Lấy y tế cơ sở làm nền tảng giảm tác hại ma túy
Chiều 10/8, tại Hội nghị về nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm và tệ nạn ma túy, phấn đấu xây dựng TPHCM không ma túy vào năm 2030, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM cho biết, giảm tác hại ma túy không chỉ là giải pháp chuyên môn của ngành y tế mà còn là chính sách mang tính nhân văn đối với người sử dụng ma túy và người nghiện ma túy.
"Sở Y tế xác định công tác giảm tác hại của ma túy không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm chính trị của toàn ngành y tế", Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM nhấn mạnh.
Đồng chí Trần Lưu Quang - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TPHCM phát biểu. Ảnh: P.Thương
Thời gian qua, ngành y tế đã củng cố năng lực xác định tình trạng nghiện, chẩn đoán và điều trị các rối loạn tâm thần liên quan đến sử dụng ma túy; duy trì điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng methadone, góp phần hạn chế sử dụng ma túy bất hợp pháp, phòng ngừa HIV và các bệnh truyền nhiễm, cải thiện sức khỏe và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng.
Đến nay, Sở Y tế TPHCM đã công bố 204 cơ sở y tế đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện ma túy tại 150/168 xã, phường, đặc khu, đạt 89,3% địa phương trên toàn thành phố. Ngành y tế phấn đấu trong những tháng cuối năm tiếp tục củng cố nhân lực, điều kiện chuyên môn tại 18 địa phương còn lại, hướng tới 100% xã, phường, đặc khu có cơ sở đủ điều kiện thực hiện nhiệm vụ này.
Tuy nhiên, theo Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, tình hình ma túy trên địa bàn vẫn diễn biến phức tạp. Ma túy tổng hợp, chất hướng thần mới và các loại ma túy "núp bóng" ngày càng đa dạng, tinh vi, khó nhận diện, gây ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tâm thần, an ninh trật tự và an sinh xã hội.
Tính tới giữa tháng 6/2026, TPHCM đang quản lý 27.233 người liên quan đến ma túy, trong đó có 9.758 người sử dụng trái phép chất ma túy, 9.541 người nghiện ma túy; 2.714 người đang điều trị methadone tại cộng đồng và 7.933 người được quản lý sau cai nghiện.
"Nhiệm vụ giảm tác hại của ma túy không chỉ dừng lại ở điều trị nghiện mà phải được tiếp cận theo mô hình chăm sóc sức khỏe liên tục, lấy dự phòng làm nền tảng, lấy người bệnh làm trung tâm, lấy y tế cơ sở làm điểm tựa và phối hợp liên ngành làm yếu tố quyết định hiệu quả", TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhận định.
Mỗi người bệnh phải được quản lý xuyên suốt từ khâu phát hiện, xác định tình trạng nghiện, điều trị, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng đến hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng. Qua đó, hạn chế nguy cơ tái nghiện, giảm tác hại đối với cá nhân, gia đình và xã hội.
TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM phát biểu tại hội nghị. Ảnh: P.Thương
Trước thực tế này, Sở Y tế TPHCM xác định 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: Tăng cường vai trò lãnh đạo của cấp ủy và trách nhiệm người đứng đầu; phát triển và nâng cao chất lượng mạng lưới dịch vụ y tế trong chăm sóc, quản lý người nghiện theo hướng toàn diện, lấy người bệnh làm trung tâm và y tế cơ sở làm nền tảng; đẩy mạnh công tác dự phòng, truyền thông giảm kỳ thị và huy động sự tham gia của cộng đồng; tăng cường phối hợp liên ngành, bảo đảm quản lý liên tục từ điều trị đến phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng; thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và bảo đảm nguồn lực cho công tác giảm tác hại.
Ngành y tế sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, từng bước kết nối dữ liệu giữa các cơ sở xác định tình trạng nghiện, cơ sở điều trị methadone, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở cai nghiện và hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử. Người bệnh được quản lý xuyên suốt từ phát hiện, xác định tình trạng nghiện, điều trị, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng đến hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng.
TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhấn mạnh, phòng, chống và kiểm soát ma túy chỉ bền vững khi ba trụ cột giảm cung, giảm cầu và giảm tác hại được triển khai đồng bộ, thống nhất.
Xây dựng TPHCM không ma tuý phải làm thật, kiểm tra thật
Đồng chí Trần Lưu Quang - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TPHCM cho rằng, xây dựng TPHCM không ma túy là nhiệm vụ khó, đòi hỏi quyết tâm chính trị rất cao. Với quy mô dân số lớn, mức độ phát triển kinh tế - xã hội cao và thị trường tiêu thụ ma túy lớn, nhiệm vụ này đối với TPHCM càng nặng nề. Tuy nhiên, chúng ta phải thực hiện bằng được vì ba lý do: Không thể có bình yên nếu không kiểm soát được ma túy; tội phạm ma túy là nguồn của rất nhiều loại tội phạm khác…
Bí thư Thành ủy TPHCM nhấn mạnh, công an giữ vai trò nòng cốt nhưng đây không phải nhiệm vụ riêng của lực lượng công an. Thành bại phụ thuộc lớn vào cơ sở, do đó các địa phương phải xác định đây là nhiệm vụ của mình và huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị.
Các xã, phường phải không để xảy ra "điểm mù", "điểm trắng" trong quản lý; nắm chắc địa bàn, đối tượng và nguy cơ. Lực lượng công an cơ sở phải chủ động nhận diện, dự báo những nguy cơ mới, nhất là trước sự xuất hiện ngày càng đa dạng của các loại ma túy tổng hợp và chất hướng thần mới.
TPHCM không ma túy phải bắt đầu từ cơ sở, từ xã, phường, khu phố và từng gia đình. Ảnh: P.Thương
Không chạy theo hình thức, không che giấu tình hình và không né tránh vấn đề khó. Những việc thuộc trách nhiệm của cơ sở phải được giải quyết tại cơ sở; nếu có vướng mắc phải báo cáo cụ thể để tháo gỡ, không lấy khó khăn làm lý do cho những hạn chế trong thực hiện nhiệm vụ.
Theo đó, mỗi xã, phường cần xây dựng "bản đồ" tình hình ma túy trên địa bàn, xác định rõ địa bàn, nhóm đối tượng và nguy cơ; đồng thời xây dựng kế hoạch cụ thể với mục tiêu, thời gian và người chịu trách nhiệm.
Kết quả thực hiện phải được đánh giá bằng số liệu, không dựa vào phong trào hay số lượng hội nghị được tổ chức. Định kỳ, địa phương phải trả lời được các vấn đề như tình trạng mua bán ma túy, số người nghiện và người sử dụng trái phép chất ma túy, người dân có cảm nhận địa bàn an toàn hơn hay không. Các tiêu chí này cần được lượng hóa, ứng dụng chuyển đổi số và trở thành chỉ số đánh giá kết quả công việc.
Bên cạnh đó, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang cũng đề nghị đưa kết quả xây dựng địa bàn không ma túy vào tiêu chí đánh giá cán bộ, nhất là người đứng đầu cấp xã, phường.
Về nguồn lực, lãnh đạo TPHCM thống nhất chủ trương xây dựng, mở rộng 4 trung tâm cai nghiện trên địa bàn. Đồng thời, yêu cầu tính toán đầu tư dài hạn, có dự phòng cho nhu cầu tương lai. Cùng với cai nghiện, cần chú trọng đào tạo nghề, tạo việc làm, tăng thu nhập và hỗ trợ người sau cai tái hòa nhập cộng đồng.
"TPHCM không ma túy phải bắt đầu từ cơ sở, từ xã, phường, khu phố và từng gia đình. Chúng ta phải làm thật, kiểm tra thật, chịu trách nhiệm thật và tạo chuyển biến thật, để TPHCM thực sự trở thành thành phố không ma túy", Bí thư Thành ủy TPHCM nhấn mạnh.
Thời gian qua, công tác tuyên truyền, phòng ngừa ma túy được triển khai rộng khắp trên địa bàn TPHCM, với nhiều mô hình như "Khu dân cư tự quản", "Lá chắn xanh", "Trường học không ma túy", xây dựng xã, phường không ma túy. Công tác truyền thông trên không gian mạng được đổi mới, góp phần nâng cao nhận thức, lan tỏa thông điệp phòng, chống ma túy và vận động người dân tham gia tố giác tội phạm.
Từ ngày 15/12/2025 đến 14/6/2026, toàn thành phố phát hiện, xử lý 4.064 vụ với 10.304 đối tượng liên quan đến ma túy; khởi tố 3.572 bị can về các hành vi liên quan đến ma túy.
Đặc biệt, trong đợt cao điểm 45 ngày đêm tổng rà soát, thống kê, phát hiện, đấu tranh, làm sạch địa bàn, lực lượng chức năng phát hiện gần 3.000 vụ với hơn 8.200 đối tượng; bóc gỡ nhiều đường dây, tụ điểm phức tạp. Công an TPHCM đưa hơn 8.400 đối tượng vào diện quản lý, bổ sung và làm sạch hơn 5.000 dữ liệu quản lý; đồng thời tăng cường kiểm tra người nước ngoài, cơ sở lưu trú và các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Ở lĩnh vực phòng ngừa, "giảm cầu" và "giảm tác hại", TPHCM tiếp tục quản lý chặt người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy và người sau cai nghiện; tổ chức xác định tình trạng nghiện, lập hồ sơ áp dụng các biện pháp cai nghiện và quản lý hơn 7.000 người nghiện. Thành phố cũng triển khai các mô hình hỗ trợ người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng, hạn chế nguy cơ tái nghiện.
