Từ thời xa xưa, người Trung Quốc đã có thói quen gọi những tham quan ô lại là những "thạc thử" - những con chuột lớn. Dưới chế độ mới, nạn "thạc thử" vẫn chưa hoàn toàn chấm dứt, đặc biệt là sau cải cách mở cửa, căn bệnh lại có phần phát tác. Giờ đây, cuộc chiến chống nạn "thạc thử" của Trung Quốc đang bước vào một giai đoạn mới.
Theo tờ Nhân dân nhật báo, bắt đầu từ hôm chủ nhật 11/7 vừa rồi, một loạt các biện pháp mới trong việc phòng chống tham nhũng đã được Chính phủ và đảng Cộng sản Trung Quốc thông qua và chính thức có hiệu lực. Theo những nguyên tắc mới này, tất cả các quan chức, từ cấp quận trở lên, đều phải khai báo hàng năm về các khoản lương và thu nhập của mình, về các tài sản của chính mình và những người thân trong gia đình (bao gồm cả vợ và con cái - điều này hết sức quan trọng bởi lẽ đại bộ phận quan tham đều "đẩy" tài sản tham nhũng sang cho vợ con đứng tên. Nếu phạm vi khai báo không mở rộng đến cả vợ con của các quan chức thì việc khai báo hầu như sẽ là vô nghĩa), những khoản đầu tư, công ăn việc làm của vợ con. Các quan chức nói trên cũng buộc phải khai báo cả những thay đổi về tình trạng kết hôn (rất cần thiết để tránh việc trước khi "đắm tàu", các quan chức sẽ "đẩy" tài sản sang cho vợ rồi dùng biện pháp li hôn để tránh bị tịch thu các tài sản đó) và cả thông tin về những thành viên gia đình sống tại nước ngoài (vừa là để phòng ngừa việc quan tham trốn ra nước ngoài mang theo tài sản tham nhũng, vừa cũng là một biện pháp để phát hiện ra những dấu hiệu bất thường về tài sản kiểu như cán bộ ăn lương nhưng lại có tiền để cho con đi du học tự túc ở nước ngoài). Tất cả những quan chức gian lận trong việc khai báo sẽ bị cách chức và trừng phạt.
 Văn Cường vừa bị tử hình do phạm tội tham nhũng và bao che cho tội phạm có tổ chức. |
Những biện pháp mới được thông qua là một bước tiến không thể phủ nhận trong cuộc chiến chống tham nhũng ở Trung Quốc. Vấn đề là tình hình đã ở mức không thể không có những đột phá. Chính quyền Trung Quốc đã có nhiều quyết tâm trong việc chống tham nhũng. Trong vòng mấy năm gần đây, hàng loạt quan chức cao cấp đã phải ra trước vành móng ngựa và nhận những bản án nghiêm khắc vì tham nhũng: năm 2008, Trần Lương Vũ nguyên ủy viên Bộ chính trị, nguyên Bí thư thành ủy Thượng Hải (thành phố quan trọng thứ hai ở Trung Quốc) nhận án 18 năm tù vì tội tham nhũng; năm 2009 Văn Cường, lãnh đạo tư pháp Trùng Khánh nhận án tử hình vì tham nhũng và bao che cho tội phạm có tổ chức. Đây là một vụ án đặc biệt nghiêm trọng với hàng trăm người phải ra tòa, trong đó có hơn 90 cán bộ nhà nước và 7 người đã phải nhận án tử hình. Không chỉ các quan chức cao cấp của chính quyền mà hàng loạt những người đứng đầu của các tập đoàn kinh tế lớn của nhà nước như Hãng dầu khí Sinopec, Tổng công ty hạt nhân Trung Quốc... cũng đã phải ra tòa vì biển thủ, gian lận và ăn hối lộ. Việc hàng loạt quan chức cao cấp phải ra tòa vì tham nhũng rõ ràng một mặt cho thấy sự trầm kha của tham nhũng ở Trung Quốc nhưng đồng thời cũng cho thấy quyết tâm của Đảng và Nhà nước Trung Quốc trong cuộc chiến chống nạn "thạc thử".
Điều đáng sợ là tham nhũng đang gây ra những đe dọa to lớn đối với sự ổn định ở Trung Quốc. Xét về mặt kinh tế, theo một tài liệu công bố từ năm 2001 của Tổ chức Carnegie Endowment, hàng năm, tham nhũng gây ra thiệt hại từ 13 đến 16% GDP của Trung Quốc. Con số này cho đến nay chắc chắn là đã tăng lên. Một nguồn khác, tờ Le Figaro, thì dẫn lại các nguồn tin Trung Quốc cho biết rằng trong vòng ba mươi năm cải cách mở cửa, đã có khoảng 4000 tham quan Trung Quốc trốn ra nước ngoài mang theo một số tiền ăn cắp lên tới 50 tỷ Mỹ kim. Điều đáng sợ là chính tham nhũng lại là một trong những nguyên nhân chính làm cho phân hóa giàu - nghèo tăng lên.
Trung Quốc rõ ràng đang phải đối đầu với những khó khăn lớn: vấn đề Tân Cương và Tây Tạng; thiên tai; làn sóng đình công đòi hỏi thay đổi mô hình kinh tế theo kiểu "công xưởng của thế giới" khai thác nhân công giá rẻ và gây ô nhiễm môi trường cần phải thay đổi... Tất cả những khó khăn đó buộc Trung Quốc phải giải quyết tận gốc những nguy cơ đối với chế độ mà tham nhũng là nguy cơ hàng đầu. Những giải pháp vừa được thông qua liên quan đến công khai tài sản là một bước quan trọng để đạt đến điều đó. Với những biện pháp này, từ nay, trên đầu mỗi tham quan ở Trung Quốc sẽ có thêm một thanh gươm treo lơ lửng.
Xuân Thạch (Theo Nhân dân nhật báo và Le Figaro)