Tiếp tục nỗ lực thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ năm 2009

Đã nhiều lần, từ các hội nghị ngành, những chuyến công tác xông xáo kịp thời tận vùng trung tâm bão, lũ, tai nạn thương tích để chỉ đạo, điều hành cấp cứu, đến những chuyến "vi hành" vùng sâu, vùng xa để nắm bắt tình hình cơ sở, điều mà vị Tư lệnh ngành y tế (bao gồm cả DS-KHHGĐ) luôn trăn trở làm sao đáp ứng đầy đủ hơn những yêu cầu ngày càng cao của nhân dân cả về lượng và chất, đặc biệt ngay từ tuyến cơ sở. Với những trăn trở và chỉ đạo quyết liệt ấy, mặc dù năm 2008, đất nước phải đối phó với nhiều khó khăn, thử thách, cả về kinh tế - xã hội và liên tiếp những thiên tai, dịch bệnh, toàn ngành đã nỗ lực, cố gắng, bảo đảm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Nhân dịp năm mới 2009, báo Sức khỏe & Đời sống trân trọng giới thiệu những ý kiến trao đổi trực tiếp của vị Tư lệnh ngành - Bộ trưởng Bộ Y tế - TS. Nguyễn Quốc Triệu, về những kết quả hoạt động của ngành trong năm qua và những định hướng phát triển thời gian tới.

Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu: Như mọi người đều đã biết, năm 2008 đặt trong bối cảnh chung nền KT-XH nước ta gặp nhiều khó khăn do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, đồng thời cũng liên tiếp những thiên tai, bão lũ, tai nạn thương tích. Năm 2008 cũng là năm đầu hợp nhất y tế - dân số, kiện toàn cơ cấu tổ chức bộ máy của Bộ Y tế, điều chỉnh tổ chức hệ thống y tế các địa phương theo Nghị định 13 và 14 của Chính phủ. Thực tiễn xã hội nổi cộm nhiều vấn đề "nóng": Hệ thống KCB bất cập, nhiều BV tuyến trên quá tải; ATVSTP bùng nổ gay gắt; tỷ lệ sinh con 3 tăng cao ở nhiều địa phương... Tuy nhiên được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, sự phối hợp chặt chẽ có hiệu quả của các bộ, ngành, địa phương, nhân dân tích cực tham gia hưởng ứng, các tổ chức quốc tế thêm hỗ trợ, cán bộ công chức, viên chức trong toàn ngành nêu cao quyết tâm, nỗ lực vượt khó, nhìn chung, ngành y tế đã bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ, đóng góp quan trọng vào việc duy trì an sinh xã hội, thực hiện các nhiệm vụ phát triển KT - XH của đất nước.

Trong công tác dự phòng và phòng chống dịch bệnh, ngành y tế đã chủ động triển khai quyết liệt và đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành, huy động sự tham gia tích cực của nhân dân, tăng cường hệ thống giám sát dịch bệnh tại cộng đồng, kiểm soát dịch bệnh chặt chẽ tại các cửa khẩu quốc tế. Đẩy mạnh công tác truyền thông, vận động các ban ngành đoàn thể, các tầng lớp nhân dân cùng tham gia phòng chống dịch. Đảm bảo dự trữ và cấp phát đủ, kịp thời hóa chất, trang thiết bị, vật tư cho công tác phòng chống dịch ngay khi phát sinh thiên tai, dịch bệnh. Nhờ vậy, thống kê các bệnh truyền nhiễm gây dịch đã giảm 34,6% số ca mắc, giảm 5% số ca tử vong so với năm 2007. Đã khống chế kịp thời 100% các vụ dịch cúm A H5N1, tiêu chảy cấp nguy hiểm. Các chương trình mục tiêu quốc gia phòng chống một số dịch bệnh xã hội và dịch bệnh nguy hiểm khác cũng được thực hiện có hiệu quả.

Trong công tác KCB, tích cực triển khai nâng cao chất lượng KCB, khắc phục tình trạng quá tải, (theo Chỉ thị 06/2007/CT-BYT của Bộ trưởng Bộ Y tế). Huy động tổng lực nhiều hình thức tổ chức quản lý, cải tiến quy trình, dây chuyền KCB, sắp xếp các khoa phòng, kê thêm giường bệnh, tăng số giường bệnh di động, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý BV, tăng ca, tăng giờ làm việc, tăng cường điều trị ngoại trú; đồng thời đặc biệt coi trọng tăng cường năng lực cho tuyến dưới. Kết quả đạt được, theo báo cáo sơ bộ của các bệnh viện Trung ương, năm 2008 mặc dù tổng số lượt khám bệnh tăng 7%, số bệnh nhân điều trị nội trú tăng 5%, nhưng đã giảm tải được 9,8% công suất sử dụng giường bệnh.

Đối với nhiệm vụ tăng cường tuyến dưới, trong thời gian các biện pháp dài hạn (xây dựng cơ sở vật chất, đào tạo nhân lực) chưa kịp phát huy tác dụng, tạm thực hiện chế độ cử luân phiên cán bộ từ các BV tuyến trên về hỗ trợ (theo Đề án 1816). Kết quả bước đầu (sau 7 tháng), đã triển khai ở 55 BV trực thuộc Bộ, Hà Nội, TP. HCM, với 603 cán bộ đi luân phiên tại 53 tỉnh, hơn 1.900 lượt cán bộ tuyến trên xuống cơ sở khám chữa trực tiếp cho khoảng 5.870 lượt người bệnh, phẫu thuật 247 ca bệnh nặng. Hoạt động này được đánh giá là có hiệu quả thiết thực đối với y tế cơ sở, giảm đỡ gánh nặng KCB của người dân, đồng thời cũng đóng góp quan trọng giảm tình trạng quá tải ở tuyến trên.

Cũng trong năm 2008, Bộ Y tế chủ động phối hợp với các bộ, ngành liên quan (NN&PTNT, Công thương, KH&CN, GD&ĐT, VHTT&DL...) trình Thủ tướng Chính phủ Dự thảo Quyết định về kiện toàn tổ chức bộ máy và Quy chế hoạt động Ban chỉ đạo liên ngành ATVSTP. Tích cực phối hợp liên ngành trong quản lý, chỉ đạo và điều hành, chủ động thanh tra, kiểm tra vấn đề ATVSTP từ cửa khẩu đến các chợ đầu mối... Phối hợp chặt chẽ với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO) để giải quyết vấn đề sữa nhiễm melamin.

Trong bối cảnh thị trường dược phẩm trên thế giới diễn biến phức tạp, ngành y tế đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm đảm bảo cung ứng đủ thuốc có chất lượng, có giá cả hợp lý cho người dân. Bộ cũng chỉ đạo các cơ quan chức năng thường xuyên kiểm tra, giám sát chất lượng thuốc trên thị trường, đẩy mạnh kiểm tra phòng chống thuốc giả, thuốc nhập lậu, không rõ nguồn gốc... Kết quả thị trường dược phẩm năm 2008 tương đối ổn định, tỷ lệ tăng giá nhóm hàng dược phẩm y tế luôn ở mức thấp hơn mức tăng của chỉ số tiêu dùng (CPI). Đối với các trường hợp thiên tai, thảm họa, tai nạn thương tích, đã chủ động sẵn sàng và cung cấp thuốc men đầy đủ, kịp thời cho các địa phương, đưa ngay đến nơi gặp nạn.

Phóng viên: Thưa Bộ trưởng, một công cụ quan trọng của quản lý nhà nước là hệ thống pháp luật. Có ý kiến chuyên gia nhận xét, ngành y tế năm 2008 đã có nhiều "khởi sắc" về mặt này. Xin Bộ trưởng cho biết cụ thể hơn?

Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu: Về hệ thống văn bản pháp quy, đúng là trong năm 2008, ngành y tế đã đạt những chuyển biến quan trọng. Quốc hội ra Nghị quyết số 18/2008/QH12 về việc đẩy mạnh thực hiện chính sách, pháp luật xã hội hóa để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân. Tại kỳ họp cuối năm, Quốc hội đã thông qua Luật Bảo hiểm y tế, có hiệu lực thi hành từ 01/7/2009. UBTVQH đã thông qua, chuyển công bố lấy ý kiến nhân dân về Luật Khám chữa bệnh. Ban Bí thư TW Đảng ra Chỉ thị 24/CT-TW về phát triển nền Đông y Việt Nam và Hội Đông y Việt Nam trong tình hình mới. Chính phủ ban hành Nghị định 79/2008/NĐ-CP về việc quy định hệ thống tổ chức quản lý, thanh tra và kiểm nghiệm về ATVSTP; Quyết định 47/2008/QĐ-TTg phê duyệt danh mục dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ và các nguồn vốn hợp pháp khác giai đoạn 2008-2010. Nội dung nổi bật trong các văn bản đó là lần đầu tiên, cho phép phát hành trái phiếu Chính phủ để đầu tư nâng cấp BVĐK huyện, BVĐK liên huyện, trạm y tế xã, BV lao, tâm thần, ung bướu, BV chuyên khoa nhi; tăng tỉ lệ chi ngân sách hằng năm cho sự nghiệp y tế; dành ít nhất 30% ngân sách cho y tế địa phương. Luật BHYT có nhiều điểm mới, tạo hành lang pháp lý thuận lợi tiến nhanh tới thực hiện BHYT toàn dân.

Về phần mình, ngành y tế tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 06/2007/CT-BYT, ngày 07/12/2007 của Bộ trưởng Bộ Y tế về nâng cao chất lượng KCB. Ban hành mới Chỉ thị số 06/2008/CT-BYT về tăng cường chất lượng đào tạo nhân lực y tế; Đề án 1816 "Cử cán bộ chuyên môn luân phiên từ bệnh viện tuyến trên về hỗ trợ các bệnh viện tuyến dưới nhằm nâng cao chất lượng KCB"...

Ngoài ra, Bộ Y tế phối hợp với Bộ Nội vụ hoàn thiện trình Chính phủ ban hành Nghị định 79/2008/NĐ-CP quy định về hệ thống tổ chức quản lý, thanh tra và kiểm nghiệm ATVSTP và đang tích cực phối hợp với các bộ liên quan xây dựng thông tư liên tịch hướng dẫn thực hiện. Xây dựng dự án Luật ATTP sau khi tiếp thu góp ý của các bộ liên quan và chuyên gia của Tổ chức Nông lương thế giới (FAO). Bộ Y tế phối hợp với các bộ liên quan trình cấp có thẩm quyền ban hành các văn bản quy phạm hướng dẫn chức năng nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức bộ máy DS-KHHGĐ ở địa phương. Đến nay, 63/63 tỉnh, thành phố đã ban hành quyết định thành lập Chi cục DS-KHHGĐ cấp tỉnh, 59/63 tỉnh, thành phố có quyết định thành lập Trung tâm DS-KHHGĐ cấp huyện. Công việc đang tiến triển và dần hoàn thiện.

Phóng viên: Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, trong phần "chưa được" của năm 2008, vấn đề nào Bộ trưởng còn trăn trở nhất?

Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu: Phần "chưa được" còn nhiều và trăn trở cũng nhiều. Tuy nhiên, lựa chọn vấn đề "trăn trở nhất" thì đó chính là vấn đề nguồn lực con người, bao gồm cả TÀI và ĐỨC. Đã phát đi nhiều thông tin cảnh báo thiếu hụt nhân lực y tế về số lượng. Song cần đặc biệt lưu ý những thiếu hụt về chất lượng, cũng gọi là "nhân lực chất lượng cao". Thiếu người quản lý giỏi. Thiếu chuyên gia đầu ngành. Y đức chưa tương xứng. Cơ sở vật chất chưa nhiều, nhưng với đội ngũ mạnh, đồng tâm hiệp lực, chắc chắn xoay chuyển được tình thế.

Phóng viên: Về định hướng, nhiệm vụ công tác của ngành năm 2009, đâu là những điểm "nhấn", thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu: Định hướng, nhiệm vụ của ngành được thể hiện chi tiết ở nhiều văn bản, chương trình, đề án. Phải nói là khá dài, bề bộn. Đương nhiên, tất cả đều đòi hỏi quan tâm chỉ đạo, thúc đẩy thực hiện.

Tuy nhiên, ở mỗi vị trí quản lý, cũng cần thiết xác định điểm "nhấn". Với trọng trách Bộ trưởng, tôi nghĩ điểm "nhấn" luôn là chăm lo tạo hành lang thuận lợi để mọi tổ chức, cá nhân trong toàn ngành phát huy cao độ năng lực, thực hiện tốt công việc. Chăm lo phối hợp nhịp nhàng, động viên đúng người, đúng lúc. Cộng chung, tiêu điểm chính là xử lý vấn đề "trăn trở nhất" đã nói trên: xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ngành có chuyên môn cao, đức hạnh xuất sắc, tận tụy với công việc, đạt hiệu quả phục vụ cao.

Phóng viên: Cùng với những công tác lớn theo dòng "chính quy", ngành y tế đã triển khai nhiều hoạt động xã hội nhân đạo giúp đỡ các hoàn cảnh khó khăn, trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo... Xin Bộ trưởng đánh giá về những hoạt động có ý nghĩa này?

Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu: Nếu gọi những công việc thuộc chương trình nghị sự của cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức sự nghiệp, doanh nghiệp là "chính quy", thì mảng hoạt động xã hội nhân đạo là "phi chính quy", song ý nghĩa không kém phần quan trọng. Quy mô, số lượng thường không được "hoành tráng" như dòng chính quy, nhưng ở đây, thật sự là một mũi tên trúng hai đích: vừa động viên được sức của, sức người rộng lớn toàn xã hội; vừa là một phương cách thiết thực vun trồng cây bác ái, tình thương nhân bản.

Tôi hoan nghênh báo Sức khỏe & Đời sống đã tham mưu giúp Bộ cùng đứng ra vận động Chương trình "Vì trái tim trẻ thơ", phát động trong "Tháng hành động vì trẻ em", lập Quỹ "Vòng tay nhân ái". Qua đó đã huy động được nhiều tỷ đồng giúp đỡ hàng nghìn trường hợp bệnh nhân nghèo mắc bệnh trọng, trẻ em nghèo mắc bệnh tim bẩm sinh, hỗ trợ học sinh nghèo học giỏi ngành y... Các hoạt động từ thiện luôn là một kênh bổ sung không thể thiếu giúp ngành y tế thực hiện chức năng chăm sóc sức khoẻ nhân dân, đặc biệt hướng về các nhóm yếu thế, những trường hợp không may mắn.

Cùng với những hoạt động kể trên, tôi rất vui mừng được thấy hàng trăm hoạt động thiện nguyện khác của nhiều tổ chức và cá nhân trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài, các bạn bè quốc tế. Từ các quỹ giúp đỡ bệnh nhân nghèo quy mô hoạt động nhiều năm đã quyên góp được nhiều chục tỷ đồng, cứu giúp nhiều ngàn bệnh nhân; những chuyến công tác thường niên thu hút cả trăm y bác sĩ thiện nguyện đến các vùng sâu - xa nghèo khổ, vùng bị thiên tai dịch bệnh, trực tiếp khám chữa bệnh, phân phát thuốc; đến những bát cơm chén cháo từ thiện trực tiếp giúp ấm lòng bệnh nhân lúc cơ hàn; tất cả đều như những viên ngọc lóng lánh rất đáng trân quý trong dòng đời còn nhiều khó khăn.

Nhân đây, tôi cũng xin được thay mặt lãnh đạo ngành, nồng nhiệt cảm ơn những tấm lòng thơm thảo thắm tình nghĩa "đồng bào"cả trong và ngoài nước, các bạn bè quốc tế khắp năm châu, đã nhiều ít góp công góp của tham gia các hoạt động y tế thiện nguyện.

Nhằm phát huy hơn nữa những hoạt động thiện nguyện này, tôi cũng đề nghị các cơ quan chức năng trực thuộc suy nghĩ, điều nghiên, tham mưu giúp lãnh đạo Bộ Y tế có một hình thức phù hợp liên kết được tất cả các hoạt động y tế thiện nguyện. Qua đó, thiết thực tạo điều kiện, hỗ trợ để các hoạt động thêm thuận lợi, phát triển. Đồng thời, cũng ghi nhận công lao, kết quả đã làm được, kịp thời biểu dương, động viên khuyến khích, bày tỏ tri ân, áp dụng các hình thức tôn vinh, khen thưởng xứng đáng.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn và kính chúc sức khỏe Bộ trưởng!

Toàn Thắng (thực hiện)