Tận dụng cơ hội vượt thách thức

Việt Nam đang bước vào giai đoạn cơ cấu "dân số vàng", nếu tận dụng được thì chúng ta có cơ hội "cất cánh" như một số nước châu Á trước đó đã thành công.

An ninh lương thực và tình trạng già hóa dân số

Hai thách thức lớn hiện nay của thế giới là đói nghèo và nguy cơ môi trường sống bị ô nhiễm. Nguyên nhân cơ bản của biến đổi khí hậu toàn cầu, ô nhiễm môi trường là do con người đã khai thác các tài nguyên của tạo hóa quá mức để phục vụ cho nhu cầu sống và áp lực dân số đang gia tăng. Mặc dù nhiều quốc gia đã nỗ lực thực hiện các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ về xóa đói giảm nghèo, phổ cập giáo dục, bảo vệ sức khoẻ bà mẹ và trẻ em, bình đẳng giới, phòng, chống HIV/AIDS nhưng nhân loại vẫn đứng trước nhiều thách thức từ áp lực của gia tăng dân số.

Trên phạm vi toàn cầu còn 850 triệu người thường xuyên thiếu lương thực. Để bảo đảm an ninh lương thực bền vững, cần duy trì và tăng sản lượng lương thực và kiểm soát quy mô dân số. Ở Việt Nam mỗi năm hiện tăng thêm một, hai triệu người (bằng dân số của một tỉnh cỡ trung bình) cho dù mỗi cặp vợ chồng chỉ có hai con. Dự báo 10 năm nữa dân số nước ta là 100 triệu người. Dân số ngày càng tăng lên trong khi diện tích đất nông nghiệp giảm dần hằng năm. Theo một số chuyên gia vài chục năm tới do biến đổi khí hậu, nước biển có thể gây ngập lụt ở nhiều vùng châu thổ sông Hồng, sông Cửu Long (nơi sản xuất 65% lương thực của cả nước). ĐÐây đang là thực tế chứ không chỉ là sự cảnh báo xa (!). Vì vậy cần tuyên truyền để cộng đồng cùng thấy duy trì và tăng sản lượng lương thực, nhất thiết phải kiểm soát quy mô tăng dân số, không để hiện tượng tăng dân số trở lại và cần tiếp tục vận động mỗi gia đình chỉ có 1 hoặc 2 con.

Mục tiêu phát triển của Việt Nam đến năm 2020 trở thành nước công nghiệp, có hơn 40% dân số sống ở đô thị. Thách thức về duy trì diện tích trồng lúa cũng như ổn định quy mô dân số là lớn, đó là chưa kể sự bất thường do thiên tai, dịch bệnh gây mất mùa thì thách thức về an ninh lương thực còn nặng nề hơn.

Không chỉ đối phó với nguy cơ gia tăng dân số trở lại và sự mất cân bằng giới tính, những năm gần đây, Việt Nam còn phải đối mặt với vấn đề già hóa dân số. Sức ép về dân số già đang là nỗi lo chung của xã hội. Nếu tính theo độ tuổi từ 60 trở lên, năm 2007, tỷ trọng người cao tuổi là 9,4%. ĐÐiều đó cho thấy xu hướng già hóa dân số ở nước ta đang tăng và sẽ trở thành thách thức trong vòng 10 - 20 năm tới.

Hướng dẫn phụ nữ mang thai làm mẹ an toàn nhằm nâng cao chất lượng dân số.Ảnh: Dương Ngọc

Nâng cao chất lượng dân số

Tiến sĩ Nguyễn Văn Phái - chuyên gia của Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) cho biết: Tỷ lệ tăng dân số trung bình hằng năm của ta đang giảm mạnh từ 1,7% (1989 - 1999) xuống còn 1,2% (1999 - 2009). Con số này cho thấy mức sinh của Việt Nam liên tục giảm trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, với gần 85,8 triệu người, Việt Nam hiện là nước đông dân thứ ba trong khu vực ÐĐông - Nam Á và thứ 13 trên thế giới.

Thanh Lan