Nếu chương trình được triển khai đầy đủ, Mỹ sẽ lần đầu tiên quay lại đóng tàu chiến mặt nước hạt nhân kể từ cuối thập niên 1970. Chiếc cuối cùng thuộc loại này là USS Arkansas, được khởi đóng vào năm 1977.
Tuần dương hạm chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Kirov của Hải quân Nga. (Nguồn: MW)
Trong nhiều năm, Hải quân Mỹ chủ yếu chỉ sử dụng động cơ hạt nhân cho tàu sân bay và tàu ngầm, do chi phí đóng mới cũng như bảo trì tàu chiến mặt nước hạt nhân bị đánh giá là quá đắt đỏ.
Theo kế hoạch mới, Hải quân Mỹ muốn mua tổng cộng 15 tàu chiến mặt nước chạy bằng năng lượng hạt nhân trong giai đoạn từ năm tài chính 2028 đến 2055, trung bình khoảng một tàu/2 năm.
Tổng chi phí chương trình ước tính lên tới 17 tỷ USD cho mỗi tàu, biến chúng thành những tàu chiến đắt nhất từng được chế tạo trong lịch sử Hải quân Mỹ, thậm chí còn vượt cả siêu tàu sân bay hạt nhân lớp Gerald Ford có giá khoảng 13–15 tỷ USD mỗi chiếc.
Theo Hải quân Mỹ, việc sử dụng động cơ hạt nhân sẽ giúp các tàu này hoạt động liên tục trong thời gian dài hơn nhiều, duy trì tốc độ cao tốt hơn và cung cấp đủ điện năng cho các hệ thống vũ khí thế hệ mới như laser chiến đấu, pháo điện từ và radar công suất cực lớn.
Trong tuyên bố về chương trình, Hải quân Mỹ nhấn mạnh, họ muốn sở hữu "tàu chiến mặt nước có khả năng toàn diện nhất", đủ sức đáp ứng yêu cầu của chiến tranh hiện đại thay vì phải đánh đổi giữa hỏa lực, tốc độ và tầm hoạt động.
Động thái này được cho là xuất phát từ áp lực cạnh tranh ngày càng lớn với Nga và đặc biệt là Trung Quốc trên biển.
Hiện nay, những tàu chiến mặt nước chạy bằng năng lượng hạt nhân duy nhất trên thế giới là các tuần dương hạm lớp Kirov của Nga, những "quái vật đại dương" do Liên Xô chế tạo.
Nga hiện còn hai tàu lớp Kirov hoạt động, mỗi chiếc có lượng giãn nước khoảng 28.000 tấn, lớn gấp gần ba lần tàu khu trục Arleigh Burke chủ lực của Mỹ. Cuối tháng 7/2025, Hải quân Nga xác nhận chiếc Admiral Nakhimov, tàu lớp Kirov đầu tiên, đã hoàn tất quá trình đại tu và hiện đại hóa kéo dài hơn 10 năm.
Sau nâng cấp, lớp Kirov được trang bị tới 80 tên lửa hành trình, bao gồm tên lửa Kalibr tấn công mặt đất với tầm bắn khoảng 2.500 km, cùng tên lửa chống hạm siêu vượt âm Zircon có thể đạt tốc độ Mach 9.
Ngoài ra, mỗi tàu còn mang theo 96 ống phóng tên lửa phòng không tầm xa, khiến Kirov hiện được xem là lớp tàu chiến mặt nước có hỏa lực mạnh nhất thế giới.
Trong khi đó, Hải quân Mỹ đang ngày càng lo ngại về cán cân sức mạnh trên biển. Giới phân tích cho rằng tàu khu trục Type 055 của Trung Quốc hiện vượt trội đáng kể so với nhiều tàu chiến Mỹ ở hầu hết lĩnh vực, ngoại trừ phòng thủ tên lửa đạn đạo. Type 055 còn được đánh giá hiện đại hơn đáng kể so với các tàu Arleigh Burke vốn đã phục vụ nhiều năm và ngày càng khó nâng cấp sâu hơn.
Washington từng kỳ vọng chương trình tàu khu trục tàng hình lớp Zumwalt sẽ tạo bước nhảy vọt công nghệ. Tuy nhiên, chương trình này gặp hàng loạt vấn đề về chi phí và hiệu năng, khiến số lượng bị cắt giảm mạnh từ 32 chiếc xuống chỉ còn 3 chiếc.
Hiện Hải quân Mỹ cũng đang phát triển tàu khu trục thế hệ mới DDG(X), nhưng việc tung ra thêm chương trình tàu chiến hạt nhân mới làm dấy lên câu hỏi liệu hai dự án có cạnh tranh ngân sách với nhau hay không.
Trung Quốc đã xác nhận đang đóng tàu sân bay hạt nhân đầu tiên từ cuối năm 2025, nhưng chưa có dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh muốn phát triển tàu chiến mặt nước hạt nhân như Mỹ hay Nga.
Ở chiều ngược lại, Nga được cho là đang cân nhắc loại biên một tàu lớp Kirov do chi phí vận hành và hiện đại hóa quá cao. Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn hoài nghi về tính khả thi của tham vọng mới từ Washington.
Sau Chiến tranh Lạnh, Mỹ từng gặp không ít khó khăn với các chương trình vũ khí khổng lồ như Zumwalt, tàu chiến ven bờ Littoral Combat Ship hay siêu tàu sân bay Gerald Ford, đều bị đội vốn và chậm tiến độ nghiêm trọng.
Chính vì vậy, không ít ý kiến đặt câu hỏi liệu Mỹ có thể thực sự đóng được một lớp tàu chiến hạt nhân khổng lồ mới đúng tiến độ và trong mức ngân sách chấp nhận được hay không.
Ngoài ra, việc dồn giá trị quân sự quá lớn vào một con tàu trị giá hơn 15 tỷ USD cũng bị xem là đầy rủi ro trong thời đại tên lửa siêu vượt âm, UAV cảm tử và ngư lôi hiện đại ngày càng phổ biến.
