Trong đó, khám sức khỏe định kỳ không chỉ là nhu cầu cá nhân mà còn là giải pháp chiến lược nâng cao chất lượng cuộc sống cho toàn xã hội.
Đột phá từ chủ trương, chính sách
Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân luôn là mục tiêu, động lực và nhiệm vụ chính trị hàng đầu, giữ vị trí ưu tiên trong các chiến lược phát triển của Đảng và Nhà nước. Việc chăm sóc sức khỏe không chỉ là trách nhiệm của riêng ngành y tế mà là của toàn bộ hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Đặc biệt, theo Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, một bước ngoặt lớn trong chính sách an sinh – y tế đã được xác định: Từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm 1 lần. Tiến tới năm 2030, người dân được miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế theo lộ trình.
Chính sách này khẳng định rõ quan điểm: Người dân là chủ thể trung tâm, được ưu tiên cao nhất trong việc nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc và tuổi thọ. Đồng thời, Nhà nước tập trung chuyển mạnh tư duy từ chăm sóc, điều trị khi có bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc toàn diện theo vòng đời; nâng cao năng lực y tế dự phòng và y tế cơ sở để phòng bệnh từ sớm, từ xa, ngay tại địa phương.
Vì sao khám sức khỏe tổng, quát định kỳ là "chìa khóa vàng"?
Dưới góc độ khoa học y học, khám sức khỏe định kỳ đóng vai trò cốt lõi vì nhiều lý do quan trọng:
Tầm soát các bệnh lý có tỷ lệ mắc và tử vong cao: Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh mạn tính như bệnh tim thiếu máu cục bộ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), ung thư, xơ gan… là những nguyên nhân tử vong hàng đầu. Hay theo Hiệp hội Đái tháo đường Quốc tế (IDF), thế giới hiện có tới 463 triệu người mắc đái tháo đường và 374 triệu người nguy cơ cao. Tất cả những bệnh lý này đều nằm trong danh mục tầm soát của khám sức khỏe định kỳ.
Khám sức khỏe toàn dân tại tỉnh Lào Cai (ảnh minh họa - CDC Lào Cai)
Phát hiện bệnh lý "tiềm ẩn" không triệu chứng: Nhiều bệnh lý nguy hiểm ở giai đoạn đầu thường không có biểu hiện rõ ràng ra ngoài. Tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, suy thận giai đoạn sớm hay ung thư sơ khai nếu không kiểm tra định kỳ thì người bệnh hoàn toàn không thể hay biết.
Chẩn đoán giai đoạn rất sớm, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm: Nhờ các kỹ thuật cận lâm sàng hiện đại, bác sĩ có thể phát hiện ung thư từ giai đoạn sớm, sỏi thận khi còn rất nhỏ hay xơ gan từ lúc mới biến đổi men gan. Việc phát hiện sớm giúp ngăn chặn các biến chứng tàn phế hay nguy hiểm tính mạng (như mù mắt, đoạn chi, suy thận do đái tháo đường sau 5 năm).
Điều chỉnh lối sống và nguy cơ nghề nghiệp: Kiểm tra sức khỏe giúp phát hiện các nguy cơ liên quan đến chế độ ăn uống, vận động hay môi trường làm việc độc hại, từ đó giúp người dân kịp thời thay đổi lối sống, ngăn bệnh tiến triển.
Xây dựng mối quan hệ bác sĩ - bệnh nhân: Khám định kỳ giúp ngành y tế quản lý hồ sơ sức khỏe liên tục, toàn diện cho từng cá nhân.
Khám sức khỏe định kỳ được thiết kế mang tính cộng đồng. Các bộ xét nghiệm, kiểm tra ban đầu (như thử máu, nước tiểu, siêu âm, X-quang phổi, đo điện tim) đều là những phương pháp đơn giản, chi phí hợp lý, ít xâm lấn, phù hợp với điều kiện kinh tế của đại đa số người dân. Chỉ khi phát hiện bất thường, bác sĩ mới chỉ định thêm các kỹ thuật chuyên sâu như CT-scan, MRI hay nội soi.
Bên cạnh đó, việc kiểm tra định kỳ còn giúp kiểm soát các bệnh truyền nhiễm có tính lây lan cao trong cộng đồng (như viêm gan B, C, HIV...), đồng thời đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe đến từng người dân theo đúng phương châm "phòng bệnh hơn chữa bệnh".
Những nhận thức sai lầm cần loại bỏ
Để việc khám sức khỏe định kỳ đạt hiệu quả tối ưu, người dân cần tránh những quan niệm chưa chính xác sau:
Khám một lần là phát hiện hết mọi bệnh: Không đúng. Một số bệnh lý chỉ được chẩn đoán khi có đợt cấp hoặc biểu hiện lâm sàng rõ rệt (như viêm màng não, đột quỵ...).
Kết quả bình thường thì sức khỏe mãi mãi tốt: Sai lầm. Cơ thể luôn biến đổi theo thời gian và lối sống. Kết quả bình thường 6 tháng trước không đảm bảo 6 tháng sau không phát sinh bệnh lý. Do đó, việc duy trì khám định kỳ trung bình 6 tháng/lần là hoàn toàn khoa học. Phải khám ở bệnh viện lớn, chuyên khoa sâu mới tốt: Các gói khám định kỳ cơ bản hoàn toàn có thể thực hiện hiệu quả tại bất kỳ cơ sở y tế đủ năng lực và được Bộ Y tế cấp phép.Làm càng nhiều xét nghiệm, chụp chiếu càng nhiều lần càng tốt: Lạm dụng các kỹ thuật như chụp CT-scan hay nội soi quá thường xuyên khi không có chỉ định không những gây tốn kém mà còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe (như nguy cơ nhiễm xạ hay biến chứng nội soi).
Khám sức khỏe định kỳ chỉ dành cho người già: Người trẻ tuổi chịu nhiều áp lực công việc, lối sống đô thị gò gập cũng đối mặt với nhiều nguy cơ bệnh tật. Việc tầm soát từ sớm ở mọi lứa tuổi giúp ngăn chặn bệnh tiến triển ngay từ gốc.