Mỗi dịp Tết Nguyên đán, trong không khí sum họp gia đình, hình ảnh trẻ nhỏ được gọi ra giữa phòng khách đông người để chúc Tết, đọc thơ, hát một bài… đã trở nên quen thuộc. Với nhiều phụ huynh, đây là cách để con học lễ nghĩa, thể hiện sự ngoan ngoãn, đồng thời rèn luyện sự mạnh dạn, tự tin.
Tuy nhiên, không phải đứa trẻ nào cũng hào hứng khi trở thành "tâm điểm" giữa đám đông. Có em tự tin cất tiếng hát, nhưng cũng có em rụt rè nép sau lưng cha mẹ, im lặng trước những ánh mắt chờ đợi. Sự khác biệt này không đơn thuần là vấn đề "ngoan" hay "nhút nhát", mà xuất phát từ đặc điểm tính cách và trạng thái cảm xúc của từng trẻ.
Ảnh minh hoạ.
Trao đổi về vấn đề này, TS. Hoàng Thanh Phương - giảng viên Trường Đại học Hùng Vương, chuyên gia tâm lý và giáo dục trẻ mầm non cho rằng, mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt. "Có trẻ hướng ngoại, thích thể hiện trước đám đông. Nhưng cũng có nhiều trẻ hướng nội, cần thời gian quan sát và cảm thấy an toàn trước khi giao tiếp".
Theo TS. Hoàng Thanh Phương, khi người lớn áp đặt một khuôn mẫu ứng xử chung, vô tình có thể tạo áp lực tâm lý cho trẻ. Những câu nói như "phải mạnh dạn lên", "sao con nhút nhát thế" hay sự thúc giục liên tục giữa không gian đông người dễ khiến trẻ rơi vào trạng thái căng thẳng, xấu hổ. "Trẻ có thể cảm thấy mình làm sai điều gì đó, dù thực tế các em chỉ đang phản ứng đúng với tính cách và cảm xúc của mình".
Ở góc độ tâm lý, việc bị yêu cầu thể hiện trước đông người khi chưa sẵn sàng có thể đặt trẻ vào thế khó xử: từ chối thì bị cho là thiếu lễ phép, còn miễn cưỡng làm theo lại mang cảm giác sợ hãi. Nếu trải nghiệm này lặp lại nhiều lần, trẻ có xu hướng né tránh giao tiếp, thậm chí tìm cách rút lui khỏi các buổi tụ họp.
TS. Hoàng Thanh Phương nhấn mạnh, sự tự tin bền vững không hình thành từ những lần bị ép buộc đứng trước đám đông, mà đến từ cảm giác được tôn trọng và thấu hiểu. "Khi trẻ cảm thấy an toàn về mặt cảm xúc, các em sẽ chủ động hơn trong giao tiếp và thể hiện bản thân theo cách phù hợp".
Thay vì yêu cầu trẻ phải đọc thuộc lòng những lời chúc dài hay biểu diễn một tiết mục trước họ hàng, phụ huynh có thể hướng dẫn con những cách chào hỏi đơn giản, tự nhiên. Một lời chúc ngắn gọn, một cái cúi đầu lễ phép hay nụ cười thân thiện cũng đủ thể hiện sự tôn trọng và nền nếp gia đình.
Trong trường hợp trẻ chưa sẵn sàng, chuyên gia khuyến nghị cha mẹ nên đóng vai trò "đỡ lời" để tránh tạo áp lực không cần thiết. Việc người lớn thấu hiểu và bảo vệ cảm xúc của con không làm giảm giá trị truyền thống, mà ngược lại, giúp trẻ cảm nhận được sự an toàn trong chính gia đình mình. "Tết không phải là sân khấu để trẻ chứng minh bản thân. Đó là dịp để các em cảm nhận sự ấm áp, gắn kết và yêu thương", TS. Hoàng Thanh Phương chia sẻ.
Giữ gìn nét đẹp chúc Tết, dạy trẻ lễ phép là điều cần thiết. Tuy nhiên, giáo dục truyền thống chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng sự tôn trọng cảm xúc trẻ thơ. Khi được thấu hiểu và khích lệ đúng cách, trẻ sẽ dần mở lòng và phát triển sự tự tin một cách tự nhiên, bền vững, không phải từ áp lực, mà từ yêu thương.
