Cứ mỗi lần chống thất thoát hay cần nâng cấp hệ thống cơ sở hạ tầng kể cả điện và nước, là người dân lại được nghe hai từ khó chịu: "tăng giá". Dường như hiện nay biện pháp đánh vào giá là duy nhất để có nguồn kinh phí sửa chữa, nâng cấp.
 Giá nước tăng nhưng chất lượng có tăng? Ảnh: C.M |
Trong Hội nghị chuyên đề về giao thông đô thị và cung cấp nước sạch tại TP.HCM vừa diễn ra, Công ty cấp nước Sài Gòn (Sawaco) cho biết để có số tiền 5.700 tỷ đồng chống thất thoát nước từ nay đến 2025, cần nhiều nguồn vốn, trong đó phương án tăng giá nước được cho là một giải pháp cần thiết. Hiện thành phố có khoảng 3.400km đường quá cũ kỹ, thời gian sử dụng 30 năm đã xuống cấp trầm trọng, do đó có đến 90% lượng nước rò rỉ xuất phát từ những đường ống này, khiến TP.HCM mất khoảng 1,3 tỷ đồng mỗi ngày vì thất thoát nên cần phải có tiền để cấp tốc hạn chế tình trạng này. Mục tiêu là đưa mức thất thoát 42% như hiện nay xuống còn 40% trong 2 năm tới, giai đoạn 2010-2015 còn 30-32%, tới năm 2025 mất 25%.
Tuy nhiên, một số câu hỏi được nhiều người, đặc biệt là bà con ở TP.HCM quan tâm là hiện nay chỉ có chưa đầy 37% người dân vùng ven có nước sạch để dùng. Người dân các nơi này đa phần là hộ nghèo, giờ phải trả giá nước cao có hợp lý không? Cách đây 10 năm, tỷ lệ thất thoát nước sạch là 34%, tới nay 42%. Bao công sức, tiền bạc bỏ ra nhưng có phải thành phố càng nỗ lực chống thì thất thoát nước càng tăng?
Thất thoát nước là chuyện không ai muốn: người tiêu dùng không, Sawaco càng không. Nhưng lỗi ở Sawaco nhiều hơn vì không có phương án hiệu quả để bảo trì, thay thế đường nước xuống cấp. Trong quá trình kinh doanh, lợi nhuận thu được, thặng dư, giữ lại dùng ở đâu và nếu cứ thiếu tiền để đầu tư thì đè người tiêu dùng ra gánh thì thật là bất công.
Theo ý kiến của người viết bài này thì Giá bán = Giá thành sản xuất Chi phí phân phối/vận hành Lợi nhuận. Việc Sawaco lập luận phải tăng giá nước để chống thất thoát là thiếu hợp lý, vì việc thất thoát do Sawaco tự làm mất trong quá trình vận hành hệ thống. Việc thu hồi thất thoát sẽ chính là nguồn tiền mang lại cho Sawaco thay vì tăng giá. Và điều này sẽ có những vấn đề phát sinh:
 Thất thoát nước do vỡ đường ống. |
1. Trường hợp nếu đồng ý tăng giá thì Sawaco đâu cần động lực để giảm thất thoát vì đã có nguồn thu bù đắp từ tăng giá nước.
2. Thất thoát trên toàn thành phố tỷ lệ có giống nhau hay không? Giữa khu vực Tân Bình và Bình Chánh thất thoát cụ thể tỷ lệ như thế nào? Nếu có khác nhau thì Sawaco có chính sách bán nước với giá khác nhau hay không?
Việc tăng giá để khắc phục thất thoát thì Công ty cấp nước sẽ vẫn tốn cùng một chi phí để cấp nước trong khi lượng nước cung cấp thực tế sẽ tăng lên nhờ tiền đầu tư của chính người dân (bởi lẽ thu lại được lượng nước lãng phí). Như vậy, mục đích của vấn đề này là làm tăng hiệu quả và lợi ích của công ty cấp nước, khách hàng không hề được lợi thêm "giọt nào" khi trả thêm tiền.
Đặc biệt, nếu người dân trả giá cao để... cải tạo đường ống chống thất thoát nước, thì sau khi lượng nước thất thoát giảm xuống thì liệu tiền nước có giảm theo không?
Đồng ý là các hộ có thể và cần hết sức tiết kiệm nước để đỡ hao tiền nhưng có hợp lý và có thể chấp nhận được không khi tỷ lệ thất thoát nước quá cao vẫn là nguyên nhân căn bản của việc tăng giá. Trước khi tăng giá, Sawaco sẽ còn nhiều câu hỏi phải trả lời xoay quanh việc đã và sẽ nâng cao chất lượng quản lý thế nào để khách hàng không phải chịu đựng những hệ quả không do mình gây ra?
Công Minh