Đứng trước bước ngoặt này, Luật Dân số 2025 ra đời được kỳ vọng là "chìa khóa" thay đổi vận mệnh nguồn nhân lực quốc gia.
Bước ngoặt 100 triệu dân: Cơ hội hay áp lực?
Cột mốc 100 triệu dân không chỉ đơn thuần là một thống kê về số lượng. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, đây là nguồn lực chiến lược, là "sức mạnh nội sinh" quyết định vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Một thị trường nội địa rộng lớn và lực lượng lao động dồi dào là lợi thế mà không phải quốc gia nào cũng có được.
Tuy nhiên, niềm vui về quy mô dân số lớn đang đi kèm với những nỗi lo hiện hữu. Theo báo cáo tổng kết năm 2025 của ngành Dân số, chúng ta đang đứng trước những thách thức chưa từng có tiền lệ. Ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) nhận định: "Việt Nam đang đứng trước 4 thách thức lớn: mức sinh giảm thấp, mất cân bằng giới tính, già hóa nhanh và chất lượng dân số hạn chế."
1. "Ngại sinh" – Khi mức sinh chạm đáy kỷ lục
Trong nhiều thập kỷ, chúng ta nỗ lực thực hiện khẩu hiệu "mỗi gia đình chỉ nên có từ 1-2 con". Giờ đây, bài toán đã đảo chiều. Việt Nam đã duy trì được mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ) trong suốt 16 năm kể từ 2006. Thế nhưng, từ năm 2022, con số này bắt đầu lao dốc: Năm 2023, mức sinh giảm xuống 1,96, đến năm 2024 chỉ còn 1,91 con/phụ nữ – mức thấp nhất trong lịch sử dân số Việt Nam. Năm 2025, mức sinh có nhích lên 1,93 nhưng vẫn đang ở ngưỡng thấp.
Hiện nay, chỉ còn 17% tỉnh, thành phố duy trì được mức sinh thay thế. Tại các đô thị lớn như TP.HCM, áp lực kinh tế, chi phí nuôi dạy con cái và xu hướng kết hôn muộn đang khiến giới trẻ ngày càng "ngại sinh". Nếu không có những can thiệp kịp thời, Việt Nam sẽ sớm rơi vào kịch bản của các nước láng giềng như Nhật Bản hay Hàn Quốc – nơi sự thiếu hụt lao động trẻ đang trở thành cuộc khủng hoảng quốc gia.
2. Già hóa "phi mã" và nỗi lo "già trước khi giàu"
Việt Nam đang là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới. Khoảng cách để Việt Nam chuyển từ giai đoạn "già hóa dân số" sang "dân số già" ngắn hơn rất nhiều so với các quốc gia phát triển.
Người cao tuổi tham gia chương trình đồng diễn thể dục dưỡng sinh chào mừng ngày Quốc tế người cao tuổi. Ảnh: TTXVN
Mặc dù tuổi thọ bình quân của người Việt đã đạt mức ấn tượng 74,7 tuổi, nhưng một thực tế đau lòng là số năm sống khỏe mạnh chỉ dừng lại ở mức 65 tuổi. Điều này đồng nghĩa với việc người cao tuổi có khoảng 10 năm cuối đời phải sống chung với bệnh tật. Đây là áp lực cực lớn lên hệ thống y tế và an sinh xã hội, nhất là khi hệ thống chăm sóc người cao tuổi chuyên nghiệp tại nước ta vẫn còn sơ khai.
3. Hệ lụy từ sự mất cân bằng giới tính và chất lượng nhân lực
Tỷ lệ giới tính khi sinh hiện đang ở mức 111,4 bé trai/100 bé gái. Đây là một con số "biết nói" về tương lai dư thừa nam giới, dẫn đến những hệ lụy khó lường về hôn nhân, trật tự xã hội và thậm chí là nạn buôn bán người.
Bên cạnh đó, chất lượng dân số vẫn chưa đồng đều. Tại các vùng sâu, vùng xa, tình trạng tảo hôn và suy dinh dưỡng vẫn là rào cản lớn, ngăn trở mục tiêu nâng cao tầm vóc và trí tuệ cho thế hệ tương lai.
Luật Dân số 2025: Bước chuyển mình từ "Kế hoạch hóa" sang "Phát triển"
Để giải quyết những bài toán hóc búa trên, ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Dân số 2025 với tỷ lệ tán thành rất cao. Đây được coi là bước ngoặt pháp lý lịch sử, thay đổi hoàn toàn tư duy quản lý dân số của Việt Nam.
Từ một Pháp lệnh ra đời năm 2003 tập trung vào việc hạn chế sinh, Luật Dân số mới chuyển trọng tâm sang Dân số và Phát triển. Luật không còn chỉ nhìn vào con số, mà nhìn vào quyền lợi và chất lượng sống của con người.
Điểm sáng nhất của Luật Dân số 2025 chính là những chính sách hỗ trợ thiết thực, đánh trúng vào tâm lý và nhu cầu thực tế của các gia đình trẻ:
| Đối tượng | Chính sách hỗ trợ nổi bật |
| Lao động nữ | Được nghỉ thai sản 7 tháng khi sinh con thứ hai (tăng 1 tháng so với trước). |
| Lao động nam | Được nghỉ 10 ngày khi vợ sinh con để hỗ trợ chăm sóc. |
| Nhà ở xã hội | Ưu tiên mua, thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội cho các cặp vợ chồng có từ 2 con đẻ trở lên. |
| Vùng mức sinh thấp | Hỗ trợ tài chính cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. |
| Chất lượng giống nòi | Miễn phí/hỗ trợ sàng lọc trước sinh, sơ sinh và khám sức khỏe tiền hôn nhân. |
Việc ưu tiên nhà ở xã hội cho các cặp vợ chồng sinh hai con được đánh giá là một "đòn bẩy" mạnh mẽ. Tại các đô thị lớn, khi chỗ ở là gánh nặng lớn nhất, chính sách này sẽ giúp người dân yên tâm hơn trong việc thực hiện thiên chức làm cha mẹ.
Tầm nhìn cho một Việt Nam hùng cường
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên từng nhấn mạnh: Chất lượng dân số phải được chăm sóc từ "trước khi sinh ra" cho đến khi "về già".
Với trẻ em: Được bảo đảm dinh dưỡng và tầm soát bệnh tật từ trong bụng mẹ.
Với thanh niên: Được trang bị kiến thức sức khỏe sinh sản vững chắc để xây dựng gia đình hạnh phúc.
Với người cao tuổi: Xây dựng mạng lưới chăm sóc chuyên nghiệp, để họ không chỉ "sống lâu" mà phải "sống khỏe", đóng góp kinh nghiệm cho xã hội.
Luật Dân số 2025 không chỉ là những dòng văn bản khô khan, mà là lời cam kết của Nhà nước trong việc đồng hành cùng mỗi gia đình. Mỗi quyết định sinh con, mỗi sự chuẩn bị cho tuổi già hôm nay chính là những viên gạch vững chắc nhất để xây dựng một Việt Nam hùng cường và phát triển bền vững trong tương lai.
Cánh cửa của vận hội mới đã mở ra. Việc thực thi hiệu quả Luật Dân số 2025 sẽ là câu trả lời đanh thép nhất cho những thách thức về nhân khẩu học, biến "nguy" thành "cơ", giúp Việt Nam phát triển bền vững, vững bước trên trường quốc tế.