Một công trình nghiên cứu vào năm 2025 của Đại học Washington (Mỹ) đã hé mở một bí mật kinh ngạc dưới lòng đại dương, làm thay đổi sâu sắc hiểu biết của con người về cách thức sinh tồn của cá voi xanh.
Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Marine Mammal Science do nhà khoa học Trevor Branch cùng các cộng sự thực hiện, loài động vật lớn nhất hành tinh này sở hữu một chiến lược ẩn mình vô cùng tinh tế bằng âm thanh.
Cụ thể, "tiếng hát" của chúng được phát ra ở tần số trầm sâu đến mức kẻ săn mồi tự nhiên duy nhất của chúng là cá voi sát thủ hầu như không thể nghe thấy khi khoảng cách vượt quá 1 km.
"Tiếng hát" của cá voi xanh được phát ra ở tần số trầm sâu đến mức cá voi sát thủ hầu như không thể nghe thấy khi khoảng cách vượt quá 1 km. Ảnh: NOAA Photo Library
Khám phá này không chỉ giúp các nhà khoa học phân định rõ hơn các quần thể cá voi xanh lùn trong lịch sử nhờ các bản ghi âm đặc trưng, mà còn hé lộ một cơ chế phòng vệ tự nhiên đầy kỳ diệu trước những hiểm nguy rình rập dưới làn nước sâu.
"Kênh liên lạc tuyệt mật" giữa đại dương bao la
Dù sở hữu thân hình khổng lồ vô song với chiều dài có thể vượt quá 30 m và trọng lượng lên tới hàng trăm tấn, cá voi xanh vẫn không hoàn toàn bất khả chiến bại.
Trong thế giới tự nhiên, chúng luôn phải đối mặt với mối đe dọa từ những đàn cá voi sát thủ, loài hung thần đại dương thường xuyên tổ chức các cuộc săn đuổi phối hợp nhằm vào cá voi xanh, đặc biệt là những cá thể non nớt.
Dưới đại dương bao la, nơi ánh sáng Mặt Trời không thể lọt tới và tầm nhìn gần như không có, âm thanh chính là chiếc phao cứu sinh duy nhất để các loài sinh vật kết nối và định vị.
Để thích nghi với điều kiện khắc nghiệt này, cá voi xanh đã phát triển một hệ thống phát âm cực kỳ độc đáo với các dải tần số hạ âm đặc biệt thấp, thường chỉ dao động từ 10 đến 40 Hz.
Đây là những tần số cực trầm, nằm ở vùng rìa hoặc hoàn toàn dưới ngưỡng nghe của con người, nhưng lại có khả năng truyền dẫn đi rất xa và hiệu quả trong môi trường nước biển nhờ những đặc tính vật lý đặc trưng của sóng âm tần số thấp.
Cá voi sát thủ thường xuyên tổ chức các cuộc săn đuổi phối hợp nhằm vào cá voi xanh, đặc biệt là những cá thể non nớt. Ảnh: Robin Agarwal/Flickr
Sự kỳ diệu của tạo hóa nằm ở chỗ thế giới thính giác của cá voi sát thủ lại được xây dựng trên một nền tảng hoàn toàn khác biệt.
Thuộc nhóm cá voi có răng, loài săn mồi này sinh sống và định vị trong một vũ trụ âm thanh tần số cao với những tiếng bấm răng rắc và tiếng huýt sáo lảnh lót. Cấu tạo tai của cá voi sát thủ được tối ưu hóa để nhạy bén nhất với dải âm cao, khiến chúng gặp rất nhiều khó khăn trong việc bắt được các tần số quá trầm.
Sự lệch pha trong hệ thống thính giác giữa 2 loài đã vô tình tạo ra một "kênh liên lạc bí mật" lý tưởng cho cá voi xanh. Khi khoảng cách giữa 2 sinh vật này lớn hơn 1 km, "tiếng hát" của cá voi xanh sẽ hoàn toàn chìm vào tầng âm thanh nền của biển cả đối với tai cá voi sát thủ. Nhưng đối với những con cá voi xanh khác, đó vẫn là những thông điệp vô cùng rõ ràng và rành mạch.
Nhờ lợi thế âm thanh vô hình này, cá voi xanh có thể thoải mái tìm kiếm bạn tình, duy trì liên lạc và điều phối các hoạt động trên diện rộng mà không sợ bị lộ vị trí trước sự rình rập từ kẻ thù.
Tấm "căn cước âm thanh" đang bị xóa mờ
Không chỉ là vũ khí ẩn mình, tiếng hát của cá voi xanh còn đóng vai trò như một tấm thẻ căn cước độc nhất vô nhị để nhận diện loài.
Mỗi quần thể cá voi xanh tại các vùng biển khác nhau thường sở hữu những giai điệu đặc trưng riêng biệt, tựa như những "dấu vân tay âm thanh" giúp các nhà nghiên cứu lập bản đồ di cư và theo dõi sự phân bố của chúng qua các thế kỷ.
Tuy nhiên, món quà kỳ diệu của tạo hóa này đang phải đối mặt với một mối đe dọa nghiêm trọng đến từ chính các hoạt động của con người. Sự bùng nổ của các hoạt động hàng hải, tàu thuyền thương mại, thăm dò địa chấn và các thiết bị sonar công nghiệp đã vô tình đổ một lượng lớn tiếng ồn vào đúng dải tần số thấp mà cá voi xanh đang sử dụng.
Hiện tượng che lấp âm thanh này làm mờ nhòe tín hiệu, thu hẹp đáng kể phạm vi liên lạc của cá voi xanh, khiến chúng trở nên cô độc và gặp muôn vàn khó khăn trong việc tìm kiếm bạn đời để duy trì nòi giống.
Đáng chú ý hơn, các phép đo lường trong những thập kỷ gần đây cho thấy tần số "tiếng hát" của loài sinh vật khổng lồ này không hề cố định mà đang có xu hướng dịch chuyển thấp xuống theo thời gian.
Các nhà khoa học đã tìm thấy mối liên hệ mật thiết giữa sự thay đổi này với sự biến động của nguồn thức ăn và những đợt sóng nhiệt làm đại dương nóng lên. Điều đó cho thấy hệ thống âm thanh của cá voi xanh là một thực thể sống động, không ngừng phản ứng và điều chỉnh theo những biến chuyển của môi trường xung quanh.
Sự bùng nổ của các hoạt động hàng hải vô tình làm thu hẹp đáng kể phạm vi liên lạc của cá voi xanh. Ảnh: Craig Hayslip /Viện Động vật có vú biển thuộc Đại học bang Oregon
Trong bối cảnh lòng biển ngày một trở nên huyên náo bởi các hoạt động công nghiệp, việc bảo tồn một không gian âm thanh nguyên sơ, yên tĩnh cho cá voi xanh trở thành một nhiệm vụ cấp bách không kém gì việc bảo vệ môi trường sống vật lý của chúng.
Giữ gìn bí mật âm thanh trầm sâu ấy không chỉ giúp loài động vật lớn nhất đang tồn tại trên Trái Đất này giữ được sợi dây liên kết sinh tồn, mà còn là hành động thiết thực để bảo vệ sự cân bằng sinh thái mong manh đang ẩn giấu dưới đáy đại dương bao la.