Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton vừa "hoàn thành nhiệm vụ" trong chuyến thăm 5 nước Đông Âu và khu vực Caucasus (Kavkaz). Thực hiện ngay sau cuộc thăm Mỹ của Tổng thống Nga Dimitry Medvedev, chuyến công du tốc hành của bà Clinton khẳng định mối quan tâm trước sau như một của Mỹ đối với nơi từng là "sân sau" của Nga và xốc lại lòng tin của các đồng minh ở khu vực này.
Chuyến thăm đầu tiên của Ngoại trưởng Hillary Clinton tới Ukraine, Ba Lan, Azerbaijan, Armenia và Georgia (Gruzia) kéo dài trong 5 ngày, từ 1 đến 5-7. Trong bối cảnh hai nhà lãnh đạo Mỹ và Nga vừa tiến thêm một bước trong nỗ lực "cài đặt lại" quan hệ song phương có thể khiến nhiều đồng minh của Mỹ ở châu Âu lo ngại bị Washington bỏ rơi, thì chuyến thăm của Ngoại trưởng Clinton phát đi thông điệp trấn an rằng, Mỹ và Nga xích lại gần nhau sẽ có lợi hơn cho các nước láng giềng của Nga. Bởi vì, họ có thể được giải thoát khỏi "sự lựa chọn khó khăn" phải ngả về bên nào. Chính quyền Tổng thống Barack Obama cũng muốn xoa dịu chỉ trích từ đảng Cộng hoà cho rằng Washington "hy sinh" các đồng minh châu Âu để đổi lấy quan hệ nồng ấm hơn với Moscow.
 Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton |
Chọn Kiev làm chặng dừng chân đầu tiên và dài nhất trong chuyến công du, Ngoại trưởng Mỹ muốn Tổng thống V.Yanukovych thấy rằng Washington vẫn ủng hộ Kiev, kể cả dưới thời nhà lãnh đạo Ukraine được tiếng "thân Nga" này. Bà Clinton tuyên bố, "cánh cửa NATO" vẫn rộng mở với Ukraine, cho dù Tổng thống Yanukovych và Quốc hội nước này đã thông qua chính sách từ bỏ mục tiêu trở thành thành viên của khối quân sự lớn nhất hành tinh này. Kiev gần đây thể hiện rõ xu hướng nghiêng dần về phía Moscow, khi cho phép gia hạn thời hạn Hạm đội Biển Đen của Nga thuê căn cứ hải quân Sevastopol của Ukraine, tăng cường các mối quan hệ thương mại, kinh tế với Moscow... Tại các cuộc gặp Tổng thống Yanukovych, các nhóm phi chính phủ và lãnh đạo truyền thông Ukraine, Ngoại trưởng Mỹ đã bóng gió cảnh báo, trong khi thúc đẩy các nỗ lực nhằm cân bằng các mối quan hệ của Ukraine với Mỹ, EU và Nga, thì Kiev cần chú ý hơn việc phát triển quan hệ với cả Mỹ và phương Tây, chứ không chỉ với Nga.
Tới Ba Lan, Ngoại trưởng Mỹ khẳng định lại cam kết mạnh mẽ của Washington giúp bảo vệ chủ quyền và an ninh của Vasaw. Tại thành phố Krakow, bà Clinton cùng người đồng cấp chủ nhà, Radoslaw Sikorski chứng kiến lễ ký kết các phụ lục của hiệp định triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa (NMD) của Mỹ tại Ba Lan. Thoả thuận bổ sung quy định chi tiết hơn về cơ cấu mới, các loại tên lửa, thiết bị quân sự của Mỹ triển khai tại Ba Lan, nhằm mục đích bảo vệ toàn bộ các nước thành viên NATO trước mọi cuộc tiến công bằng tên lửa. Nhằm xoa dịu lo ngại từ Moscow, bà Clinton khẳng định bộ phận NMD tại Ba Lan chỉ mang tính chất phòng thủ, không đe doạ Nga. Tuy nhiên, đây tiếp tục là mấu chốt những nghi ngại nảy sinh giữa Mỹ và Nga, vốn đã không được đề cập trong cuộc hội đàm giữa Tổng thống Obama và Tổng thống Medvedev tại Washington trước đó vài ngày.
Tại Georgia, hai bên thảo luận các vấn đề trong Hiến chương Mỹ - Georgia về Đối tác chiến lược, trong bối cảnh "quan hệ đặc biệt" giữa Washington và Tbilisi giảm tốc rõ rệt dưới thời chính quyền Tổng thống Obama. Các vấn đề ưu tiên trong hợp tác song phương đã được đặt lên bàn nghị sự, nhất là về quốc phòng, thương mại, năng lượng. Bà Clinton trấn an chính phủ của Tổng thống Mikhail Saakashvili rằng, quan hệ Mỹ - Nga ấm lên không ảnh hưởng cam kết của Washington tiếp tục hỗ trợ Tbilisi.
Với các nhà lãnh đạo Azerbaijan và Armenia, Ngoại trưởng Mỹ đã tuyên bố, Washington sẵn sàng hỗ trợ hai nước này đạt một thoả thuận hoà bình về khu vực tranh chấp Nagorny - Karabakh và khẳng định đây là một "ưu tiên cao" của Mỹ, nhất là trong bối cảnh căng thẳng leo thang ở khu vực này trong vài tháng gần đây. Azerbaijan gần đây chỉ trích Mỹ xem nhẹ mối quan hệ với nước này, một mắt xích quan trọng trên tuyến đường cung cấp hậu cần cho lực lượng liên quân do Mỹ và NATO đứng đầu tại Afghanistan và cũng nằm trên trục năng lượng quan trọng ở khu vực Caucasus. Xung đột ở Nagorny - Karabakh được giải quyết, tuyến trung chuyển thiết yếu trên sẽ được khai thông.
Nhìn lại chuyến thăm, giới phân tích cho rằng, Ngoại trưởng Clinton đã hoàn thành mục tiêu trấn an đồng minh, khơi lại những lợi ích chiến lược của Mỹ ở khu vực. Chuyến thăm cũng cho thấy nỗ lực của Mỹ củng cố liên minh với các nước từng nằm dưới sự kiểm soát của Liên Xô trước đây và tạo đối trọng với Nga tại khu vực địa - chính trị quan trọng này.
Hồng Thắng