Báo Sức khỏe & Đời sống xin chia sẻ góc nhìn đầy trăn trở nhưng giàu nhân văn của một bác sĩ đang công tác tại Hà Nội gửi tới các thế hệ bác sĩ, điều dưỡng tương lai...
Những ngày qua, theo dõi những video phát ngôn thiếu chuẩn mực của một vài sinh viên Y khoa trên mạng xã hội, lòng tôi không khỏi trăn trở. Từ câu chuyện đùa cợt về việc "xếp giường góc", "lấy ven trật nhiều lần" để trả đũa người bệnh, cho đến những buổi livestream dùng lời lẽ thô tục, thậm chí dọa "tiêm thuốc độc" người tương tác khi đang trong phiên trực thực tập... Dù đó có thể chỉ xuất phát từ sự bồng bột của tuổi trẻ hay tư tư tưởng "sống ảo", nhưng khi gắn với chiếc áo blouse trắng, nó đã trở thành vết thương rất lớn đối với niềm tin mà xã hội dành cho ngành Y.
Là một người từng trải qua những năm tháng trên ghế nhà trường và những ca trực thức trắng nơi bệnh viện, tôi hiểu rằng sinh viên Y nào rồi cũng sẽ gặp những tình huống khiến mình buồn, tủi thân hoặc ấm ức.
Có người bệnh nóng nảy, có người nghi ngờ năng lực của sinh viên, từ chối cho thực hành, buông lời thiếu thiện cảm, thậm chí cố ý làm khó. Sau nhiều giờ đứng viện, thiếu ngủ, chưa kịp ăn, lại phải chịu một câu nói không dễ nghe, ai mà không tổn thương?
Các em có quyền buồn, có quyền chia sẻ với thầy cô, bạn bè để được hướng dẫn. Nhưng khi đã bước vào môi trường y tế, không phải cảm xúc nào, câu chuyện nào cũng có thể đưa lên mạng xã hội. Một đoạn video có thể chỉ xuất phát từ ý định trêu đùa, một lời nông nổi trên sóng livestream có thể chỉ nhằm tìm kiếm sự chú ý, nhưng khi nó gắn với người bệnh, giường bệnh, thủ thuật y khoa và tinh thần "hơn thua", thì đó không còn là một trò vui đơn thuần nữa các em ạ.
Bệnh nhân là người yếu thế, không phải nơi để hơn thua
Mỗi thao tác kỹ thuật trên cơ thể người bệnh đều đòi hỏi năng lực chuyên môn, sự cẩn trọng và tinh thần trách nhiệm cao nhất. Ảnh minh hoạ
Người bệnh có thể khó tính, thiếu hợp tác, nhưng hãy nhớ họ đang ở trong hoàn cảnh yếu thế. Họ đến bệnh viện vì đau đớn, lo lắng, sợ hãi trước bệnh tật nên dễ có những phản ứng gay gắt. Chúng ta không chấp nhận sự xúc phạm, nhưng tuyệt đối không thể dùng quyền tiếp cận cơ thể người bệnh để đáp trả.
Kỹ thuật lấy ven, tiêm truyền hay bất kỳ thủ thuật nào không phải là công cụ để chứng minh quyền lực. Mỗi lần kim chạm vào người bệnh phải xuất phát từ chỉ định y khoa, được thực hiện bằng năng lực tốt nhất với mục tiêu giảm thiểu đau đớn cho họ.
Dù chỉ là lời nói đùa về việc "lấy ven trật nhiều lần" hay lời dọa dẫm bốc đồng trên mạng, điều đó cũng đủ khiến xã hội đặt câu hỏi cay đắng: Liệu người bệnh có còn an toàn khi giao cơ thể, tính mạng của mình cho nhân viên y tế?
Các em cũng cần nhớ, che tên chưa chắc đã bảo vệ được người bệnh. Khuôn mặt, giọng nói, không gian buồng bệnh, thời điểm điều trị... đều có thể khiến một người bị nhận diện. Người bệnh không phải là "content" để sáng tạo nội dung hay tìm kiếm lượt tương tác. Sự riêng tư và phẩm giá của họ phải được tôn trọng tuyệt đối ngay cả khi họ không hề biết mình đang được quay lại.
Quản lý cảm xúc là năng lực hành nghề
Những cái giá phải trả từ thực tế, từ việc bị trả về trường, đình chỉ thực tập cho đến các án kỷ luật nặng nề chính là bài học đắt giá đầu đời. Nó cho thấy ranh giới giữa một trò đùa bồng bột và sự vi phạm đạo đức nghề nghiệp nơi buồng bệnh là vô cùng mong manh.
Khi gặp người bệnh có thái độ không phù hợp, hãy bình tĩnh dừng lại. Nếu cảm xúc vượt khỏi tầm kiểm soát, hãy nhờ bác sĩ, điều dưỡng hoặc người hướng dẫn hỗ trợ. Nếu người bệnh không đồng ý cho sinh viên thực hiện thủ thuật, hãy tôn trọng quyết định đó và báo cáo với người phụ trách. Nếu bị xúc phạm nghiêm trọng, các em hoàn toàn có quyền bảo vệ mình bằng quy trình báo cáo chính thức của bệnh viện.
Sau ca trực, hãy chia sẻ nỗi niềm với những người có thể giúp mình trưởng thành hơn: một người thầy, một đồng nghiệp đi trước. Đừng đăng tải bất cứ điều gì lên mạng xã hội khi đang tức giận. Hãy tự hỏi: Nếu người nằm trên giường bệnh đó là cha mẹ mình, mình có chấp nhận khi xem được những dòng phát ngôn này không?
Người làm nghề Y không cần phải hoàn hảo, nhưng nghề này đòi hỏi chúng ta biết quản lý cảm xúc để cảm xúc cá nhân không trở thành nguy cơ đối với người bệnh. Sự trưởng thành không nằm ở việc chưa từng nổi giận, mà nằm ở khả năng không để cơn giận điều khiển bàn tay, lời nói và quyết định chuyên môn của mình.
Trong bệnh viện, có những điều dù nói đùa cũng không nên nói; có những hình ảnh dù nhiều lượt xem cũng không nên đăng; và có những tổn thương phải được giải quyết bằng sự chuyên nghiệp, không phải bằng mạng xã hội.
Mong các em giữ được sự nhiệt thành của tuổi trẻ nhưng luôn đi cùng sự thận trọng. Giữ được lòng tự trọng, nhưng không biến thành hơn thua. Giữ được tiếng cười, nhưng không đặt nó trên nỗi đau và sự bất an của người bệnh!
