm lặng mà chị đã bền bỉ vun đắp...