Hai nghìn năm trăm năm trước, Đức Phật Thích Ca đã dạy đệ tử của mình: "Chiến thắng ngàn vạn quân, không bằng tự chiến thắng mình. Tự chiến thắng mình là chiến công oanh liệt nhất".
Chủ tịch Hồ Chí Minh không những đã lãnh đạo nhân dân ta đánh thắng hai đế quốc lớn là Pháp và Mỹ, mà suốt đời Bác đã tự chiến thắng mình trong mọi hoàn cảnh, trong đó bằng nghị lực của mình, Bác đã từ bỏ hút thuốc lá, một thói quen có hại đeo đẳng hơn nửa thế kỷ.
Cảm phục nghị lực của Người, nhà thơ Hải Như viết:
Trận thắng lớn hỡi ai đừng xem nhỏ
Bác Hồ vui... bỏ thú trọn đời ưa
Với chính mình ta vốn dễ dàng thua
Nhưng với Bác không trận nào không thắng...
Trong một lần gặp gỡ các đại biểu thanh niên, Bác khuyên: "Các cháu học tập Bác điều gì cũng được, nhưng tuyệt đối đừng hút thuốc lá nhiều như Bác". Người kể lại: "Hồi ở Pháp, Bác đi đâu cũng có mật thám theo dõi, nên Bác hút thuốc để khi châm lửa có thể quay đi, quay lại quan sát, tay cầm thuốc vung vẩy tự nhiên hơn. Hút mãi đâm nghiện, nghiện rồi khó bỏ" và "vì phải thức khuya, dậy sớm để học ngoại ngữ, đọc sách, viết báo mà thời tiết châu Âu lại lạnh nên Bác đã hút thuốc lá nhiều, lâu dần thành thói quen, bây giờ Bác đã nghiện nặng".
 Bác Hồ ở mặt trận Đông Khê. Ảnh: TL |
Nhưng từ năm 1966 trở đi, sức khỏe Bác yếu dần, các bác sĩ đề nghị Bác nên bỏ thuốc lá. Bác vui vẻ nói: "Bác hút thuốc lá từ hồi còn trẻ, nay đã thành thói quen. Bác cũng biết hút thuốc lá nhiều là một tai hại lớn đối với sinh mạng con người. Bây giờ bỏ đi không hút thì tốt thôi. Song không phải một sớm một chiều mà Bác có thể bỏ được. Các chú để Bác phấn đấu từ từ. Chắc chắn Bác sẽ bỏ được thôi" .
Đồng chí Vũ Kỳ, người thư ký nhiều năm sống bên cạnh Bác kể lại: Từ đó Bác đã sắp đặt kế hoạch để tự mình bỏ thuốc lá. Người đề nghị: "Các chú phải giúp Bác bỏ tật xấu này". Bác Hồ định ra kế hoạch bỏ thuốc lá, rồi nghiêm túc thực hiện. Người giao thuốc cho đồng chí giúp việc quản lý, mỗi ngày chỉ hút 3 lần và hút giảm dần: tuần đầu mỗi lần hút 2/3 điếu rồi dụi đi để vào một lọ thủy tinh trên bàn, tuần thứ hai hút 1/2 điếu, tuần thứ ba hút 1/3 điếu, tuần thứ tư chỉ một vài hơi. Cứ thế Bác đã bỏ hẳn được thuốc lá. Người bỏ luôn cả cà phê sáng. Người bảo: "Cà phê ngon, nhưng uống thì Bác lại nhớ thuốc lá". Khi bỏ thuốc, Người cũng thôi uống rượu.
Ghi lại kỷ niệm này, tháng 2/1968, Bác làm bài thơ Nhị vật bằng chữ Hán, với lời dẫn: Các đồng chí bác sĩ khuyên "hai chớ": chớ hút thuốc lá, chớ uống rượu, tự mình đề thơ làm chứng (bản dịch của Phan Văn Các):
"Thuốc không, rượu chẳng có mừng xuân,
Dễ biến thi nhân hóa tục nhân.
Trong mộng thuốc thơm và rượu ngọt,
Tỉnh ra thêm phấn chấn tinh thần.
Sau 3 năm bỏ thuốc lá, tháng 3/1968, trong niềm vui lớn Tết Mậu Thân "Thắng trận tin vui khắp nước nhà", Bác vui sướng làm bài thơ Vô đề bằng chữ Hán (Bản dịch của Khương Hữu Dụng):
Thuốc kiêng, rượu cữ đã ba năm,
Không bệnh là tiên sướng tuyệt trần.
Mừng thấy miền Nam luôn thắng lớn,
Một năm là cả bốn mùa xuân.
Trong hồi ký Ba lần được gặp Bác Hồ, Hòa thượng Thích Đôn Hậu kể lại: Tháng 6/1969, khi tiếp phái đoàn Ủy ban Trung ương Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hòa bình Việt Nam ra thăm Thủ đô Hà Nội, Hòa thượng Thích Đôn Hậu, lúc đó là Phó Chủ tịch Ủy ban thay mặt đoàn mời Bác hút thuốc, Bác đã nhẹ nhàng từ chối: "Cám ơn cụ, tôi đã bỏ thuốc lá rồi cụ ạ!". Người thân tình tâm sự: "Tôi cũng phải đấu tranh ghê gớm lắm với bản thân mới bỏ được thuốc lá đó cụ ơi!".
Ai đã từng nhiều năm hút thuốc và mắc nghiện, rồi nhiều lần từ bỏ một thói quen không có lợi cho sức khỏe càng thấu hiểu được nỗi dằn vặt, nghị lực và quyết tâm của Bác, một người đã từng hút thuốc lá hơn nửa thế kỷ!
Đúng như nhà thơ Hải Như đã viết "Trận thắng lớn - hỡi ai đừng xem nhỏ". Một việc nhỏ, bình dị trong đời thường, nhưng đã nhắn gửi với đời một thông điệp mang ý nghĩa nhân sinh lớn lao: "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác Hồ, hãy tự chiến thắng mình từ những việc cụ thể, thiết thực trong cuộc sống hàng ngày".
Hồng Minh